| YouTube Channel

शङ्कर: (zaGkara:)

 
शब्दसागरः
English
शङ्कर
mfn.
 (-रः-रा-रं) Auspicious, propitious, conferring happiness or
good fortune.
m.
 (-रः)
1. ŚIVA.
2. The name of a celebrated
teacher of the Vedānta philosophy.
f.
 (-री)
1. PĀRVATĪ, the
wife of ŚIVA.
2. The Śamī-tree.
3. Bengal madder.
E.
 शं good
fortune, कर making.
शङ्कर
mfn.
 (-रः-रा-रं) Formidable, fearful, frightful.
E.
 शङ्कु fear, रा to
give or cause,
aff.
 ड ।
Capeller Eng
English
शंकर॑
f.
 ई causing welfare or happiness
m.
E.
 of
Rudra-Śiva, a man's name.
Yates
English
शङ्कर (रः) 1.
m.
 Shiva
name of a
sage.
f.
 (ई) Bengal madder.
a.
Suspicious.
Wilson
English
शङ्कर
mfn.
 (-रः-री-रं) Auspicious, propitious, conferring
happiness or good fortune.
m.
 (-रः)
1 ŚIVA.
2 The name of a celebrated teacher of the Vedānta philosophy.
f.
(-री) Bengal madder.
E.
 शं good fortune, कर making.
Apte 1890
English
शंकर a. (रा
री f.) [शं सुखं करोति कृ-अच्] Conferring happiness or prosperity, auspicious, propitious.
रः 1 N. of Śiva.
2 N. of a celebrated teacher and author
see App. II.
री 1 N. of Pārvatī, wife of Śiva.
2 Bengal madder.
3 The Śamī tree.
Comp.
आवासः the Kailāsa. {2} camphor.
प्रियः the francoline partridge.
शंकर The celebrated teacher of the Vedānta philosophy and author of the शारीरकभाष्य and of a large number of original works, especially on Vedānta. He is said to have been born in 788 A. D. and to have died in 820 at the early age of 32. But some scholars (Mr. Telang, Dr. Bhandarkar &c.) have tried to show that Śaṅkara's date must be the 6th or 7th century at the latest. See Introduction to Mudrārākṣasa.
Monier Williams Cologne
English
शङ्कर See शंकर,
p.
 1054, col. 3.
शं—कर॑ a See below.
शंकर॑ b mf(ई)n. causing prosperity, auspicious, beneficent,
Nir.
MBh.
BhP.
शंकर॑
m.
N.
 of Rudra or Śiva,
VS.
ĀśvGṛ.
MBh.
&c.
of a son of Kaśyapa and Danu,
VP.
of Skanda,
AV.
 Pariś.
of a serpent-demon,
L.
of a Cakra-vartin,
L.
N.
 of various authors and commentators, (esp. ) of Śaṃkarācārya (See next page, col. 1
also with भट्ट, पण्डित, शर्मन्, राजानक,
&c.
 )
Monier Williams 1872
English
शङ्कर शङ्-कर, अस्, आ or ई, अम् (i. e. 2. श
or 2. शम् + 1. कर), causing happiness, conferring
good fortune or prosperity, auspicious, propitious,
well-disposed
(अस्), m. an epithet of Śiva
N. of a
celebrated teacher of the Vedānta philosophy, (see
शङ्कराचार्य below)
of a poet
of a com-
mentator on the Bengālī recension of Kālidāsa's
Śakuntalā
of an astronomer, (also called भट्ट-
शङ्कर)
of the author of a drama called Śāradā-
tilaka
of the author of the Dvaita-nirṇaya
of
the author of the Karma-vipāka and the Saṃskāra-
bhāskara
of the author of the Rasa-candrikā com-
mentary
of a Dānava
(आ), f. a particular Rāga or
musical mode
(ई), f. the wife of Śiva
Bengal
madder
the Śamī tree.
—शङ्कर-किङ्कर, अस्,
m. ‘Śaṅkara's servant, ’ a proper N.
—शङ्कर-
क्रोड, अस्, m., N. of a Nyāya commentary.
—शङ्-
कर-गीता, f., N. of a work.
—शङ्कर-चेतो-विलास,
अस्, m. ‘the play of Śaṅkara's wit, ’ N. of an artificial
poem by Śaṅkara-dīkṣita (celebrating the glories of
Vārāṇasī, especially of its kings Yavanāri and Ceta-
siṃha or Cheyt Singh).
—शङ्कर-जी and शङ्कर-
जीक, m., N. of two scribes.
—शङ्कर-तीर्थ, अम्,
n., N. of a chapter of the Śiva-Purāṇa.
—शङ्कर-
दिग्-विजय, अस्, m. ‘Śaṅkara's victory over the
world, ’ = शङ्कर-विजय below
N. of another
similar work by Mādhava or Abhinava-kālidāsa pro-
fessing to be a short account of Śaṅkarācārya's con-
troversial exploits.
—शङ्कर-दीक्षित, अस्, m., N.
of a writer of the last century (author of the Gaṅ-
gāvatāraṇa-campū-prabandha, Pradyumna-vijaya, and
Śaṅkara-ceto-vilāsa).
—शङ्कर-प्रिय, अस्, m.
‘dear to Śaṅkara, ’ the Francoline partridge (= तित्-
तिरि).
—शङ्कर-भट्ट, अस्, m., N. of the author
of the Kuṇḍoddyotana-darśana.
—शङ्कर-वर्-
धन, अस्, and शङ्कर-वर्मन्, आ, m., N. of
two persons.
—शङ्कर-विजय, अस्, m. ‘Śaṅkara's
victory, ’ N. of a biography of Śaṅkarācārya by
Ānanda-giri (recording his victories, as a Vedāntin,
over numerous heretics, and refuting the superstitions
prevalent in his day by a popular exposition of the
Vedānta philosophy).
—शङ्कर-संहिता, f., N.
of a part of the Skanda-Purāṇa.
—शङ्कर-सेन,
अस्, m., N. of the author of a commentary on the
Nāḍī-prakāśa.
—शङ्कराचार्य (°र-आच्°), अस्, m.,
N. of a celebrated teacher of the Vedānta philosophy,
(he is thought to have lived between A. D. 650 and
740, but according to tradition he flourished 200 B. C.,
and was a native of Kerala or Malabar
all accounts
describe him as having led an erratic controversial
life
his learning and sanctity were in such repute
that he was held to have worked various miracles
[amongst others, animating the dead body of a king
Amaru so as to be able to argue with the wife of
Mandana], and to have been an incarnation of the
god Śiva, whose worship he enjoined
he is said to
have died at the age of thirty-two, and, before his
death, to have resided in Cashmere, and afterwards
in the Himālaya
he had four principal disciples,
called Padma-pāda, Hastāmalaka, Sureśvara or Man-
dana, and Troṭaka, and another of his disciples,
Ānanda-giri, wrote a history of his controversial
exploits, called Śaṅkara-vijaya, q. v.
tradition
makes him the founder of one of the prin-
cipal Śaiva sects, the Daś-nāmī-Daṇḍins or ‘Ten-
named Mendicants, ’ so called because divided into
ten classes, each distinguished by one or other of the
names of the ten pupils of the above-mentioned
four disciples of Śaṅkara [see शैव]
he is the
reputed author of a large number of original works
with the following titles, Ātma-bodha, Ānanda-laharī,
Ānanda-laharī-stotra, Jñāna-bodhinī, A-parokṣānu-
bhūti-sudhārṇava, Upadeśa-sahasrī, Vākya-sudhā,
Kādi-krama-stuti, Dhanya-stotra, Maṇi-ratna-mālā,
Ganeśa-bhujaṅga-prayāta-stotra, Caturdaśa-mata-
viveka, Tārā-pajjhaṭikā, Tripurī-prakaraṇa
and
commentaries on the following, Chāndogyopani-
shad, Bṛhad-āraṇyakopaniṣad, Praśnopaniṣad, Īśā-
vāsyopaniṣad, Kaṭha-vally-upaniṣad, Taittirīyopa-
niṣad, Aitareyopaniṣad, Kenopaniṣad, Māṇḍūkyo-
paniṣad, Muṇḍakopaniṣad, Brahma-mīmāṃsā or
Śārīraka-mīmāṃsā or Vedānta-sūtra, Bhagavad-gītā,
Mahā-bhārata, Viṣṇu-sahasra-nāman)
a N. given
to the president of a Maṭha or college founded by
Śaṅkarācārya.
—शङ्कराचार्य-विजय-दिण्डिम,
N. of a commentary by Dhana-pati on the Saṅkṣepa-
śaṅkara-jaya.
—शङ्करानन्द (°र-आन्°), अस्, m.,
N. of a commentary on the Muṇḍakopaniṣad.
—शङ्कराभरण (°र-आभ्°), अस्, m. a particular
Rāga or musical mode.
—शङ्करावास (°र-आव्°),
अस्, m. the abode of Śiva, Kailāsa
a kind of cam-
phor (= कर्पूर-भेद).
Macdonell
English
शंकर śaṃ-kará,
a.
 (ī) causing prosperity, 🞄beneficent (C.)
m.
 ep. of Rudra or Śiva (V., 🞄C.)
N., esp. of a philosopher, regenerator 🞄of Brāhmanism (born ¤788¤ A. D.): -giri,
m.
 N. 🞄of a mountain
-gaurī‿īśa,
m.
 N. of a temple
🞄-datta,
m.
 N. of a Brāhman
-priyā, 🞄f. Śivaʼs wife
-vardhana,
m.
 N.
-varman, 🞄m. N.
-vṛṣabha,
m.
 Śivaʼs (white) bull
🞄-siddhi,
m.
 N.
-svāmin,
m.
 N. of a Brāhman
🞄-ācārya,
m.
 N. of a celebrated scholar, 🞄author of numerous philosophical commentaries, 🞄reformer of Śaivism (died ¤820¤ A. D.).
Benfey
English
शंकर शंकर, i. e. शम्-कृ + अ,
I.
adj.
1. Causing happiness, Padmap.
2, 6.
2. Auspicious.
II.
m.
1. Śiva,
Hariv. 15408
Vedāntas. in Chr. 209, 20.
2. A proper name, Lass. 2. ed. 87, 16.
Apte Hindi
Hindi
शङ्कर
वि* - शं सुखं करोति - कृ + अच्
"आनन्द या समृद्धि देने वाला, शुभ, मङ्गलमय"
शङ्कर:
पुं*
 - -
शिव
शङ्कर:
पुं*
 - -
विख्यात आचार्य और ग्रन्थप्रणेता शंकराचार्य
शङ्करः
पुं*
 - -
"वेदान्त दर्शन का प्रसिद्ध आचार्य, तथा शारीरक भाष्य का प्रणेता।इसके अतिरिक्त वेदान्त विषय पर इसकी अनेक रचनाएँ हैं। कहते है कि यह ७८८ ई० में उत्पन्न हुआ और ३२ वर्ष की थोड़ी आयु में ही ८२० ई० में परलोकवासी हुआ।परन्तु कुछ विद्वान लोगों (तैलंग महाशय तथा डाक्टर भंडारकर आदि) ने यह दर्शाने का प्रयत्न किया है कि यह छठी या सातवी शताब्दी में हुआ होगा।मुद्राराक्षस की प्रस्तावना देखिये।"
L R Vaidya
English
SaMkara {% (I) a. (f. रा or री) %} Conferring happiness or prosperity, propitious.
SaMkara {% (II) m. %} An epithet of Śiva.
Sam-kara {% a. %} causing happines or bliss.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
११, अक्षौहिणी, अज, ईश, ईशान, ईश्वर, गिरिश, गिरीश, गुणी, गौरीश, त्र्यम्बक, धूर्जटि, पशुपति, पिनाकिन्, भर्ग, भव, महस्, महादेव, महेश, महेश्वर, मृड, रुद्र, शङ्कर, शम्भु, शर्व, शशिभूषण, शितिकण्ठ, शिव, शूलिन्, श्रीकण्ठ, हर
Bopp
Latin
शङ्कर m. cognomen Sivi.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
शङ्कर son of Kālidāsa, brother of Hṛdayābharaṇa (Gīta-
govindatilakottama) and Devadāsa. W. p. 168.
शङ्कर father of Dāmodara, grandfather of Siddheśvara
(Saṃskāramayūkha). W. p. 313.
शङ्कर father of Śatānanda (Bhāsvatīkaraṇa 1100). Cambr. 48.
शङ्कर poet. Śp. p. 90 (mentions Bhoja). Skm. Padyā-
valī. A Śaṅkara is mentioned in Bhojaprabandha
Oxf. 150^b, by Vararuci Oxf. 167^a. These are no
doubt different persons. See Skandaskāraśaṅkara.
शङ्कर
Adhyātmarāmāyaṇaṭīkā.
शङ्कर who seems to have written a C. on Kātyāyana-
śrautasūtra, is quoted by Devabhadra in Prayoga-
sāra L. 756.
शङ्कर
Kṛṣṇakarṇāmṛtaṭīkā.
शङ्कर
Gāyatrīpuraścaraṇa.
शङ्कर
Gorakṣaśatakaṭīkā.
Yogasūtraṭīkā.
शङ्कर
Jagannāthastotra.
Jagannāthāṣṭaka.
शङ्कर astronomer:
Dṛśāsphuṭamālā.
Pañcapakṣī.
शङ्कर pupil of Rāmārya and Govindopādhyāya:
Mīmāṃsānayavivekaśaṅkādīpikā.
शङ्कर
Rāmāryā kāvya.
शङ्कर (?):
Viśveśvaramāhātmya.
शङ्कर
Śāradātilaka bhāṇa.
शङ्कर
Sadācāravivaraṇa.
शङ्कर
Saṃnyāsapaddhati.
शङ्कर pupil of Jagannātha:
Siddhavidyādīpikā.
शङ्कर son of Ananta Bhaṭṭa:
Vaidyavinoda, written by order of king Rāma-
siṃha, son of Jayasiṃha.
Śaṅkarākhya med.
शङ्कर son of Nārada:
Mānavaśulbasūtrabhāṣya.
शङ्कर son of Puṇyākara:
Harṣacaritasaṃketa.
शङ्कर son of Ballāla:
Tīrthakaumudī.
Pratiṣṭhākaumudī.
Vratakaumudī.
Vratodyāpanakaumudī.
शङ्कर son of Dīkṣita Bālakṛṣṇa, grandson of Dīkṣita
Ḍhuṇḍhirāja, wrote in the latter half of last century:
Gaṅgāvatāracampū.
Pradyumnavijaya nāṭaka.
Śaṅkaracetovilāsa.
शङ्कर son of Bhavanātha. See Śaṅkaramiśra.
शङ्कर son of Vāsudeva, son of Rudra, son of Jayadhara,
pupil of Govinda:
Rasacandrikā Abhijñānaśakuntalaṭīkā.
शङ्कर or ओडाशङ्कर son of Sudhākara, grandson of
Śucikara:
Granthavidhānadharmakusuma.
Smṛtisudhākara.
शङ्कर son (?) of Harihara, pupil of Harṣaratna:
Karaṇakutūhalodāharaṇa, composed in 1619.
Karaṇavaiṣṇava or Vaiṣṇavakaraṇa.
Jyotiṣakeralīya.
C. on Keśava's and Śrīpati's Paddhati: Mentioned
Bhr. p. 214.
शङ्कर
Sāṃkhyapravacanasūtrabhāṣya.
शङ्कर son of Vācaspati:
Dvādaśāhapaddhati.
शङ्कर guru of Mahārāja Śyāmasāh, who was a son of
Mānanarendra:
Vāstuśiromaṇi.
शङ्कर son of Ballāla, composed the Vratodyāpanakaumudī
in 1704.
शङ्कर
Kṛṣṇakarṇāmṛtaṭīkā Prapā.
शङ्कर son of Kamalākara, grandson of Lambodara, called
also Śaṅkarācārya of Bengal:
Tārārahasyavṛttikā.
Śivārcanamahāratna.
शङ्कर son of Nīlakaṇṭha:
Ekādaśīnirṇaya.
Nyāyasiddhāntamañjarīdīpti.
शङ्कर son of Ratnākara:
Mahimnaḥstavaṭīkā.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Śaṃkara,
(1) n. of a cakravartin: Mvy 〔3578〕
(2) n. of a yakṣa: Māy 〔95〕. See also Śaṃkāra.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
शंकर auch Bein. Skanda's, AV. Pariś. 20, 6.
शंकर [m.?] °Asclepias gigantea? E 884 (A). 886 (P).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 हितकारिन्, हितकारक, इष्टकर, हितकर, कल्याणकारिन्, मङ्गलकारिन्, कल्याणप्रद, मङ्गलकारक, मङ्गलदायक, मङ्गलप्रद, शङ्कर
adjective
यः कल्याणं करोति।
"सज्जनानाम् उपदेशः हितकारी अस्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
bkra shis
१) अथ २) अर्थरोचना ३) कौशुक (?) ४) चित्र ५) पुण्यार्ह ६) प्रकीर्णक ७) मङ्गल ८) मङ्गल्य ९) लक्ष्मन् १०) शकुन ११) शस्त १२) श्वोर (?) १३) शङ्कर (?) १४) सिद्धि १५) स्वस्ति १६) स्वस्तिक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।
कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥
मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।
षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥
मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।
महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥
स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।
सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥
पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।
पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥
गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
-wordlist-
शम्भु (पुं), शर्व (पुं), स्थाणु (पुं), ईशान (पुं), ईश (पुं), रुद्र (पुं), उड्डीश (पुं), वामदेव (पुं), वृषाङ्क (पुं), कण्ठेकाल (पुं), शङ्कर (पुं), नीलकण्ठ (पुं), श्रीकण्ठ (पुं), उग्र (पुं), धूर्जटि (पुं), भीम (पुं), भर्ग (पुं), मृत्युञ्जय (पुं), पञ्चमुख (पुं), अष्टमूर्ति (पुं), श्मशानवेश्मन् (पुं), गिरिश (पुं), गिरीश (पुं), षण्ढ (पुं), कपर्दिन् (पुं), ईश्वर (पुं), ऊर्ध्वलिङ्ग (पुं), एकदृश् (पुं), त्रिदृश् (पुं), भालदृश् (पुं), एकपाद् (पुं), मृड (पुं), अट्टहासिन् (पुं), घनवाहन (पुं), अहिर्बुध्न (पुं), विरूपाक्ष (पुं), विषान्तक (पुं), महाव्रतिन् (पुं), वह्निरेतस् (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), शिव (पुं), अस्थिधन्वन् (पुं), पुरुषास्थिमालिन् (पुं), व्योमकेश (पुं), शिपिविष्ट (पुं), भैरव (पुं), दिग्वासस् (पुं), कृत्तिवासस् (पुं), भव (पुं), नीललोहित (पुं), सर्वज्ञ (पुं), नाट्यप्रिय (पुं), खण्डपर्शु (पुं), महादेव (पुं), महानट (पुं), महेश्वर (पुं), हर (पुं), पशुपति (पुं), प्रमथपति (पुं), उमापति (पुं), पिङ्गजट (पुं), पिङ्गेक्षण (पुं), पिनाकभृत् (पुं), शूलभृत् (पुं), खट्वाङ्गभृत् (पुं), गङ्गाभृत् (पुं), अहिभृत् (पुं), इन्दुभृत् (पुं), कपालभृत् (पुं), गजासुहृद् (पुं), पूषासुहृद् (पुं), अनङ्गासुहृद् (पुं), कालासुहृद् (पुं), अन्धकासुहृद् (पुं), मखासुहृद् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ईशान
ईशान, शशिशेखर, पशुपति, शूली, शिव, शङ्कर, शर्व, शम्भु, उमापति, गिरिश, श्रीकण्ठ, उग्र, हर, सर्वज्ञ, त्रिपुरान्तक, त्रिनयन, रुद्र, कपर्दिन्, भव, भूतेश, परमेश्वर, अन्धकरिपु, दक्षाध्वरध्वंसकृत्, स्थाणु, स्रष्टृ, धूर्जटि, वामदेव, कामध्वंसिन्, व्योमकेश, कपालिन्, नीलग्रीव, वह्निरेतस्, पिनाकिन्, भीम, भर्ग, कृत्तिवासस्, वृषाङ्क, अहिर्बुध्न, विरूपाक्ष, शिपिविष्ट, गणाधिप, गङ्गाधर, महादेव, मृड, नीललोहित
ईशानः शशिशेखरः पशुपतिः शूली शिवः शङ्करः,
शर्वः शम्भुरुमापतिश्च गिरिशः श्रीकण्ठ उग्रो हरः ।
सर्वज्ञस्त्रिपुरान्तकस्त्रिनयनो रुद्रः कपर्दी भवो,
भूतेशः परमेश्वरोऽन्धकरिपुर्दक्षाध्वरध्वंसकृत् ॥ ११ ॥
स्थाणुः स्रष्टा धूर्जटिर्वामदेवः,
कामध्वंसी व्योमकेशः कपाली ।
नीलग्रीवो वह्निरेताः पिनाकी,
भीमो भर्गः कृत्तिवासा वृषाङ्कः ॥ १२ ॥
अहिर्बुध्नो विरूपाक्षः शिपिविष्टो गणाधिपः ।
गङ्गाधरो महादेवो मृडः स्यान्नीललोहितः ॥ १३ ॥
verse 1.1.1.11
page 0003
नाममाला
Sanskrit
स्कन्दपितृ, शङ्कर, शम्भु, शिव, स्थाणु, महेश्वर, त्र्यम्बक, धूर्जटि, शर्व, पिनाकिन्, प्रमथाधिप, त्रिपुरारि, विशालाक्ष, गिरीश, नीललोहित, रुद्र, इन्दुमौलि, यज्ञारि, त्रिनेत्र, वृषभध्वज, उग्र, शूलिन्, कपालिन्, शिपिविष्ट, भव, हर, उमापति, विरूपाक्ष, विश्वरूप, कपर्दिन्
तत्पिता शङ्करः शम्भुः शिवः स्थाणुर्महेश्वरः ।
त्र्यम्बको धूर्जटिः शर्वः पिनाकी प्रमथाधिपः ॥ ६८ ॥
त्रिपुरारिर्विशालाक्षो गिरिशो नीललोहितः ।
रुद्रेन्दुमौलिर्यज्ञारिस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः ॥ ६९ ॥
उग्रः शूली कपाली च शिपिविष्टो भवो हरः ।
उमापतिर्विरूपाक्षो विश्वरूपः कपर्द्यपि ॥ ७० ॥
verse 0.1.1.68
page 0036
Mahabharata
English
Śaṅkara^1 = Śiva, q.v.
Śaṅkara^2, a Viśvedeva. § 749 (Ānuśāsanik.): XIII, 91, 4360 (enumeration).
पुराणम्
English
शंकर १ / ŚAṄKARA I. A synonym of śiva.
शंकर २ / ŚAṄKARA II. A simpleton, who was killed by his wife. This brahmin had a very mean wife called kalipriyā. After killing her husband she left the place with her paramour. But, wild animals killed him on their way in the forest. In all repentance kalipriyā returned home and after worshipping the corpse of her husband she observed Kārttika vrata at the instance of certain women. Thereby she got absolution from sin and attained heaven. (padma purāṇa, Brahmakhaṇḍa, Chapter 10).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शङ्करः,
पुं,
 (शं कल्याणं करोतीति । शम् +कृ + “शमिधातोः संज्ञायाम् ।” ३ । २ । १४ ।इति अच् ।) शिवः । इत्यमरः ॥
अस्य व्युत्-पत्तिर्यथा, --“सदा ध्यानाच्च भक्तानां पवनं यन्निरामयम् ।भूतनाथत्वमप्यस्मात्तेनाहं शङ्करः स्मृतः ॥
”इति स्कन्दपुराणम् ॥
अस्य भस्मास्थिधारणकारणं यथा, --“विसृज्य तान् ब्रह्मविष्णुमयान वृषभवाहनः ।आदाय सगणान् सर्व्वान् कामरूपान्तरं ययौ ॥
उग्रतारां ततो देवीं गणांश्च प्राह शङ्करःउत्सारयन्तु सकलान् इमान् लोकान् गणाद्रुतम् ।उग्रतारे महादेवि त्वञ्चाप्युत्सारय द्रुतम् ॥
ततो गणाः कामरूपाद्देवी चाप्यपराजिता ।लोकानुत्सारयामासुः पीठं कर्त्तुं रहस्यकम् ॥
उत्सार्य्यमाणे लोके तु चतुर्व्वर्णैर्द्विजातिभिः ।सन्ध्याचलं गतो विप्रो वशिष्ठः कुपितो मुनिः ॥
सोऽप्युग्रतारया देव्या उत्सारयितुमीशया ।गणैः सह धृतः प्राह शापं कुर्व्वन् सुदारुणम् ॥
यस्मादहं धृतो वामे त्वयोत्सारयितुं मुनिः ।तस्मात्त्वं वाम्यभावेन पूज्या भव समन्त्रिका ॥
भर्त्स्यन्ति म्लेच्छवद्यस्माद्गणास्ते मन्दबुद्धयः ।भवन्तु म्लेच्छास्तस्माद्वै भवत्याः कामरूपके ॥
महादेवोऽपि यस्मान्मां निःसारयितुमुद्यतः ।तपोधनं मुनिं दान्तं म्ले ञ्चवद्वेदपारगम् ।तस्मात् म्लेच्छप्रियो भूयात् शङ्करश्चास्थिभस्म-धृक् ॥
”इति कालिकापुराणे ८३ अध्यायः ॥
* ॥
शङ्करगीता देवीपुराणे ७ अध्याये द्रष्टव्या ॥
शिवावतारविशेषः । यथा, --“तद्भवान् लोकरक्षार्थमुत्साद्य निखिलान्खलान् ।वर्त्म स्थापयतु श्रौतं जगद्येन मुखं व्रजेत् ॥
इत्युक्त्रोपरतान् देवानुवाच गिरिजाप्रियः ।मनोरथं पूरयिष्ये मानुष्यमवलम्ब्य वः ॥
दुष्टाचारविनाशाय धर्म्मसंस्थापनाय च ।भाष्यं कुर्व्वन् ब्रह्मसूत्रतात्पर्य्यार्थविनिर्णयम् ॥
मोहयन् प्रकृतिद्वैतध्वान्तमध्याह्नभानुभिः ।चतुर्भिः सहितः शिष्यैश्चतुरैर्हरिवद्भुजैः ॥
यतीन्द्रः शङ्करो नाम्ना भविष्यामि महीतले ।मद्वत्तथा भवन्तोऽपि मानुषीं तनुमाश्रिताः ॥
तं मामनुसरिष्यन्ति सर्व्वे त्रिदिववासिनः ।तदा मनोरथः पूर्णो भवतां स्यान्न संशयः ॥
”इति माधवीयसंक्षेपशङ्करजये १ सर्गः ॥
* ॥
(अयं हि द्वात्रिंशद्वर्षवयसि भौतिकशरीरंपरित्यज्य परब्रह्मणि लीन आसीत् । यथा, तत्रैव ।“एवंप्रकारैः किल कल्मषघ्नैःशिवावतारस्य शुभैश्चरित्रैः ।द्वात्रिंशदस्योज्ज्वलकीर्त्तिराशेःसमा व्यतीयुः किल शङ्करस्य ॥
”)मङ्गलकारके, त्रि । यथा, --“क्षेमङ्करोऽरिष्टतातिः स्यान्मद्रङ्करशङ्करौ ॥
”इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा च महाभारते । ३ । २२८ । ६ ।“हिरण्यगर्भ भद्रं ते लोकानां शङ्करो भव ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शङ्कर
पु०
 शं करोति कृ--अच् । १ महादेवे २ कल्याणकरेत्रि० ३ शिवत्न्यां स्त्री ङीष् । ४ सा च मञ्जिष्ठायां शब्दच० ।५ शम्यां राजनि० ।
Capeller
German
शंकर॑
f.
 ई heilbringend.
m.
 Bein. RudraŚiva's
Mannsn. , bes. versch. Gelehrten.
Burnouf
French
शङ्कर शङ्कर a. (श bonheur
कृ) heureux, qui
porte bonheur. -- S.
m.
 Śiva.
Np. d'un célèbre philosophe
vêdântiste. -- S.
f.
 [ई] garance manjith.
शङ्करप्रिय
m.
 perdrix rouge.
Stchoupak
French
शं-कर-
-ई- a. bienfaisant, qui donne la prospérité
m.
 Rudra ou
Śiva
n.
 de divers auteurs et not. de Śaṃkarācārya, philosophe du Vedānta,
commentateur des VedāntaSūtra et des Upaniṣad.
°गिरि-
m.
n.
 d'une montagne.
°दत्त-
m.
n.
 d'un Brâhmane.
°नृत्य-रङ्ग-देश-
m.
 cimetière.
°प्रिया-
f.
 femme de Śiva.
°श्वशुर-
m.
 Himavant.
°सिद्धि-
m.
n.
 d'un homme.
°स्तुति-
f.
n.
 d'une section du MhBh.
°स्वामिन्-
m.
n.
 d'un Brâhmane.
शंकराचार्य- v. शंकर-।
शंकरानन्द-
m.
n.
 d'un philosophe, auteur de commentaires et d'un
arrangement en vers des Upaniṣad.