| YouTube Channel

व्रात्यस्तोम (vrAtyastoma)

 
शब्दसागरः
English
व्रात्यस्तोम
m.
 (-मः) A particular sacrifice performed to recover the rights
forfeited by an improper delay of the ceremony of investiture.
E.
व्रात्य one not invested, &c., स्तोम a sacrifice.
Yates
English
व्रात्य-स्तोम (मः) 1.
m.
 A particular
sacrifice to recover the rights of
investiture.
Wilson
English
व्रात्यस्तोम
m.
 (-मः) A particular sacrifice performed to recover the
rights forfeited by an improper delay of the ceremony of investiture.
E.
 व्रात्य one not invested, &c., and स्तोम a sacrifice.
Monier Williams Cologne
English
व्रात्य—स्तोम
m.
N.
 of partic. Ekāhas,
ŚrS.
Gaut.
Vas.
(with क्रतु) a partic. sacrifice (performed to recover the rights forfeited by a delay of the Saṃskāras),
Yājñ.
 i, 38.
Apte Hindi
Hindi
व्रात्यस्तोमः
पुं*
 व्रात्यः-स्तोमः -
उपयुक्त संस्कारों का अनुष्ठान न करने के कारण छीने गये अधिकारों को फिर से प्राप्त करने के लिए किया गया यज्ञ
L R Vaidya
English
vrAtya-stoma {% m. %} name of a particular sacrifice.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्रात्यस्तोमः,
पुं,
 यज्ञविशेषः । यथा, --“सावित्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमादृतेक्रतोः ॥
इति गारुडे ९४ अध्याये ॥
तथा, याज्ञवल्क्ये ।१ । ३८ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
व्रात्यस्तोम
पु०
 व्रात्ययोग्यः स्तोमः । यज्ञभेदे “स चयज्ञश्चतुर्विधः” कात्या० श्रौ० २२ । ४ । १ सूत्रादौ दर्शितोयथा“व्रात्यस्तोमाश्चत्वारः” सू० “व्रात्यस्तोमसंज्ञकाश्चत्वारः क्र-तवो भवन्ति व्रात्याः प्रसिद्धा एव त्रिपुरुषं पतितसावि-त्रीकाः । प्रायश्चित्तार्थत्वाच्च लौकिकेऽग्नौ भवन्ति न ह्ये-तैराधानं प्रयुज्यते अतदङ्गत्वात् तदुक्तमाचार्य्येण स्थप-तीष्टिं प्रकृत्य लौकिक इति । “द्वितीय उक्थ्यः” सू०“व्रात्यगणस्य ये सम्पादयेयुस्ते प्रथमेन यजेरन्” सू०सम्पादनं च गायननर्तकादीनाम् तेषां प्रथमेऽधिकारः ।ये व्रात्या नृत्यगीतवाद्यशस्त्रधारणादौ स्वयं प्रवीणाःसन्त उपदेष्टारो भूत्वा स्वां विद्यां व्रात्यसभूहस्य सम्बा-दयेयुः शिक्षेयुः पाठयेयुः ते प्रथमेन यजेरन् । “द्वितो-येन निन्दिता नृशंसाः” सू० । नृशंसत्वेन ये निन्दिता-स्तेषां द्वितीयेऽधिकारः” सं० । ये नृशंसा निन्दितानृभि-र्मनुष्यैरभिशंसनेन पापाध्यारोपणेन निन्दिताः गर्हिताःज्ञातिभिर्वहिष्फृताः ते द्वितीयेन यजेरन्” कर्कः “तृतीयेनकनिष्ठाः” सू० कनिष्ठाः लघवः । “ज्येष्ठाश्चतुर्थेन”सू० अधिक्रियन्ते । ज्येष्ठशब्दार्थमाह “अपेतप्रक्षननास्थ-विरास्तदाख्यास्तेषां ये नृशंसतमः स्याद्द्रव्यवत्तमो वा-नूचानतमो वा तस्य गार्हपत्ये दीक्षेरन्” सू० । “स गृह-पतिः कर्त्तव्यः” सं० । अपगतप्रजनेन्द्रियसामर्थ्या यौवना-पगमे । निर्वीर्य्यप्रजनाः स्थविरा वृद्धास्तदाख्याः । नृशंस-तमः अत्यन्तं क्रूरकर्मा” भा० ।