| YouTube Channel

शङ्ख: (zaGkha:)

 
शब्दसागरः
English
शङ्ख mn. (-ङ्खः-ङ्खं) The conch-shell used by the Hindus, in two ways
especially
offering libations with it, or when perforated at one
end blowing it as a horn at sacrifices: frequent mention of it
occurs in the battle pieces of the poets, each hero being provided
with a conch as his horn.
m.
 (-ङ्खः)
1. One of KUVERA'S trea-
sures.
2. The temple or temporal bone, sometimes comprising
the frontal bone also.
3. A perfume, commonly Nakhi, appa-
rently a dried shell-fish.
4. A military drum.
5. One of the
eight chiefs of the Nāgas or serpents of Pātāla described as of
a yellow colour.
6. An elephant's cheek.
7. A large number, “a
hundred billions.” 8. The name of a saint and legislator.
9. A
poet, one of the nine gems, &c.
E.
 शम् to pacify, &c., Unādi
aff.
 ख ।
Capeller Eng
English
शङ्ख॑
m.
n.
 conch-shell (used to blow upon or as
ornament)
m.
 the temporal bone, temple, one of the treasures of Kubera,
N.
 of an Asura, etc.
Yates
English
शङ्ख (ङ्खः-ङ्खं) 1.
m.
n.
 The Hindu
conch
one of
Kuvera's trea-
sures
the temple-bone
a per-
fume
military drum
a
Nāga
100 billions
elephant's cheek
a sage
a poet.
Spoken Sanskrit
English
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - particular mantra
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - temple
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - one of the ingredient of the Mosaic incense [ Unguis Odoratus - Bot. ]
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - elephant's cheek or the part between the tusks
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - temporal bone
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - kind of metre
शङ्ख - zaGkha -
m.
 - military drum or other martial instrument
शङ्ख - zaGkha -
m.
n.
 - conch
शङ्ख - zaGkha -
m.
 ,
n.
 - conch
शङ्ख - zaGkha -
m.
n.
 - shell
शङ्ख - zaGkha -
m.
n.
 - conch-shell
शङ्ख - zaGkha -
m.
n.
 - particular high number
Wilson
English
शङ्ख
mn. (-ङ्खः-ङ्खं) The conch shell used by the Hindus,
in two ways especially
offering libations with it, or when perforated at one
end blowing it as a horn at sacrifices: used in this manner also, frequent,
mention of it occurs in the battle pieces of the poets, each hero being provided
with a Conch as his horn.
m.
 (-ङ्खः)
1 One of KUVERA'S treasures.
2 The temple or temporal bone, sometimes comprising however the frontal bone
also.
3 A perfume, commonly Nakhi, apparently a dried shell fish.
4 A military drum.
5 One of the eight chiefs of the Nāgas or serpents of Pātāla,
described as of a yellow colour.
6 An elephant's cheek.
7 A large number, ten or a hundred billions.
8 The name of a saint and legislator.
9 A poet, one of the nine gems, &c.
E.
 शम to pacify, &c. Uṇādi
aff.
 ख.
Apte
English
शङ्खः [śaṅkhḥ] ङ्खम् [ṅkham], ङ्खम् [शम्-ख
Uṇ.*
 1.12]
The conch-shell, a shell
न श्वेतभावमुज्झति शङ्खः शिखिभुक्तमुक्तो$पि
Pt.*
 4.11
शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक्
Bg.*
 1.18.
The bone on the forehead
शङ्खान्तरद्योति विलोचनं यत्
Ku.*
 7.33
Rām.*
 6. 48.1.
The temporal bone.
The part between the tusks of an elephant.
A hundred billions.
A military drum or other martial instrument.
A kind of perfume (नखी).
One of the nine treasures of Kubera.
N.
 of a demon slain by Viṣṇu.
N.
 of the author of a Smriti (mentioned in conjunction with लिखित q. v. ).
A bracelet (made of conchshell)
अवघ्नन्त्या प्रकोष्ठस्थाश्चक्रुः शङ्खाः स्वनं महत्
Bhāg.*
 11. 9.6.
Comp.
 -अन्तरम् the forehead.
आवर्तः the convolution of a shell.
a kind of fistula in the rectum. -उदकम् the water poured into a conch-shell. -कारः, -कारकः a shell-cutter described as a kind of mixed caste. -क्षीरम् an impossibility
cf.
 खपुष्प. -चरी, -चर्ची a mark made with sandal (on the forehead). -चूर्णम् powder produced from shells. -जः a large pearl (of the shape of a pigeon's egg). -द्रावः, -द्रावकः a solvent for dissolving shells. -द्राविन् Rumex Vesicarius (आम्ल- वेतस्,
Mar.
 चुका). -ध्मः, -ध्मा
m.
 a shell-blower, conchblower
शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः BriUp.* 2.4.8. -ध्वनिः the sound of a conch (sometimes, but erroneously, used to denote a cry of alarm or despair). -नखः a kind of aquatic animal, snail
लग्नैः शङ्खनखैः
Mb.
 * 13.5.2.
पालः an epithet of the sun.
a kind of sweetmeat (Mar. शंकरपाळे).
a kind of snake. -प्रस्थः a spot on the moon. -भृत्
m.
 an epithet of Viṣṇu. -मुखः an alligator. -मुक्ता the mother of pearls. -लिखितः a righteous or just king. (-dual)
N.
 of two writers of Smṛitis. -वलयः a shell-bracelet.-वेला the hour at which the conch is blown
यथा शङ्खवेलायामागन्तव्यमिति यस्मिन्नपि ग्रामे शङ्खो नाध्मायते तस्मिन्नपि स तथाकालो$स्तीति न आगमनं परिहास्यते ŚB. on MS.* 6.4.42.-स्वनः the sound of a conch.
Apte 1890
English
शंखः
खं [शम्-ख Uṇ. 1. 102] 1 The conch-shell, a shell
न श्वेतभावमुज्झति शखः शिखिभुक्तमुक्तोपि Pt. 4. 110
शंखान् दध्मुः पृथक् पृथक् Bg. 1. 18.
2 The bone on the forehead
शंखांतरद्योति विलोचनं यत् Ku. 7. 33.
3 The temporal bone.
4 The part between the tusks of an elephant.
5 A hundred billions.
6 A military drum or other martial instrument.
7 A kind of perfume (नर्खा).
8 One of the nine treasures of Kubera.
9 N. of a demon slain by Viṣṇu.
10 N. of the author of a Smṛti (mentioned in conjunction with लिखित q. v.).
Comp.
उदकं the water poured into a conch-shell.
कारः,
कारकः a shell-cutter, described as a kind of mixed caste
क्षीरं an impossibility
cf. खपुष्प.
चरी,
चर्ची a mark made with sandal (on the forehead.).
चूर्णं powder produced from shells.
जः a large pearl (of the shape of a pigeon's egg).
द्रावः,
द्रावकः a solvent for dissolving shells.
ध्मः,
ध्मा m. a shell-blower
conch-blower.
ध्वनिः the sound of a conch (sometimes, but erroneously, used to denote a cry of alarm or despair).
पालः an epithet of the sun.
प्रस्थः a spot on the moon.
भृत् m. an epithet of Viṣṇu.
मुखः an alligator.
मुक्ता the mother of pearls.
लिखितः a righteous or just king. (-dual) N. of two writers of Smṛtis.
स्वनः the sound of a conch.
Monier Williams Cologne
English
शङ्ख॑ mn. (ifc. f(आ). ) a shell, (esp. ) the conch-shell (used for making libations of water or as an ornament for the arms or for the temples of an elephant
a conch-shell perforated at one end is also used as a wind instrument or horn
in the battles of epic poetry, each hero being represented as provided with a conch-shell which serves as his horn or trumpet and often has a name),
AV.
&c.
&c.
 ,
IW.
 403
a partic. high number (said to
=
 a hundred billions or 100, 000 krores),
MBh.
शङ्ख॑
m.
 the temporal bone, temple (accord. to some also ‘the bone of the forehead’ or ‘frontal bone’),
Yājñ.
MBh.
&c.
an elephant's cheek or the part between the tusks (हस्ति-दन्त-मध्य),
L.
N.
 of the teeth of an elephant 23 years old,
VarBṛS.
Unguis Odoratus,
L.
a partic. Mantra,
Gobh.
a kind of metre,
Ked.
N.
 of one of Kubera's treasures and of the being presiding over it,
MBh.
Kāv.
&c.
a military drum or other martial instrument,
W.
N.
 of one of the 8 chiefs of the Nāgas (q.v.),
MBh.
Hariv.
Pur.
of a Daitya (who conquered the gods, stole the Vedas, and carried them off to the bottom of the sea, from whence they were recovered by Viṣṇu in the form of a fish), ib.
of a demon dangerous to children,
ĀpGṛ.
 , Sch.
of a mythical elephant,
R.
N.
 of various men (pl.
N.
 of a Gotra),
AV.
&c.
&c.
of a son of Virāṭa,
MBh.
of a son of Vajra-nābha,
Hariv.
Pur.
of a law-giver (often mentioned together with his brother Likhita, q.v.),
Yājñ.
MBh.
&c.
 (cf. comp. below)
of the author of
RV.
 x, 15 (having the patr. Yāmāyana.),
Anukr.
of another poet,
Cat.
of a country in the south of India (said to abound in shells),
VarBṛS.
 (cf. g. शण्डिकादि)
of a mountain,
Hariv.
Pur.
of a forest,
VP.
शङ्ख [cf. Gk., κόγχη
Lat.
 concha, cangius.]
Monier Williams 1872
English
शङ्ख शङ्ख, अस्, अम्, m. n. (in Uṇādi-s. I.
104. said to be fr. rt. 1. शम्), a shell, the conch-
shell (used for offering libations or, when perforated
at one end, for blowing as a horn)
a horn, trumpet,
(in the battle pieces of epic poetry each hero is
represented as provided with a conch-shell, which
serves as his horn, and often has a name
that of
Kṛṣṇa was called पाञ्चजन्य, q. v.)
(अस्), m.
the temporal bone, temple
the bone of the forehead
or frontal bone
an elephant's cheek or the part
between his tusks (= हस्ति-दन्त-मध्य)
a par-
ticular high number (said to equal a hundred bil-
lions or one hundred thousand Krores, = दश-नि-
खर्व
cf. शङ्कु)
one of Kuvera's treasures
a
particular perfume (commonly called Nakhī and ap-
parently a kind of dried shell-fish)
a military drum
or other martial instrument
N. of a Daitya (who
conquered the gods, stole the Vedas, and carried
them off to the bottom of the sea, from whence
they were recovered by Viṣṇu in the form of a
fish)
N. of one of the eight chiefs of the Nāgas or
serpents of Pātāla (described as of a yellow colour)
N. of the author of a law-book
of a poet (one of
the nine gems at the court of king Vikramāditya)
of the author of the hymn Ṛg-veda X. 15 (having
the patronymic Yāmāyana)
of one of the six minor
Dvīpas
(आस्), m. pl., N. of a Gotra
[cf. Gr. κόγχος,
κόγχη, κόλχος, κόχλος, κάλχη
Lat. concha.]
—शङ्-
ख-कर्णी, f. a kind of poison
[cf. महा-पञ्च-
विष।]
—शङ्ख-कार or शङ्ख-कारक, अस्, m.
a worker in shells, shell-cutter (described as a kind
of mixed caste
cf. शाङ्खिक).
—शङ्ख-कूट,
N. of a mountain.
—शङ्ख-क्षीर, अम्, n. ‘shell-
milk, ’ any impossibility or absurdity.
—शङ्ख-
चक्र-गदा-धर, अस्, m. ‘holding a conch, a
discus, and a mace, ’ epithet of Viṣṇu.
—शङ्ख-
चरी or शङ्ख-चर्ची, f. a mark made with sandal
on the forehead.
—शङ्ख-चूर्ण, अम्, n. ‘shell-
powder, powder produced from shells.
—शङ्ख-
ज, अस्, आ, अम्, shell-born, produced from shells
(अस्), m. a large pearl shaped like a pigeon's egg.
—शङ्ख-द्राव or -द्रावक, अस्, m. a solvent for
dissolving the conch or other shells (used in medi-
cine).
—शङ्ख-द्राविन्, ई, m. ‘shell-fuser, ’ a kind
of sorrel (= अम्ल-वेतस).
—शङ्ख-धर, अस्,
m., N. of an author
of a poet
(आ), f. a pot-herb
(= हिल-मोचिका).
—शङ्ख-ध्म, अस्, or शङ्-
ख-ध्मा, आस्, m. a shell-blower, horn-blower, one
who plays on the conch or horn.
—शङ्ख-ध्वनि,
इस्, m. the sound of a conch or horn.
—शङ्ख-
नख, अस्, m. a small shell, the shell of the Trochus
Perspectivus
the perfume called Nakhī (said to be a
kind of dried shell-fish, see नखी)
another kind
of perfume, = वृहन्-नखी
(आ or ई), f. the per-
fume called Nakhī.
—शङ्ख-नाभ, अस्, m., N.
of a king.
—शङ्ख-पाद्, त्, or शङ्ख-पाद, अस्,
m., N. of a son of Kardama (said to have been made
regent of the south, Viṣṇu-Purāṇa I. 22).
—शङ्ख-
पाल, अस्, m. ‘shell-nourisher, ’ epithet of the sun
N. of a Nāga or serpent of Pātāla.
—शङ्ख-पुष्-
पी, f. a sort of plant (= कम्बु-पुष्पी).
—शङ्ख-
प्रणाद, अस्, m. the sound of a conch or horn.
—शङ्ख-प्रवर, अस्, अम्, m. n. an excellent
shell, the best shell.
—शङ्ख-प्रस्थ, अस्, m. a
mark or spot on the moon.
—शङ्ख-भिन्न, अस्,
ई, अम्, see Vopa-deva IV. 20.
—शङ्ख-भृत्, त्, त्, त्,
carrying or bearing a conch-shell
(त्), m. an epithet
of Viṣṇu.
—शङ्ख-मुक्ता, f. mother of pearl
(आस्), f. pl. shells and pearls.
—शङ्ख-मुख, अस्,
m. ‘shell-faced, ’ an alligator.
—शङ्ख-मूल, अम्,
n. a particular esculent root (= मूलक).
—शङ्ख-
राज्, ट्, m. the best of shells.
—शङ्ख-रावित, अम्,
n. a sound of conches.
—शङ्ख-लिखित, औ, m. du.
the two Ṛṣis, Śaṅkha and Likhita (authors of a
law-book)
(अस्), m. a king who practises justice,
a just king
शङ्खलिखिता वृत्तिः, conduct re-
sembling that of Śaṅkha and Likhita.
—शङ्ख-
लिखित-प्रिय, अस्, m. beloved by Śaṅkha and
Likhita, a friend of strict justice.
—शङ्ख-स्मृति,
इस्, f. the law-book of Śaṅkha.
—शङ्ख-स्वन, अस्,
m. the sound of a conch or trumpet.
—शङ्खाख्य
(°ख-आख्°), अस्, m. a kind of perfume (= वृहन्-
नखी).
—शङ्खान्तर-द्योतिन् (°ख-अन्°), ई,
इनी, इ, shining in the middle of the frontal bone.
—शङ्खासुर (°ख-अस्°), अस्, m. the Daitya
Śaṅkha.
—शङ्खाह्वा (°ख-आह्°), f. a sort of
plant (= शङ्ख-पुष्पी).
—शङ्खोदक (°ख-
उद्°), अम्, n. the water poured into a conch-shell.
Macdonell
English
शङ्ख śaṅkhá,
m.
n.
 shell, conch (as a wind 🞄instrument, attribute of Viṣṇu
also as an 🞄ornament worn on the arm and on the ears 🞄of elephants)
m.
 temples, temporal bone
🞄one of Kuberaʼs treasures
N. of a snake 🞄demon
N. among others of a lawgiver: 🞄[Page306-3] 🞄-ka,
m.
 shell, conch
temporal bone
-cakrapāṇi,
a.
 holding a conch and a discus in his 🞄hand (Viṣṇu)
-cūḍa,
m.
 N. of a snake 🞄demon.
Benfey
English
शङ्ख शङ्ख,
I.
m.
 and
n.
 The
conch-shell used as a vessel for offering
libations, and for blowing as a horn,
Pañc. 20, 8.
II.
m.
1. A shell,
Pañc. iv. d. 76
158, 4.
2. A military
drum.
3. The temple or temporal bone,
Lass. 2. ed. 13, 13.
4. An elephant's
cheek.
5. A large number, ten or a
hundred billions.
6. One of Kuvera's
treasures, Pañc. ii. d. 12.
7. A particu-
lar perfume.
--
Comp.
महा-,
m.
 1. the
forehead. 2. a thousand millions. 3.
one of Kuvera's treasures.
स-,
adj.
with a conch-shell.
संध्या-,
m.
 the
conch proclaiming (by its sounding) the
evening hour, Mālat. 41, 16.
स्थूल-,
adj.
 ,
f.
 खा, having a large vulva,
Lass. Pentap. 65, 16.
हेम-,
m.
Viṣṇu (cf. Pañc. 44, 15, sqq.). --
Cf. κόγχη, κόλχος, κόχλος, κάλχη.
Apte Hindi
Hindi
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
"शंख, घोंघा"
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
"मस्तक की हड्डी, "
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
कनपटी की हड्डी
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
हाथी के दोनों दाँतों के बीच का भाग
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
दस नील की संख्या
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
सैनिक ढोल या मारूबाजा
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
"एक प्रकार का गन्धद्रव्य, नखी"
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
कुबेर की नवनिधियों में से एक
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
एक राक्षस जिसको विष्णु ने मार डाला था
शङ्ख:
पुं*
 - शम् + ख
एक स्मृतिकार
शङ्खम्
नपुं*
 - -
"शंख, घोंघा"
शङ्खम्
नपुं*
 - -
"मस्तक की हड्डी, "
शङ्खम्
नपुं*
 - -
कनपटी की हड्डी
शङ्खम्
नपुं*
 - -
हाथी के दोनों दाँतों के बीच का भाग
शङ्खम्
नपुं*
 - -
दस नील की संख्या
शङ्खम्
नपुं*
 - -
सैनिक ढोल या मारूबाजा
शङ्खम्
नपुं*
 - -
"एक प्रकार का गन्धद्रव्य, नखी"
शङ्खम्
नपुं*
 - -
कुबेर की नवनिधियों में से एक
शङ्खम्
नपुं*
 - -
एक राक्षस जिसको विष्णु ने मार डाला था
शङ्खम्
नपुं*
 - -
एक स्मृतिकार
शङ्खः
पुं*
 - शम्+ख
शंख का बना कंकण
L R Vaidya
English
SaMKa {% m.n. %} 1. The conch-shell, पश्यति पित्तोपहतः शशिशुभ्रं शंखमपि पीतम् K.Pr.x., R.xiii.13
2. the bone of the forehead
3. the part between an elephant’s tusks
4. a hundred billions
5. a kind of perfume
6. a military drum
7. one of the nine treasures of Kubera.
Bopp
Latin
शङ्ख m. n. concha. BH. 1. 12.: शङ्खम् acc., 13.: शङ्खाः nom. pl.
m. (Gr. ϰόγχος, ϰόγχη, lat. concha
fortasse hib.
slige, sligean id. per metath. e silge, mutatis liquidis n et
l, v. gr. comp. 20.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
śaṅkha (also written saṃkha, Mv),
(1) m. (Pali saṅkha), n. of one of the four ‘great treasures’, (saṃkha) Mv 〔iii.383.18〕, and of the ‘king’ who presides over it, Divy 〔61.4〕 (see s.v. elapatra)
as a nāga, known in Skt.
Divy 〔61.4〕 mentions this Ś. in juxtaposition with (2) but the relation between them is not made clear
in Pali the two have no connexion, (1) being only a ‘treasure’ DN comm. 〔i.284.8 f.〕
(2) (= Pali id., DPPN Saṅkha 3), n. of a future emperor: Divy 〔60.14 ff.〕
(3) n. of a rākṣasa, = Śaṅkhanābha: Divy 〔104.8〕.
Indian Epigraphical Glossary
English
śaṅkha (CII 3, etc.), conch-shell as an emblem on seals
cf. śaṅghu (ASLV), the use of which was sometimes granted
by kings to their favourites as a privilege.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
शङ्ख m. auch ein best. Kinderdämon, Sud. zu Āpast. Gṛhy. 18, 3.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।
मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥
श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।
कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
-wordlist-
तीर्थङ्करचिह्न (पुं), वृष (पुं), गज (पुं), अश्व (पुं), प्लवग (पुं), क्रौञ्च (पुं), अब्ज (क्ली), स्वस्तिक (पुं), शशिन् (पुं), मकर (पुं), श्रीवत्स (पुं), खड्गिन् (पुं), महिष (पुं), शूकर (पुं), श्येन (पुं), वज्र (क्ली), मृग (पुं), छाग (पुं), नन्द्यावर्त (पुं), घट (पुं), कूर्म (पुं), नीलोत्पल (क्ली), शङ्ख (पुं), फणिन् (पुं), सिंह (पुं)
--source--
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।
मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १९३ ॥
-wordlist-
महापद्म (पुं), पद्म (पुं), शङ्ख (पुं), मकर (पुं), कच्छप (पुं), मुकुन्द (पुं), कुन्द (पुं), नील (पुं), चर्चस् (पुं)
--source--
पालिस्तु कर्णलतिका शङ्खो भालश्रवोऽन्तरे ॥ ५७४ ॥
-wordlist-
पालि (स्त्री), कर्णलतिका (स्त्री), शङ्ख (पुंक्ली)
--source--
मुक्तास्फोटाब्धिमण्डूकी शुक्तिः कम्बुस्तु वारिजः ॥ १२०४ ॥
त्रिरेखः षोडशावर्तः शङ्खोऽथ क्षुद्रकम्बवः ।
शङ्खनकाः क्षुल्लकाश्च शम्बूकास्त्वम्बुमात्रजाः ॥ १२०५ ॥
-wordlist-
मुक्तास्फोट (पुं), अब्धिमण्डूकी (स्त्री), शुक्ति (स्त्री), कम्बु (पुंक्ली), वारिज (पुं), त्रिरेख (पुं), षोडशावर्त (पुं), शङ्ख (पुंक्ली), क्षुद्रकम्बु (पुंक्ली), शङ्खनक (पुं), क्षुल्लक (पुं), शम्बूक (पुं), अम्बुमात्रज (पुं)
--source--
शङ्खस्तु श्वेतो बिभ्राणो रेखामिन्दुसितां गले ।
-wordlist-
शङ्ख (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कम्बु
कम्बु, शङ्ख
कम्बुः शङ्खः क्षुल्लकाः क्षुद्रशङ्खाः,
शम्बूकास्ते स्युः कपर्दो वराटः ॥ ६६४ ॥
verse 3.1.1.664
page 0076
Mahabharata
English
Śaṅkha^1, a serpent. § 47 (Sarpanāmakath.): I, 35, 1553. --§ 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3628.--§ 793 (Mausalap.): XVI, 4, 119.
Śaṅkha^2, son of the Matsya king Virāṭa and brother of Uttara. § 232 (Svayaṃvarap.): I, 186, 6988 (Virāṭaḥ saha putrābhyāṃ Śºenaivottareṇa, present at the svayaṃvara of Draupadī).--§ 556 (Goharaṇap.): IV, 31, 1015 (Virāṭasya suto jyeshṭhaḥ).--§ 561 (Yānasandhip.): V, 57, 2237 (Virāṭaḥ saha putrābhyāṃ Śºenaivottareṇa, in the army of Yudhishṭhira).--§ 569 (Bhagavadyānap.): V, 141, 4782.--§ 572 (Rathātirathasaṅkh.): V, 171, 5907 (a ratha among the Pāṇḍavas).--§ 573 (Ambopākhyānap.): V, 194, 7599.-§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 45^9, 1704, 1705 (fought with Saumadatti)
49, 2010 (Vairāṭiḥ, not in B.), 2012 (not in B.), 2015, 2017, 2019.--§ 584 (do.): VI, 82^2, 3595, 3597 (is slain by Droṇa).--§ 604 (Karṇap.): VIII, 6, 187 (Virāṭaputraḥ, mentioned among those who have fallen).-§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 5, 148, 164 (among those who entered the deities).
Śaṅkha^3, an ancient ṛshi, brother of Likhita. § 266 (Indrasabhāv.): II, 7, 292 (Śaṅkhaś ca Likhitaś ca, in the palace of Indra).--§ 628 (Rājadharm.): XII, 23, 668, 670, 671, 672, 673, 675, 687, (688), 690, 692, (694).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 66, 3320 (ascended to heaven by having made gifts of sesame seeds).
Śaṅkha^4, a Daitya. § 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 365 (among other Daityas in the palace of Varuṇa).
Śaṅkha^5, a treasure. § 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 418 (nidhipramukhyau ŚºPadmau dhaneśvarau, in the palace of Kubera
C. has Sº).--§ 677 (Mokshadh.): XII, 235, 8603 (nidhiṃ, given by Brahmadatta to the brahmans).-§ 767 (Ānuśāsanik.): XIII, 137, 6261 (do.).--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 65, 1924 (ºādīn nidhīn).
Śaṅkha^6, a prince. § 291 (Śiśupālavadhap.): II, 44, 1539.
पुराणम्
English
शंख १ / ŚAṄKHA I. Considered to be a great, sublime treasure, found in Kubera's court. brahmadatta, King of pāñcāla attained heaven as he used to give śaṅkha to good brahmins. (śānti Parva, Chapter 234 and anuśāsana parva, Chapter 137). śaṅkha appeared on earth, according to one belief, from the bones of śaṅkhacūḍa. (For details see under tulasī, para 2).
शंख २ / ŚAṄKHA II. A nāga born to Kaśyapaprajāpati of kadrū. The following information about it is from the mahābhārata.(i) nārada once introduced śaṅkha to mātali, charioteer of indra (Udyoga Parva, Chapter 103, Verse 12).(ii) śaṅkha was one of the chief nāgas which came to lead the soul of balabhadra to pātāla at the time of his death. (Mausala Parva, Chapter 4, Verse 7).
शंख ३ / ŚAṄKHA III. Son of the virāṭa King.(i) He was present at the wedding of draupadī in the company of his brother uttara and sister uttarā. (Ādi Parva, Chapter 31, Verse 16).(ii) He also came out to fight duryodhana and others when they lifted the cows of the virāṭa King. (virāṭa Parva, Chapter 31, Verse 16).(iii) On the first day of the great war he clashed with bhūriśravas. (bhīṣma parva, Chapter 49, Verse 26).(iv) He was killed in fighting with droṇa at kurukṣetra. (bhīṣma parva, Chapter 5, Verse 17). (v) After death he got absorbed in the viśvadevas. (svargārohaṇa parva, Chapter 5, Verse 17).
शंख ४ / ŚAṄKHA IV. A maharṣi, who was the elder brother of Likhitamaharṣi. likhita once punished śaṅkha for plucking fruits from his garden without his permission. (For details see under likhita).
शंख ५ / ŚAṄKHA V. A kekaya prince. He and his four brothers were mahārathas on the side of the pāṇḍavas. (Udyoga Parva, Chapter 171, Verse 15).
शंख ६ / ŚAṄKHA VI. The asura called hayagrīva. (See under hayagrīva).
Vedic Reference
English
1. Śaṅkha in the Atharvaveda, ^1 with the epithet Kṛśana,
denotes a pearl-shell used as an amulet. In the later litera-
ture^2 it denotes a ‘shell’ or ‘conch’ used for blowing as a wind
instrument.
1) iv. 10, 1. See Lanman in Whitney,
Translation of the Atharvaveda, 161.
2) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, ii. 4, 9
iv. 5, 10.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: शङ्खः
Root: शङ्ख
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ temple
⇒ temporal bone
⇒ kind of metre
⇒ particular mantra
⇒ military drum or other martial instrument
⇒ elephant's cheek or the part between the tusks
⇒ one of the ingredient of the Mosaic incense [Unguis Odoratus - Bot.]
Shloka(s):
1|10|23|1 ► मुक्तास्फोटः स्त्रियां शुक्तिः शङ्खः स्यात्कम्बुरस्त्रियौ। (वारिवर्गः)
3|3|32|2 ► अब्जौ शङ्खशशाङ्कौ च स्वके नित्ये निजं त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|10|23|1 ⇢ शङ्खः (शङ्ख) (पुं) ⇒ temple, temporal bone, kind of metre, particular mantra, military drum or other martial instrument, elephant's cheek or the part between the tusks, one of the ingredient of the Mosaic incense [Unguis Odoratus - Bot.]
➠ 1|10|23|1 ⇢ शङखम् (शङ्ख) (नपुं) ⇒ temple, temporal bone, kind of metre, particular mantra, military drum or other martial instrument, elephant's cheek or the part between the tusks, one of the ingredient of the Mosaic incense [Unguis Odoratus - Bot.]
➠ 1|10|23|1 ⇢ कम्बुः (कम्बु) (पुं) ⇒ neck, conch, shell, elephant, tube-shaped bone, sort of turmeric, bracelet in general, bracelet or ring made of shells, three lines or marks in the neck, vein or tubular vessel of the body
➠ 1|10|23|1 ⇢ कम्बु (कम्बु) (नपुं) ⇒ neck, conch, shell, elephant, tube-shaped bone, sort of turmeric, bracelet in general, bracelet or ring made of shells, three lines or marks in the neck, vein or tubular vessel of the body
➠ 3|3|32|2 ⇢ अब्जः (अब्ज) (पुं) ⇒ moon, conch, born in water, son of vizAla, giga- [computer], Indian Oak [Barringtonia acutangula - Bot.]
Related word(s):
जातिः ➡ जलीयः
परा_अपरासंबन्धः ➡ सूक्ष्मशङ्खः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ शङ्खवादकः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शङ्खः,
पुं,
क्ली,
 (शाम्यति अशुभमस्मादिति । शम +“शमेः खः ।” उणा० १ । १०४ । इति खः ।)समुद्रोद्भवजन्तुविशेषः । शाँख इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । कम्बुः २ । इत्यमरः ॥
कम्बोजः ७अब्जः ४ जलजः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
अर्णोभवः ६ पावनध्वनिः ७ अन्तःकुटिलः ८महानादः ९ श्वेतः १० पूतः ११ मुखरः १२दीर्घनादः १३ बहुनादः १४ हरिप्रियः १५ ।अस्य गुणाः । कटुरसत्वम् । शीतत्वम् । पुष्ठि-वीर्य्यबलप्रदत्वम् । गुल्मशूलकफश्वासविषदोषना-शित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“कम्बुशङ्खनखश्चापि शुक्तिशम्बूककर्कटाः ।जीवा एवंविधाश्चान्ये कोषस्थाः परिकीर्त्तिताः ॥
कोषस्था मधुराः स्निग्धाः पित्तवातहरा हिमाः ।वृंहणा बहुवर्च्चस्का वृष्याश्च बलवर्द्धनाः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
अन्यच्च ।“शङ्खोदधिमलौ शीतौ कषायावतिलेखनौ ।”इति राजवल्लभः ॥
* ॥
अस्योत्पत्त्यादिर्यथा ।“अथ शम्भुर्हरेः शूलं जग्राह दानवं प्रति ।ग्रीष्ममध्याह्नमार्त्तण्डशतकरुचमुत्तमम् ॥
शूलञ्च भ्रमणं कृत्वा पपात दानवोपरि ।चकार भस्मसात्तञ्च सरथञ्चावलीलया ॥
स शिवस्तेन शूलेन दानवस्यास्थिजालकम् ।प्रेम्णा च प्रेरयामास लवणोदे च सादरम् ॥
अस्थिभिः शङ्खचूडस्य शङ्खजातिर्ब्बभूव ह ।नानाप्रकाररूपा च शश्वत्पूता सुरार्च्चने ॥
प्रशस्तं शङ्खतोयञ्च देवानां प्रीतिदं परम् ।तीर्थतोयस्वरूपञ्च पवित्रं शम्भुना विना ॥
शङ्खशब्दो भवेद्यत्र तत्र लक्ष्मीश्च सुस्थिरा ।स स्नातः सर्व्वतीर्थेषु यः स्नातः शङ्खवारिणा ॥
शङ्खे हरेरधिष्ठानं यतः शङ्खस्ततो हरिः ।तत्रैव सततं लक्ष्मीर्द्दूरीभूतममङ्गलम् ॥
स्त्रीणाञ्च शङ्खध्वनिभिः शूद्रानाञ्च विशेषतः ।भीता रुष्टा याति लक्ष्मीः स्थलमन्यत् स्थला-त्ततः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे १८ अध्यायः ॥
* ॥
अथ शङ्खमाहात्म्यम् ।ब्रह्मोवाच ।“शृणु शङ्खस्य माहात्म्यं सर्व्वपापहरं शुभम् ॥
कपिला क्षीरमादाय शङ्खे कृत्वा जनार्द्दनम् ।यज्ञायुतसहस्रस्य स्नापयित्वा लभेत् फलम् ॥
पयस्विन्याः शुभं क्षीरं शङ्खे कृत्वा तु नारद ।यः स्नापयति देवेशं स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम् ॥
क्षिप्त्वा गङ्गोदकं शङ्खे यः स्नापयति माधवम् ।नमो नारायणेत्युक्त्वा मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥
शङ्खलग्नन्तु यत्तोयं भ्रमितं केशवोपरि ।निःक्षिपेन्मूर्द्ध्नि सततं गङ्गास्नानेन तस्य किम् ॥
कृत्वा पादोदकं शङ्खे वैष्णवाय प्रयच्छति ।तिलमिश्रं तुलस्या च चान्द्रायणफलं लभेत् ॥
नदीतडागजं वारि वापीकूपह्रदोद्भवम् ।गाङ्गेयं तद्भवेत् सर्व्वं कृतं शङ्खे हरिप्रिय ॥
गृहीत्वा विष्णुपादाम्बु शङ्खे कृत्वा च वैष्णवः ।यो वहेत् शिरसा नित्यं स मुने तापसोत्तमः ॥
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासूदेवाज्ञया मुने ।शङ्खं तान्यधितिष्ठन्ति तस्मात् शङ्खं सदार्च्चयेत् ॥
त्वं पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृतः करे ।नमितः सर्व्वदेवैश्च पाञ्चजन्य नमोऽस्तु ते ॥
पुरतो वासुदेवस्य सपुष्पफलचन्दनैः ।शङ्खः समर्च्चितो येन तस्य लक्ष्मीर्न दुर्लभा ॥
दर्शनेनापि शङ्खस्य किमु तस्यार्च्चनेन च ।विलयं यान्ति पापानि हिमः सूर्य्योदये यथा ॥
गर्भा देवारिनारीणां विनश्यन्ति सहस्रधा ।तव नादेन पाताले पाञ्चजन्य नमोऽस्तु ते ॥
तीर्थोदकं हरेर्मूर्द्ध्नि भ्रामयेत् शङ्खसंस्थितम् ।ददाति मुक्तिं देवेशः क्षीरसागरजाप्रियः ॥
यमदूताश्च कुष्माण्डपिशाचोरगराक्षसाः ।दृष्ट्वा शङ्खोदकं मूर्द्ध्नि भीता यान्ति दिशो दश ॥
नित्ये नैमित्तिके काम्ये स्नानार्च्चनविलेपने ।शङ्खं समर्च्चयति यः श्वेतद्बीपे वसेद्धि सः ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे १२९ अध्यायः ॥
* ॥
अथ दक्षिणावर्त्तशङ्खमाहात्म्यम् ।“दक्षिणावर्त्तशङ्खेन गत्वा प्राक्श्रोतसं नदीम् ।कृत्वाभिषेकं विधिवत् ततः पापैः प्रमुच्यते ॥
दक्षिणावर्त्तशङ्खेन तिलमिश्रोदकेन तु ।उदके नाभिमात्रे तु यः कुर्य्यादभिषेचनम् ॥
प्राक्श्रोतस्यां तु वै नद्यां नरस्तत्राम्भसाप्लुतः ।यावज्जीवकृतं पाषं तत्क्षणादेव नश्यति ॥
दक्षिणावर्त्तशङ्खेन पात्रशोधं धरे स्थितम् ।उदकं यः प्रतीच्छेत शिरसा हृष्टमानसः ॥
तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ।न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यान्मत्स्यशूकरौ ॥
”इति वाराद्वे प्रबोधनीमाहात्म्याध्यायः ॥
* ॥
दक्षिणावर्त्तशङ्खतोयेन विष्णुपूजाफलं यथा ।स्कान्दे ।“दक्षिणावर्त्तशङ्खस्य तोयेन योऽर्च्चयेद्धरिम् ।सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥
”इत्याह्निकाचारतत्त्वम् ॥
स च शङ्खः रत्नविशेषः । तल्लक्षणादि यथा, --“क्षीरोदकूलेऽपि सुराष्ट्रदेशेतदन्यतोऽपि प्रभवन्ति शङ्खाः ।अरुष्कवर्णाः शशिशुभ्रभासःसुसूक्ष्मवक्त्रा गुरवो महान्तः ॥
ते वामदक्षिणावर्त्तभेदेन द्विविधा मताः ।दक्षिणावर्त्तशङ्खस्तु कुर्य्यादायुर्यशो धनम् ॥
तेनैव शिरसा यस्तु श्रद्दधानः प्रतीच्छति ।वारि हित्वा स पापानि पुण्यमाप्नोति मानवः ॥
वृत्तत्वं स्निग्धताच्छत्वं शङ्खस्येति गुणत्रयम् ।आवर्त्तभङ्गदोषो हि हेमयोगाद्बिनश्यति ॥
ब्रह्मादिजातिभेदेन स पुनस्तु चतुर्व्विधः ॥
” * ॥
इति युक्तिकल्पतरुः ॥
श्रीकृष्णार्ज्जुनादिशङ्खनामानि यथा, --“पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्म्मा वृकोदरः ॥
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्त्रो युधिष्ठिरः ।नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् १ अध्यायः ॥
अयन्तु रणवाद्यविशेषः । यथा, --“भक्ततूर्य्यं गन्धतूर्य्यं रणतूर्य्यं महास्वनः ।संग्रामपटहः शङ्खस्तथा चाभयडिण्डिमः ॥
महाद्बन्द्वो नृपाभीरुर्भीरुः कोलाहलोऽपि च ।युद्धवादस्य पर्य्यायश्चान्ये भेदाः शलादयः ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
ललाटास्थि । (यथा, सुश्रुते । १ । ५ ।“तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटाक्षिपुटौष्ठदन्तवेष्टकक्षा-कुक्षिवङ्खणेषु तिर्य्यक्छेद उक्तः ॥
”) कुवेरस्यनिधिविशेषः । (यथा, महाभारते । २ । १० ।३६ ।“निधिप्रवरमुख्यौ च शङ्खपद्मौ धनेश्वरौ ॥
”यथा च मार्कण्डेये । ६८ । ४२ -- ४५ ।“रजस्तमोमयश्चान्यः शङ्खसंज्ञो हि यो निधिः ।तेनापि नीयते विप्र तद्गुनित्वं निधीश्वरः ॥
एकस्यैव भवत्येष नरं नान्यमुपैति च ।यस्य शङ्खो निधिस्तस्य स्वरूपं क्रौष्टुके शृणु ॥
एक एवात्मना सृष्टमन्नं भुङक्ते तथाम्बरम् ।कदन्नभुक् परिजनो न च शोभनवस्त्रधृक् ॥
न ददाति सुहृद्भार्य्या भ्रातृपुत्त्रस्नुषादिषु ।स्वपोषणपरः शङ्खी नरो भवति सर्व्वदा ॥
”)नखीनामगन्धद्रव्यम् । इत्यमरमेदिनीकारौ ॥
(यथा, सुश्रुते । ६ । १७ ।“मनःशिला त्र्यूषणशङ्खमाक्षिकैःससिन्धुकासीसरसाञ्जनैः क्रियाः ॥
”)कर्णसमीपास्थि । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा, याज्ञवल्क्ये । ३ । ९६ ।“कर्णौ शङ्खौ भ्रुवौ दण्डवेष्टावोष्ठौ ककुन्दरे ॥
”)अष्टनागनायकान्तर्गतनागविशेषः । (यथा, मनसापूजापद्धतौ ।“अनन्तो वासुकिः पद्मो महापद्मस्तु तक्षकः ।कुलीरः कर्कटः शङ्खो ह्यष्टौ नागाः प्रकी-र्त्तिताः ॥
”)हस्तिदन्तमध्यम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
दश-निखर्व्वसंख्या । लक्षकोटिरिति यावत् । यथा, “एकं दशशतञ्चैव सहस्रमयुतं तथा ।लक्षञ्च नियुतं चैव कोटिरर्व्वुदमेव च ॥
वृन्दः खर्व्वो निखर्व्वश्च शङ्खपद्मौ च सागरः ।अन्त्यं मध्यं परार्द्धञ्च दशवृद्ध्या यथाक्रमम् ॥
”इति भरतधृतब्रह्माण्डपुराणवचनम् ॥
* ॥
धर्म्मशास्त्रप्रयोजकमुनिविशेषः । यथा, --“मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः ।यमापस्तम्बसम्बर्त्ताः कात्यायनबृहस्पती ॥
पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगोतमौ ।शातातपो वशिष्ठश्च धर्म्मशास्त्रप्रयोजकाः ॥
”इति याज्ञवल्क्यवचनम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शङ्ख
पु०
न०
 शम--ख । १ स्वनामख्याते समुद्रजाते पदार्थेअमरः । २ ललाटास्थ्नि, ३ निधिभेदे, ४ नखीनामगन्ध-द्रव्ये मेदि०, ५ कर्णसमीपस्थे--अस्थ्नि, ६ नागभेदे, ७ ह-स्तिदन्तमध्ये त्रिका० । ८ दशनिखर्वसंख्यायां, ९ तत्-संख्याते च । तस्य शङ्खचूडासुरास्थितस्तदुत्पत्तिःब्रह्मवै० प्रकृ० १८ अ० उक्ता यथा ।“अथ शम्भुर्हरेः शूलं जग्राह दानवं प्रति । ग्रीष्म-मध्याह्नमार्त्तण्डसमानरुचमुत्तमम् । शूलञ्च भ्रमणंकृत्वा पपात दानवोपरि । चकार भस्मसात्तञ्च सरथञ्चा-बलीलया । स शिवस्तेन शूलेब दानवस्यास्थिजालकम् ।प्रेम्णा च प्रेरयामास लवणोदे च सागरे । अ-स्थिभिः शङ्खचूडस्य शङ्खजातिर्बभूव ह । मानाप्रकाररूपा च शश्वत् पूता सरार्चने । प्रशस्तं शङ्खतोयञ्चदेवानां प्रीतिदं परम् । तोर्थतोयस्वरूपञ्च पवित्रंशम्भुना विना । शङ्खशब्दो भवेद्यत्र तत्र लक्ष्मीश्च सु-स्थिरा । स स्नातः सर्वतीर्थेषु यः स्नातः शङ्खवारिणा ।शङ्खे हरेरधिष्ठानं यतः शङ्कस्ततो हरिः । तत्रैव स-ततं लक्ष्मीर्दूरीभूतसमङ्खलम् । स्त्रीणाञ्च शङ्खध्वनिभिःशूद्राणाञ्च विशेषतः । भीता रुष्टा याति लक्ष्मीः स्थल-मन्यत् स्थलात्ततः” १० मुद्राभेदे तन्त्रसा० ।११ प्रस्तरभेदे । युक्तिकल्पतरौ तल्लक्षणादि यथा “क्षी-रोदकूलेऽपि सुराष्ट्रदेशे तदन्यतोऽपि प्रभवन्ति शङ्खाः ।अरुष्कवर्णाः शशिशुभ्रभासः सुसूक्ष्मवक्त्रा गुरुवो म-हान्तः । ते वामदक्षिणावर्त्तभेदेन द्बिविधा मताः ।दक्षिणावर्त्तशङ्खस्तु कुर्य्यादायुर्यशोधनम् । तेनैव शिरसायस्तु श्रद्दधानः प्रतीच्छति । वारि हित्वा स पापानिपुण्यमाप्नोति मानवः । वृत्तत्वं स्निम्धताच्छत्वं शङ्खस्येतिगुणत्रयम् । आवर्त्तभङ्गदोषो हि हेमयागाद्विनश्यति ।ब्रह्मादिजातिभेदेन स पुनश्चतुर्विधः” ।“ये स्निग्धमसृणाकारा मृदवो लघवस्तथा । ब्राह्मणाःप्रस्तराज्ञेयाः सर्वकर्मसु शोभनाः । ये दृढाङ्गाः सुगुरव-तथांशांशविभागिनः । अश्मानः क्षत्रियाज्ञेयाः कर्क-शाङ्गास्तथैव च । मृदवो गुरुवो ये तु ये स्नेहेनेवरक्षिताः । ते वैश्याः स्वविभक्तांशा युजन्ते सर्वकर्मसु ।ये कर्करावृताङ्गाश्च कर्करा ये प्रतिष्ठिताः । येऽत्यन्तगुरुवःस्निग्धास्ते शूद्राः प्रस्तराधमाः । इति प्रोक्तमशेषेणसम्यक् पाषाणलक्षणम् । विचार्य्य मतिमान् कार्य्ये नि-योक्तव्यं विचक्षणैः” ।
Capeller
German
शङ्ख
m.
n.
 Muschel (oft als Attribut
Viṣṇu's)
Schläfe, Schläfenbein (nur
m.
 ).
Burnouf
French
शङ्ख शङ्ख
m.
n.
 conque, grande coquille univalve
[percée à sa pointe, elle est employée comme trompette sacrée et
comme trompe de guerre]. -- M. os temporal
NOT IN ORIGINAL
NIL
NOT IN ORIGINAL NIL
joue de l'éléphant.
Dix ou cent billions
un des trésors de Kuvera.
Np. d'un
chef des Nāgas
np. d'un ancien législateur
etc.
Gr.
ϰόγχη
lat. concha.
शङ्खक
m.
n.
 conque
os temporal
douleur et gonflement
aux tempes. -- N. sorte de bracelet.
शङ्खकार
m.
 (कृ) ouvrier qui fait les conques.
शङ्खचरी
f.
 lignes de sandal tracées sur le front.
शङ्खचर्ची
f.
 mms.
शङ्खज
m.
 sorte de grosse perle.
शङ्खध्म
m.
 (ध्मा) homme sonnant de la conque.
शङ्खनख
m.
 petite coquille
sorte de parfum.
शङ्खपाल
m.
 le Soleil.
Np. d'un Nāga.
शङ्कपुष्पी
f.
 andropogon aciculatum, bot.
शङ्खप्रस्थ
m.
 les taches de la Lune.
शङ्खभृत्
m.
 (भृ) Viṣṇu.
शङ्खमुख
m.
 alligator.
शङ्खशिला
f.
 sorte de perle, ou peut-être la nacre
cf.
शङ्खज।
शङ्खिका
f.
 andropogon aciculatum, bot.
शङ्खिन् a. qui a une conque
qui contient des coquillages. -- S.
m.
 la mer.
Homme sonnant de la conque.
Fabricant de conques.
Viṣṇu. -- S.
f.
 femme ayant une chevelure abondante et des passions
violentes.
Cissampelos hexandra
andropogon aciculatum, bot.
शङ्खिनीवास
m.
 trophis aspera, bot.
Stchoupak
French
शङ्ख-
m.
 nt. conque, coquille, coquillage (porté aussi comme
ornement)
n.
 d'un nombre très élevé (100 milliards)
m.
 tempe, os temporal
un des 9 trésors de Kubera (aussi personnifié)
n.
 d'un des princes des Nāga
d'un Daitya
d'un éléphant mythique
d'une montagne
de divers personnages
-क-
m.
 nt. coquille, coquillage
-इन्- a. qui possède une conque.
°चूड-
m.
n.
 d'un serviteur de Kubera
d'un serpent-démon.
°तीर्थ- nt.
n.
 d'un Tīrtha.
°दत्त-
m.
n.
 d'un homme.
°ध्म-
m.
 qui souffle dans une conque.
°ध्वनि-
m.
 son d'une conque.
°नख-
m.
 sorte d'escargot.
°पद-
m.
 fils de Manu Svārociṣa.
°पात्र- nt. vase en forme de coquille.
°पाल-
m.
n.
 d'un serpent-démon.
°पुर- nt.
n.
 d'une ville.
°पुष्पी-
f.
n.
 de la plante Andropogon aciculatus
°पुष्पी-शृत-
a. v. bouilli avec cette plante.
°भृत्-
m.
 Viṣṇu.
°मुक्ता-
f.
 perle qui se forme dans un coquillage.
°रावित- nt. son de conques.
°लिखित- a. v. (« poli comme le nacre ? ») parfait dans son genre,
irréprochable
m.
 du. Śaṅkha et Likhita,
n.
 de 2 Ṛṣi, auteurs d'un
Dharmaśāstra
°लिखित-प्रिय- a. qui aime la vérité au-dessus de tout.
°वलय-
m.
 nt. bracelet en coquillages.
°ह्रद-
m.
n.
 d'un lac.
शङ्खान्तर- nt. front
°द्योतिन्- a. qui brille au front.