| YouTube Channel

शक्तु (zaktu)

 
शब्दसागरः
English
शक्तु mn. (-क्तुः-क्तु) According to some authorities only.
m.
 plu. (शक्तवः) The
powder or flour of barley and other grain, first fried and then
ground.
E.
 शच् to go, &c., तुन्
aff.
also read सक्तु ।
Yates
English
शक्तु (क्तुः-क्तु) 2.
m.
n.
 Powder or
flour of grain fried and ground.
Wilson
English
शक्तु
mn. (-क्तुः-क्तु) according to some authorities only
m.
 plu.
(शक्तवः) The powder or flour of barley and other grain, first fried and
then ground.
E.
 शच to go, &c. तुन्
aff.
also read सक्तु.
Apte
English
शक्तु [śaktu],
m.
 ,
n.
 The flour or meal of barley, barleymeal
see सक्तु.
Apte 1890
English
शक्तु m. n. The flour or meal of barley, barley-meal
see सक्तु.
Monier Williams Cologne
English
शक्तु, शक्तुक, incorrect for सक्तु, सक्तुक, q.v.
Monier Williams 1872
English
शक्तु शक्तु, उस्, उ, m. n. (also written सक्तु,
q. v.
according to some properly used in masc. pl.
शक्तवः only), the flour or meal of barley or grain
of any kind (fried or parched before it is ground),
barley-meal.
—शक्तु-फला, or ई, f. the Śami tree,
Mimosa Suma, (also read सक्तु-फला, q. v.)
—शक्-
तु-भूत, अस्, आ, अम्, become flour, consisting of
flour.
—शक्तु-शराव, अस्, m. a pot full of barley-
meal.
Benfey
English
शक्तु शक्तु, and सक्तु सक्तु,
m.
 and
n.
 , according to some authorities only
m.
 pl. (Pañc. 252, 10, with स्), The
flour of barley and other grain first
fried and then ground, Hit. 114, 22 (श्).
--
Comp.
दधि-, pl. fried meal mixed
with curds, MBh. 13, 5049.
Bopp
Latin
शक्तु m. n. farina. (Wils.: According to some authorities
only m. pl. (शक्तवः). The powder or flour of barley
and other grain, first fried and then ground). HIT. 114.
22.: शक्तुभूतः शारवः
115. 2. 7.: शक्तुशारव.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शक्तुः,
पुं,
क्ली,
 (शक + बाहुलकात् तुन् ।) भर्ज्जित-यवादिचूर्णम् । छातु इति भाषा । यथा, --“धाना भृष्टयवे भूम्नि स्त्रियां पुं भूम्नि शक्तवः ।केचित्तु शक्तुरस्त्रीति बन्धुरा भूमनि स्त्रियाम् ॥
”इति जटाधरः ॥
अस्य गुणाः ।“यवानां शक्तवो रूक्षा लेखना वह्निवर्द्धनाः ।वातलाः कफरोगघ्ना वातवर्च्चोऽनुलोमनाः ॥
धानासंज्ञास्तु तेऽतीव दुर्जरा लेखनाः स्मृताः ।गुर्व्वी पिण्डीकृतात्यर्थं लघ्वी सैव विपर्य्ययात् ।शक्तूनामाशु जीर्य्येत मृदुत्वादवलेहिका ॥
”इति राजवल्लभः ॥
अथ शक्तवः ।“धान्यानि भ्राष्ट्रभृष्टानि यन्त्रपिष्टानि शक्तवः ।”तत्र यवशक्तवः ।“यवजाः शक्तवः शीता दीपना लघवः सराः ।कफपित्तहरा रूक्षा लेखनाश्च प्रकीर्त्तिताः ॥
ते पीता बलदा वृष्या बृंहणा भेदनास्तथा ।तर्पणा मधुरा रुच्याः परिणामे बलावहाः ॥
कफपित्तश्रमक्षुत्तृड्व्रणनेत्रामयापहाः ।प्रशस्ता घर्म्मदाहृद्या व्यायामार्त्तशरीरिणाम् ॥
”अथ चणकयवशक्तवः ।“निस्तुषैश्चणकैर्भृष्टैस्तूर्य्यांशैश्च यवैः कृताः ।शक्तवः शर्करासर्पिःशक्ता ग्रीष्मेऽतिपूजिताः ॥
”अथ शालिशक्तवः ।“शक्तवः शालिसंभूता वह्निदा लघवो हिमाः ।मधुरा ग्राहिणो रुच्याः पथ्याश्च बलशुक्रदाः ॥
न भुक्त्वा न रदैश्छित्त्वा न निशायां न वा बहून् ।न जलान्तरितान् न द्बिः शक्तूनद्यान्न केवलान् ॥
पृथक्पानं पुनर्द्दानं सामिषं पयसा निशि ।दन्तच्छेदनमुष्टञ्च सप्त शक्तुषु वर्ज्जयेत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
जन्मतिथौ तद्भक्षणफलम् । ज्योतिषे ।“शक्तून् खादति यस्तु तस्य रिपवो नाशंप्रयान्ति ध्रुवंभुङ्क्ते यस्तु निरामिषं स हि भवेत् जन्मान्तरेपण्डितः ।”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
मेषसंक्रान्त्यां तद्दानविधिर्यथा । स्मृतिः ।“मेषादौ शक्तवो देया वारिपूर्णा च गर्गरी ।”महार्णवे ।“यो ददाति हि मेषादौ शक्तूनम्बुघटान्वितान् ।पितॄनुद्दिश्य विप्रेभ्यः सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ।विप्रेभ्यः पादुके छत्रं पितृभ्यो विषुवे शुभम् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
चातुर्मास्यव्रते प्रातः स्नानस्य घृतशक्तवो दक्षिणायथा । नारदीयम् ।“नित्यस्नाने हविर्द्दद्यान्निःस्नेहे घृतशक्तवः ॥
”नित्यस्नाने प्रातःस्नाने । इति मलमासतत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
श(स)क्तु
पु०
 ब० व० श(स)च--तुन् (छातु) भृष्ठयवादिचूर्णेअमरः । कृतान्नशब्दे २१८५ पृ० तद्भेदादि दृश्यम ।
Burnouf
French
शक्तु शक्तु
m.
n.
 [ordt. au pl.] Vd. orge
farine d'orge
grillée et moulue
farine, en gén.
शक्तुफला
f.
 le शामि, bot.