व्रीहि (vrIhi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्रीहि m.
  (-हिः)
	 1. Rice of various kinds: eight principal sorts are enu-
merated by native authorities,  but the varieties are more numer-
ous.
	 2. Rice ripening in the rainy season. 
 E.
  व्री to choose,  हि aff.
  

Capeller Eng

English

 व्रीहि॑ m.
  rice,  pl.
  grains of rice.

Yates

English

 व्रीहि (हिः) 2.
m.
  Rice of various
kinds
 rice ripening in the rains.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	 rice
तण्डुल 	-	 taNDula 	-	 m.
  	-	 rice  [ dehusked & uncooked ]
ओदन 	-	 odana 	-	 m.
  n.
  	-	 cookedrice
पृथुकम् 	-	 pRthukam 	-	 sent.
  	-	 beatenrice
पायस 	-	 pAyasa 	-	 n.
  	-	 riceboiledinmilk
अन्नप्राशन 	-	 annaprAzana 	-	 n.
  	-	 rice-feedingceremony
तण्डुलः सम्यक् नास्ति 	-	 taNDulaHsamyaknAsti 	-	 sent.
  	-	 Thericeisnotgood.
अन्नं बहु उष्णम् 	-	 annaMbahuuSNam 	-	 sent.
  	-	 Thericeisveryhot.
बाष्पापूप 	-	 bASpApUpa 	-	 m.
  	-	 steamedriceflourcake
नलिकापूप 	-	 nalikApUpa 	-	 m.
  	-	 steamedriceflourcake
दध्यन्नं परिवेषयामि वा? 	-	 dadhyannaMpariveSayAmivA? 	-	 sent.
  	-	 ShallIservecurd-rice?
धान्य 	-	 dhAnya 	-	 n.
  	-	 ricewithhuskanduncooked
अन्ने केवलं पाषाणाः 	-	 annekevalaMpASANAH 	-	 sent.
  	-	 Alotofstonesintherice.
अन्न 	-	 anna 	-	 n.
  	-	 cookedandready-to-eatrice
किञ्चित् वा दध्यन्नस्य भोजनं करोतु 	-	 kiJcitvAdadhyannasyabhojanaMkarotu 	-	 sent.
  	-	 Eatatleastalittlecurd-rice.
लूनि 	-	  lUni 	-	 f.
  	-	 rice
सुकुमारक 	-	  sukumAraka 	-	 m.
  	-	 rice
कैदार 	-	  kaidAra 	-	 m.
  	-	 rice
तिहन् 	-	  tihan 	-	 m.
  	-	 rice
धान्योत्तम 	-	  dhAnyottama 	-	 m.
  	-	 rice

व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	 rice
तण्डुल 	-	 taNDula 	-	 m.
  	-	 rice  [ dehusked & uncooked ]
ओदन 	-	 odana 	-	 m.
  n.
  	-	 cookedrice
पृथुकम् 	-	 pRthukam 	-	 sent.
  	-	 beatenrice
पायस 	-	 pAyasa 	-	 n.
  	-	 riceboiledinmilk
अन्नप्राशन 	-	 annaprAzana 	-	 n.
  	-	 rice-feedingceremony
तण्डुलः सम्यक् नास्ति 	-	 taNDulaHsamyaknAsti 	-	 sent.
  	-	 Thericeisnotgood.
अन्नं बहु उष्णम् 	-	 annaMbahuuSNam 	-	 sent.
  	-	 Thericeisveryhot.
बाष्पापूप 	-	 bASpApUpa 	-	 m.
  	-	 steamedriceflourcake
नलिकापूप 	-	 nalikApUpa 	-	 m.
  	-	 steamedriceflourcake
दध्यन्नं परिवेषयामि वा? 	-	 dadhyannaMpariveSayAmivA? 	-	 sent.
  	-	 ShallIservecurd-rice?
धान्य 	-	 dhAnya 	-	 n.
  	-	 ricewithhuskanduncooked
अन्ने केवलं पाषाणाः 	-	 annekevalaMpASANAH 	-	 sent.
  	-	 Alotofstonesintherice.
अन्न 	-	 anna 	-	 n.
  	-	 cookedandready-to-eatrice
किञ्चित् वा दध्यन्नस्य भोजनं करोतु 	-	 kiJcitvAdadhyannasyabhojanaMkarotu 	-	 sent.
  	-	 Eatatleastalittlecurd-rice.
लूनि 	-	  lUni 	-	 f.
  	-	  rice
सुकुमारक 	-	  sukumAraka 	-	 m.
  	-	  rice
कैदार 	-	  kaidAra 	-	 m.
  	-	  rice
तिहन् 	-	  tihan 	-	 m.
  	-	  rice
धान्योत्तम 	-	  dhAnyottama 	-	 m.
  	-	  rice

व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	 rice
व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	  rice ripening in the rainy season
व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	  rice grains of rice
व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	  field of rice
व्रीहि 	-	 vrIhi 	-	 m.
  	-	  any grain

Wilson

English

 व्रीहि
m.
  (-हिः)
1 Rice of various kinds: eight principal sorts are enumerated by native
authorities,  but the varieties are more numerous.
2 Rice ripening in the rainy season. 
E.
  व्री to choose. हि aff.
  

Apte

English

व्रीहिः [vrīhiḥ],  [व्री-हि किच्च]

Rice
 as in बहुव्रीहि q. v. 

A grain of rice. Comp.
   -अगारम् a granary. -काञ्चनम् a kind of pulse (Mar.  मसुरा). -मयः a sacrifial cakeश

Apte 1890

English

 व्रीहिः [व्री-हि किच्च] 1 Rice
 as in बहुव्रीहि q. v. 
2 A grain of rice. 
Comp. 
अगारं a granary. 
कांचनं a kind of pulse. 
राजिकं panic seed (= कंगू q. v.). 
श्रेष्ठः a kind of rice (शलिधान्य). 

Monier Williams Cologne

English

 व्रीहि॑ m.
  (of doubtful derivation) rice pl.
  grains of rice (not mentioned in RV.
  ,  but in AV.
   named together with यव,  माथ,  and तिल
 eight principal sorts are enumerated by native authorities),  RV.
   &c.
   &c.
  

 a field of rice,  KātyŚr.
  

 rice ripening in the rainy season,  W.
 

 any grain,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 व्रीहि व्रीहि,  इस्,  m. (said to be fr. rt. व्री), 
rice,  (eight principal sorts are enumerated by native
authorities
 rice is not mentioned in the Ṛg-veda, 
but is named in the Atharva-veda together with
यव,  माष,  and तिल)
 a grain of rice,  (व्रीहीन्
प्रोक्षति,  he sprinkles or scatters grains of rice)
rice ripening in the rainy season
 (अयस्),  m. pl.
grains of rice.
—व्रीहि-काञ्चन,  अस्,  m. a sort of
pulse,  Ervum Lens or Hirsutum (= मशूर).
—व्री-
हि-पर्णी,  f. a particular shrub (= शाल-पर्णी)।
—व्रीहि-भेद,  अस्,  m. a species of rice
 a sort of
grain,  Panicum Miliaceum (= अणु).
—व्रीहि-मय, 
अस्,  ई,  अम्,  made or consisting of rice
 (अस्),  m. a
rice-cake made with ghee (offered as an oblation).
—व्रीहि-राजिक,  अस्,  m. panic seed,  Panicum Itali-
cum (= कङ्गु)
 another species,  Panicum Milia-
ceum.
—व्रीहि-श्रेष्ठ,  अस्,  m. a kind of rice (=
शालि-धान्य).
—व्रीह्य्-अगार,  अम्,  n. ‘rice-house, ’ a
shed where rice or other grain is stored,  granary.

Macdonell

English

 व्रीहि vrīhí,  m.
  rice: pl.
  grains of rice: 🞄(i) -mat,  a.
  mixed with rice
 growing rice 🞄(field)
 -máya,  a.
  made of rice.

Benfey

English

 व्रीहि व्रीहि (probably derived from
वृध्),  m.
  Rice,  Pañc. 167,  1 (pl. grains
of rice).

L R Vaidya

English

 vrIhi {% m. %} 1. Rice
 2. a grain of rice.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

सस्य
क्ली
सस्य,  व्रीहि,  अक्षिव
सकला व्रीहयः सस्यं विज्ञेयं सस्यमक्षिवः ।
verse 2.1.1.67
page 0012

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
धान्यं तु सस्यं सीत्यं च व्रीहिः स्तम्बकरिश्च तत् ।
-wordlist-
 
धान्य (क्ली),  सस्य (क्ली),  सीत्य (क्ली),  व्रीहि (पुं),  स्तम्बकरि (पुं)

--source--
 
आशुः स्यात्पाटलो व्रीहिर्गर्भपाकी तु षष्टिकः ॥ ११६८ ॥
-wordlist-
 
आशु (पुं),  पाटल (पुं),  व्रीहि (पुं),  गर्भपाकिन् (पुं),  षष्टिक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

व्रीहि
व्रीहि,  स्तम्बकरि
नालं काण्डं क्षुपो गुच्छो व्रीहिः स्तम्बकरिः स्मृतः ॥ ५७९ ॥
verse 2.1.1.579
page 0065

अणु
अणु,  व्रीहि
आर्यः स्यात्सौविदल्लेऽपि व्रीहावप्यणुरिष्यते ।
verse 5.1.1.814
page 0094

नाममाला

Sanskrit

षाष्टिक,  कलम,  शालि,  व्रीहि,  स्तम्बकरि
षाष्टिकः कलमः शालिर्व्रीहिः स्तम्बकरिस्तथा ।
verse 0.1.1.167
page 0081

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: व्रीहयः
Root: व्रीहि
Gender: पुं
Number: बहु
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Different sorts of rice
Shloka(s):
3|3|23|1 ► जात्यादयः स्वलिङ्गाः स्युः पुष्पार्थे व्रीहयः फले। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|23|1 ⇢ व्रीहयः (व्रीहि) (पुं) ⇒ Different sorts of rice ⇒ 
Related word(s):
    

Vedic Reference

English

 Vrīhi,  ‘rice, ’ is never mentioned in the Rigveda, ^1 but is
frequently alluded to in the Atharvaveda^2 and later.^3 Rice
seems to be indigenous in the south-east of India:^4 this fact
accounts well for the absence of any mention of it in the
Rigveda. Black and white rice is contrasted in the Taittirīya
Saṃhitā, ^5 where also^6 the distinctions of dark,  swift-growing
(āśu),  and large rice (mahā-vrīhi) are found. Probably the
swift-growing variety is that later known as ṣaṣṭika,  ‘ripening
in sixty days.’ Vrīhi and Yava,  ‘barley, ’ are normally con-
joined in the texts.^7 Cf. Plāśuka.
1) To take dhānya bīja in Rv. v. 53,  13, 
as ‘rice seeds’ is unnecessary and very
improbable,  nor is there better reason
to see in dhānya rasa in Av. ii. 26,  5. a
‘rice drink.’
2) vi. 140,  2
 viii. 7,  20
 ix. 6,  14, 
etc.
3) Taittirīya Saṃhitā,  vii. 2,  10,  3, 
where it is said to ripen in autumn
Kāṭhaka Saṃhitā,  x. 6
 xi. 5
 Maitrā-
yaṇī Saṃhitā,  iii. 10,  2
 iv. 3,  2
 Vāja-
saneyi Saṃhitā,  xviii. 12
 Aitareya-
Brāhmaṇa,  ii. 8,  7
 11,  12
 viii. 16, 
3.4
 Śatapatha Brāhmaṇa,  v. 5,  5,  9
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,  vi. 3,  22
(Mādhyaṃdina = vi. 3,  13 Kāṇva)
Chāndogya Upaniṣad,  iii. 14,  3.
4) ii. 3,  1,  3. Cf. Taittirīya Brāhmaṇa, 
1,  7,  3,  4
 Kāṭhaka Saṃhitā,  xii. 4. 5,  6, 
etc.
5) i. 8,  10,  1.
6) Av. xi. 4,  13
 Jaiminīya Brāhmaṇa, 
i. 43
 Chāndogya Upaniṣad,  v. 10,  6, 
etc.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  239.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्रीहिः,  पुं,
   (वर्हति वृद्धिं गच्छतीति । वृह वृद्धौ+ “इगुपधात् कित् ।” उणा० ४ । ११९ । इतिइन् । पृषोदरादित्वात् साधुः ।) धान्यमात्रम् ।आशुधान्यम् । इत्यमरः ॥
 अस्य सामान्यनाम-गणना गुणाश्च यथा,  --“धान्यं भोग्यञ्च भोगार्हमन्नाद्यं जीवसाधनम् ।तच्च तावत्त्रिधा ज्ञेयं शूकशिम्बीतृणाह्वयम् ॥
व्रीह्यादिकं यदि ह शूकसमन्वितं स्यात्यत् शूकधान्यमयमुद्गमकुष्टकादि ।शिम्बीनिगूढमिति तत्प्रवदन्ति शिम्बी-धान्यं तृणोद्भवतया तृणधान्यमन्यत् ।तत्र त्रिदोषशमनं लघु शूकधान्यंतेजोबलातिशयवीर्य्यविवृद्धिदायि ।शिम्बीभवं गुरु हिमञ्च विबन्धदायिवातालकन्तु शिशिरं तृणधान्यमाहुः ॥
देशे देशे शूकधान्येषु संख्याज्ञातुं शक्या नैव तैर्द्दैवतैर्व्वा ।अस्मादेषां येषु भोगोपभोगा-स्तान्यस्माभिर्व्याक्रियन्ते कियन्ति ॥
शालयः कलमा रुच्या व्रीहिश्रेष्ठा नृपप्रियाः ।धान्योत्तमाश्च विज्ञेयाः कैदाराः सुकुमारकाः ॥
राजान्नषष्टिकसितेतररक्तमुण्ड-स्थूलाणुगन्धतिरियादिकशालिसंज्ञाः ।व्रीहिस्तथेति दशधा भुवि शायनाः स्यु-स्तेषां क्रमेण गुणनामगणं ब्रवीमि ॥
व्रीहिर्गौरो मधुरशिशिरः पित्तहारी कषायःस्निग्धो वृष्यः कृमिकफहरस्तापरक्तापहश्च ।पुष्टिं दत्ते श्रमशमनकृद्वीर्य्यवृद्धिं विधत्तेरुच्योऽत्यन्तं जनयति मुदं वातकृन्मेचकोऽन्यः ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“वार्षिकाः काण्डिताः शुक्ला व्रीहयश्चिर-पाकिनः ।कृष्णव्रीहिः पाटलश्च कुक्कुटाण्डक इत्यपि ॥
शालमुखो जतुमुख इत्याद्या व्रीहयः स्मृताः ।कृष्णव्रीहिः स विज्ञेयो यत्कृष्णतुषतण्डुलाः ॥
पाटलः पाटलापुष्पवर्णको व्रीहिरुच्यते ।कुक्कुटाण्डाकृतिर्व्रीहिः कुक्कुटाण्डक उच्यते ॥
शालमुखः कृष्णशूकः कृष्णतण्डुल उच्यते ।लाक्षावर्णमुखं तस्य ज्ञेयो जतुमुखस्तु सः ॥
व्रीहयः कथिताः पाके मधुरा वीर्य्यतो हिमाः ।अल्पाभिष्यन्दिनो बद्धवर्च्चस्काः षष्टिकैः समाः ॥
कृष्णव्रीहिर्व्वरस्तेषां तस्मादल्पगुणाः परे ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
तस्य यज्ञीयत्वं यथा,  --“यज्ञार्थं तन्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ।दिव्यो भौमस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च ॥
एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्म्मिताः पुरा ।ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखाः ॥
इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ।एवं कृत्वा नरो भुक्त्वास्माद्धरित्रि ! विशुध्यति ॥
अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैके मृगपक्षिणः ।मन्तव्या दातृभोक्तॄणां महामांसं तु तत्स्मृतम् ॥
”इति वाराहे आदिकृतवृत्तान्ताध्यायः ॥
तेन पितृतृप्तिर्यथा । मनुः ।“तिलैर्वीहियवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा ।दत्तेन मासं प्रीयन्ते विधिवत् पितरो नृणाम् ॥
”व्रीहिः शरत्पक्वधान्यम् । याज्ञवल्क्यः ।“हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन च वत्सरम् ।मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनिच्छागपार्षतैः ॥
ऐणरौरववाराहशाशैर्मांसैर्यथाक्रमम् ।मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तेनेह पितामहाः ॥
”हरिष्यान्नेन शालिव्रीह्यन्नेन । इति । अमा-वास्यास्त्रिस्रोऽष्टका माघी प्रौष्ठपद्यूर्द्ध्वं कृष्णत्रयो-दशी व्रीहियवपाकौ च ।“एतांस्तु श्राद्धकालान् वै नित्यानाह प्रजा-पतिः ।श्राद्धमेतेष्वकुर्व्वाणो नरकं प्रतिपद्यते ॥
”इति विष्णुवचनं नवान्नागमश्राद्धस्यैव व्रीहि-यवोभयप्राप्तिविषयकत्वेन विधायकं ग्रैष्मादि-धान्यव्युदासाय । शालिधान्यस्य तु प्राप्तिः ।“शरद्वसन्तयोः केचित् नवयज्ञं प्रचक्षते ।धान्यपाकवशादन्ये श्यामाको वनिनः स्मृतः ॥
”इति छन्दोगपरिशिष्टे व्रीह्यप्राप्त्या नवशस्येऽष्टौ-शालिविधानात् यज्ञतुल्यन्यायात् श्राद्धेऽपि तथाकल्पनात् । इति च श्राद्धतत्त्वम् ॥
 * ॥
 नवान्न-श्राद्धकालो यथा । विष्णुः । अमावस्यास्तिस्रो-ऽष्टकास्तिस्रोऽन्वष्टका माघी प्रौष्टपद्यूर्द्ध्वं कृष्ण-त्रयोदशी व्रीहियवपाकौ च ।“एतांस्तु श्राद्धकालान् वै नित्यानाह प्रजापतिः ।श्राद्धमेतेष्वकुर्व्वाणो नरकं प्रतिपद्यते ॥
व्रीहिपाके च कर्त्तव्यं यवपाके च पार्थिव ।न तावाद्यौ महाराज विना श्राद्धं कथञ्चन ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
तेन यागकरणं यथा,  --व्रीहिभिर्यजेत यवैर्यजेत इति श्रूयते ॥
 तत्र“व्रीहिप्रयोगे प्रतीतयवप्रामाण्यपरित्यागः ।अप्रतीतयवाप्रामाण्यकल्पनम् ।” इत्येकादशी-तत्त्वम् ॥
 * ॥
 व्रीह्यप्राप्तौ शालिधान्येन कर्म्म-करणं यथा,  --“यथोक्तवस्त्वसम्पत्तौ ग्राह्यं तदनुकारि यत् ।यवानामिव गोधूमा व्रीहीणामिव शालयः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्रीहि पु०
  व्री--हि किच्च । १ धान्यभेदे २ आशुधान्ये चअमरः । तद्भेदादिकं भावप्र० उक्तं यथा“वार्षिकाः कण्डिताः शुक्लाः व्रीहयश्चिरपाकिणः ।कृष्णव्रीहिः पाटलश्च कुक्कुटाण्डक इत्यपि । शालामुखोजतुमुख इत्याद्याः व्रीहयः स्मृताः । कृष्णव्रीहिः सविज्ञेयो यः कृष्णतुषतण्डुलः । पाटलः पाटलापुष्पवर्णको व्रीहिरुच्यते । कुक्कुटाण्डाकृतिर्व्रीहिः कुक्कु-टाण्डक उच्यते । शालामुखः कृष्णशूकः कृष्णतण्डुलउच्यते । लाक्षावर्णं मुखं यस्य ज्ञेयो जतुमुखस्तु सः ।व्रीहयः कथिताः पाके मधुरा वीर्य्यतो हिताः । अल्पा-भिष्यन्दिनो बद्धवर्च्चस्काः षष्टिकैः समाः । कृष्णव्रीहिर्वर-स्तेषां तस्मादल्पगुणाः परे” । ततः अस्त्यर्थे व्रीह्या०इनिठनौ । व्रीहिन् व्रीहिक तद्विशिष्टे त्रि०
  बिल्घा०पुराडाशभिन्ने अवयवार्थे अण् । व्रैह तदवयवे ।

Capeller

German

 व्रीहि॑ m.
  Reis
 Pl. (Reis-) Körner.

Burnouf

French

 व्रीहि व्रीहि m.
  (वृह् ?) riz,  en gén. 
व्रीहिक a. qui produit du riz.
व्रीहिकाञ्चन m.
  esp. de lentille,  bot.
व्रीहिन् a. qui produit du riz.
व्रीहिभेद m.
  le millet,  bot.
व्रीहिमय m.
  (sfx. मय) gâteau de riz.
व्रीहिराजिक m.
  millet
 panicum italicum ou petit millet, 
bot.
व्रीह्यागार n.
  (आगार) grenier ou coffre à riz.

Stchoupak

French

 व्रीहि-
 m.
  riz 
 -मन्त्- a. (champ) planté de riz 
 -मय- -ई- a.
fait de riz 
 -इन्- a. (champ) de riz.
°द्रोण- m.
  un droṇa de riz.
°यव- m.
  du. ou nt. sg. riz et orge.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.