| YouTube Channel

शकुनं (zakunaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शकुनं,
क्ली,
 (शक्नोति शुभाशुभं विज्ञातुमनेनेति ।शक् + “शकेरुनोन्तोन्त्युनयः ।” उणा० ३ । ४९ ।इति उनः ।) शुभशंसिनिमित्तम् । इतिमेदिनी ॥
सगुन् इतिहिन्दीभाषा । फललक्षणम् ।इत्यजयपालः ॥
* ॥
अथ शुभशकुनानि ।“कीर्त्तनात् श्रवणतो विलोकनात्स्पर्शनात् समधिकं समोत्तरम् ।मङ्गलाय दधिचन्दनादिकंस्यात् प्रवासभवनप्रवेशयोः ॥
दध्याज्यदूर्व्वाक्षतपूर्णकुम्भाःमिद्धान्नसिद्धार्थकचन्दनानि ।आदर्शशङ्खामिषमौनमृत्सा-गोरोचनागोमयगोमधूलिः ।गीर्व्वाणवीणाफलभद्रपीठ-पुष्पाञ्जनालङ्करणायुधानि ।ताम्वूलयानासनवर्द्धमान-ध्वजातपत्रव्यजनाम्बराणि ॥
अम्भोजभृङ्गारसमृद्धवह्नि-गजाजवाह्यः कुशचामराणि ।रत्नानि चामीकररूप्यताम्र-बद्धैडकाश्चोषधयः सुराश्च ॥
वनस्पतेर्नूतनशाकमेवंमाङ्गल्यपञ्चाशदिदं प्रदिष्टम् ।शुभेषु कार्य्येष्वशुभेषु चैवकार्य्ये गतानां शुभदाः सदैव ॥
एतानि दृष्ट्वा शुभदर्शनानिकुर्व्वन्ति दृष्टः पथि दक्षिणेन ।सकृद्विलोकादशुभावहानित्यक्तानि वामेन शुभा भवन्ति ॥
गान्धारषड्जावृषभस्तथान्येस्वरेषु गम्भीरमनोरमा ये ।वादित्रवेदध्वनिगीतनृत्य-मित्यादिशस्तं किल यत्र रीद्रम् ॥
आदाय रिक्तं कलसं जलार्थीयदि व्रजेत् कोऽपि सहाध्वगेन ।पूर्णं समादाय निवर्त्ततेऽसौयथा कृतार्थः पथिकस्तथैव ॥
* ॥
अङ्गारभस्मे न्धनरज्जुपङ्क-पिण्याककार्पासतुषास्थिविष्ठाः ।कृष्णायसावस्करकृष्णधान्य-पाषाणकेशा भुजगौषधानि ॥
तैलं गुडं चर्म्म वसा विभिन्नंरिक्तञ्च भाण्डं लवणं तृणञ्च ।तक्रार्गला शृङ्खलवृष्टिवाताःकार्य्ये क्वचित् त्रिंशदिमे न शस्ताः ॥
* ॥
स्वपादयानस्खलनं नृपाणांभङ्गः क्वचिद्यानपलायनञ्च ।द्वाराभिघाताध्वगशस्त्रपाताःप्रस्थानविघ्नं कथयन्तु यातुः ॥
मार्ज्जारयुद्धारवदर्शनानिकलिः कुटुम्वस्य परस्परञ्च ।चित्तस्य कालुष्यकरञ्च सर्व्वंगन्तुः प्रयाणप्रतिषेधनाय ॥
दृष्टे शवे रोदनशब्दहीनेमहार्थसिद्धिः कथितोद्यमेषु ॥
गृहप्रवेशेषु शवः शवत्वंरुजं सदीर्घामथवा ददाति ॥
गण्डूषमावर्जयतां नराणा-मन्तर्गलं चेत् प्रविशत्यकस्मात् ।भवेत् तदाभोप्सितसौख्यलाभोयः कौतुकी तेन निरूप्यमेतत् ॥
उञ्झितं झटिति दन्तधावनंसंमुखं पतति यत्र वासरे ।भोजनं भवति तत्र वीक्षितंव्यासभाषितमिदं हि नानृतम् ॥
”इति वसन्तराजशाकुने विचारिताः शुभावहाः ॥
अथ नराङ्कितविचारः ।“अथाभिधास्ये द्बिपदेषु तावत्प्रधानभावात् शकुनं नराणाम् ।नैमित्तिकं यत् प्रतिभाव्य सर्व्वंफलं शुभाशोभनयोर्ब्रवीति ॥
नरोऽभिरूपः सितवस्त्रमाल्योवाचं प्रशस्तां मधुराञ्च जल्पन् ।एवंविधा योषिदपि प्रयाणेप्रवेशकाले च करोति सिद्धिम् ॥
* ॥
वमदुविकेशो हतमानगर्व्वःक्षिण्णाङ्गनग्नान्त्यजतैलदिग्धाः ।रजस्वला गर्भवती रुदन्तीमलान्वितोन्मत्तजराधवाश्च ॥
दीनो द्बिषत्कृष्णविमुक्तकेशाःक्रमेलकस्थाः खरसैरिभस्थाः ।सन्न्यासिसांक्रन्दनपुंसकाद्यादुःखावहाः सर्व्वसमीहितेषु ॥
* ॥
पृथ्वीपतिर्ब्राह्मणहर्षयुक्तोवेश्या कुमारी सुहृदः सुकेशाः ।नार्य्यो नराश्चाश्ववृषाधिरूढाःशुभाय दृष्टाः शकुनोद्यमेषु ॥
* ॥
कृष्णाम्बराः कृष्णविलेपनाढ्याःकृष्णां स्रजं भूर्द्ध्नि विधारयन्ती ।दृष्टा सकोपा यदि कृष्णवर्णानारी नरैस्तद्विपदो भवन्ति ॥
* ॥
श्वेताम्बरा श्वेतविलेपनाढ्यामालां सितां मूर्द्ध्नि विधारयन्ती ।दृष्टा प्रकृष्टा यदि गौरवर्णानारी नरैः स्यात्तदभीष्टसिद्धिः ॥
धृतातपत्रः सुविशुक्लवासाःपुष्पान्वितश्चन्दनचित्रिताङ्गः ।निश्रावयुक्तः कृतभोजनो वाविप्रः पठन् यच्छति सर्व्वसिद्धिम् ॥
अभ्युपगच्छति यस्य हि यानेस्त्रीपुरुषोऽप्यथवा फलहस्तः ।सर्व्वसमीहितसिद्धिरवश्यंतस्य नरस्य भवत्यचिरेण ॥
”इति वसन्तराजशाकुने नराङ्कितेक्षित-संज्ञम् ॥
* ॥
“गच्छेति पृष्ठे पुरतस्तथैववागीदृशी केनचिदुच्यमाना ।सर्व्वाशिषश्चातिशयेन ताभ्य-श्चित्तस्य तुष्टिर्विजयाय पुंसाम् ॥
सिद्ध्यै विरावा जहि छिन्दि भिन्दिचेत्यादयः शत्रुवधोद्यतानाम् ।क्व यासि मागच्छत चैवमाद्याःप्रयोजनारम्भनिवारणार्थाः ॥
स्थैर्य्ये स्थिरार्थाद्गमनं तदर्था-द्वाक्यान्निवृत्तिर्विनिवर्चितार्थात् ।लाभं जयं भङ्गममङ्गलं वाबध्येत तत्तत्प्रतिपादनार्थात् ॥
उग्रं भवेद्रोदनमग्रभागेभयं भवेद्बह्निविभागभूतेनैरृत्यकोणे रणमार्गरोधोवायव्यकोणे रुदितं समृद्ध्यै ॥
मृत्युः सुतानां रुदितेन पृष्ठेलाभो भवेत्तत्र निवर्त्तनेन ।मृत्युस्तदाग्रे रुदितेन गन्तुःसिद्धिं विधत्ते रुदितं रिपूणाम् ॥
”इति वसन्तराजशाकुने नराङ्किते उपश्रुति-प्रकरणम् ॥
* ॥
वकचक्रवाकटङ्कटिट्टिभकार-ण्डवभासभारद्वाजमयूरकपिञ्जल-लावकगृध्रो-लूककपोतगोवत्सकुक्कुटकलविङ्कभारतीचास-खञ्जनकाकपिङ्गलारूपाणि शकुनानि घोटक-वृषमहिषखरगोमहिष्यजाजमेषैडकोष्ट्रछुच्छुन्द-रीमूषिकमार्जारवानरमृगवराहकृकलासनकु-लवृश्चिकपिपीलिकापल्ली-कुक्कुरादिरूपशकुना-निच वसन्तराजशाकुने द्रष्टव्यानि । हस्ति-शशकशृगालषट्पदशरभसर्परूपाणि शकुनानितत्तच्छब्दे द्रष्टव्यानि ॥