| YouTube Channel

शकुनिः (zakuniH)

 
Apte
English
शकुनिः [śakuniḥ], [शक्-उनि]
A bird
तरुशकुनिकुरङ्गान् मैथिली यानपुष्यत्
U.*
 3.25
Ms.*
 12.63.
A vulture, kite or eagle.
A cock.
N.
 of a son of Subala, king of Gāndhāra and brother of Gāndharī, wife of Dhṛitarāṣṭra
he was thus the maternal uncle of Duryodhana whom he assisted in many of his wicked schemes to exterminate the Pāṇḍavas. The name is now usually applied to an old wicked-minded relative whose counsels tend to ruin.
N.
 of a demon killed by Kṛiṣṇa.
Comp.
 -ईश्वरः
N.
 of Garuḍa. -प्रपा a trough for watering birds.
वादः the cry or sound of a bird.
the crowing of a cock.
Apte 1890
English
शकुनिः [शक्-उनि] 1 A bird
तरुशकुनिकुरंगान् मैथिली यानपुष्यत् U. 3. 25
Ms. 12. 63.
2 A vulture, kite or eagle.
3 A cock.
4 N. of a son of Subala, king of Gāndhāra and brother of Gāndhārī, wife of Dhṛtarāṣṭra
he was thus the maternal uncle of Duryodhana whom he assisted in many of his wicked schemes to exterminate the Pāṇḍavas. The name is now usually applied to an old wicked-minded relative whose counsels tend to ruin.
5 N. of a demon killed by Kṛṣṇa.
Comp.
ईश्वरः N. of Garuḍa.
प्रपा a trough for watering birds.
वादः {1} the cry or sound of a bird. {2} the crowing of a cock.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शकुनिः
noun
दैत्यविशेषः।
"शकुनेः वर्णनं पुराणेषु अस्ति।"
Synonyms:
 शकुनिः
noun
कौरवाणां मातुलः।
"शकुनिः दुर्योधनं पाण्डवानां विरुद्धम् औत्तेजयत्।"
Synonyms:
 खगः, विहगः, पक्षी, पक्षिणी, विहङ्गः, विहङ्गमः, पतगः, पत्री, पतत्री, विहायाः, गरुत्मान्, नीडजः, नीडोद्भवः, द्विजः, अण्डजः, नगौकाः, पक्षवाहनः, शकुनिः, शकुनः, विकिरः, विष्किरः, वाजी, पतन्, शकुन्तः, नभसङ्गमः, पत्ररथः, विः, पित्सन्
noun
यस्य पक्षौ चञ्चुः विद्यते तथा च यः अण्डकोषात् जायते।
"तडागे नैके चित्राः खगाः सन्ति।"
Tamil
Tamil
ச’குனி: : பறவை, கழுகு, ராஜாளி, சகுனி மாமா.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शकुनिः,
पुं,
 (शक्नोति उन्नेतुमात्मानमिति ।शक + “शकेरुनोन्तोन्त्युनयः ।” उणा ०३ । ४९ ।इति उनिः ।) पक्षी । इत्यमरः ॥
(यथा, मनुः । ५ । ११ ।“क्रव्यादान् शकुनीन् सर्व्वांस्तथा ग्राम-निवासिनः ।अनिद्दिष्टांश्चैकशफांष्टिट्टिभञ्च विवर्जयेत् ॥
”)चिल्लपक्षी । इति हेमचन्द्रः ॥
सौवलः । स तुकौरवमातुलः । (अयं हि दुर्य्योधनमन्त्री । द्यूतेपाण्डवान् जित्वा वनं प्रेरयामास । असौ हिकौरवयुद्धे सहदेवेन निहतः । एतद्विवरणं महा-भारते शल्यपर्व्वणि द्रष्टव्यम् ॥
) ववाद्येकादश-करणान्तर्गताष्टमकरणम् । इति मेदिनी ॥
तत्करणजातफलम् ।“परजनधनहर्त्ता वञ्चकः क्रूरचेष्टःकरधृतकरवालो व्याहतस्वामिपक्षः ।अतिशयपरदारासक्तचित्तः सरोषोभवति शकुनिजन्मा मानवः शीघ्रकर्म्मा ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
दुःसहपुत्त्रः । यथा, --“दुःसहस्याभवत् भार्य्या निर्म्माष्टिर्नाम नामतः ।जाता कलेस्तु पाप्मायां ऋतौ चण्डालदर्शनात् ॥
तयोरपत्यान्यभवन् जगद्ब्यापीनि षोडश ।अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः ॥
दन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्त्तस्तथा परः ।अङ्गधुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
”तस्य पञ्च पुत्त्रा यथा, --“श्येनकाककपोतांश्च गृघ्रोलूकौ च वै सुतान् ।अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः ॥
श्येनं जग्राह वै मृत्युः काकं कालो गृहीत-वान् ।उलूकं निरृतिश्चापि जग्राहातिभयावहम् ॥
गृध्रं व्याधिस्तदीशोऽथ कपोतञ्च स्वयं यमः ।एतेषामेव चैवोक्ताः कृताः पापोपपादने ॥
तस्मात् श्येनांदयो यस्य निलीयन्ते शिरस्यथ ।तेनात्मरक्षणायालं शान्तिः कार्य्या द्विजोत्तम ॥
गेहे प्रसूतिरेतेषां तद्बन्नीडनिवेशनम् ।न शस्तं वर्जयेद्गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् ॥
श्येनः कपोतो गृध्रो वा कौशिको वा गृहेद्विजः ।प्रविष्टः कथयन्त्यन्तं वसतां तत्र वेश्मनि ॥
ईदृक् परित्यजेद्गेहं शान्तिं कुर्य्याद्द्विजोत्तम ।स्वप्नेऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे दुःसहवंशोत्पत्तिनामा-ध्यायः ॥
* ॥
विकुक्षिपुत्त्रः । यथा, --“वैवस्वतमनोरासीदिक्ष्वाकुः पृथिवीपतिः ।तस्य पुत्त्रशतं चासीद्बिकुक्षिर्ज्येष्ठ उच्यते ॥
सोऽयोध्याधिपतिर्वीरस्तस्य पञ्चदश स्मृताः ।शकुनिप्रमुखाः पुत्त्रा रक्षिता रोमहर्षिताः ॥
”इति वह्निपुराणे सगरोपाख्याननामाध्यायः ॥