| YouTube Channel

व्रात्यः (vrAtyaH)

 
Apte
English
व्रात्यः [vrātyḥ], [व्रातात् समूहात् च्यवति यत्]
A man of the first three classes who has lost his caste owing to the nanperformance of the principal Saṁskāras or purificatory rites (especially investiture with the sacred thread) over him, an outcast
सावित्रीपतिता व्रात्या भवन्त्यार्यविगर्हिताः
Ms.*
 2. 39
सौराष्ट्रावन्त्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवाः । व्रात्या द्विजा भविष्यन्ति शूद्रप्राया जनाधिपाः
Bhāg.*
 12.1.38
भवत्या हि व्रात्याधमपतित- पाखण्डपरिषत्परित्राणस्नेहः G. L.* 37.
A low or vile person in general
vagrant.
A man of a particular inferior tribe (the descendant of a Śūdra father and Kṣatriya mother). -त्या The daughter of an outcast.
Comp.
 -चर्या the life and practice of a vagrant. -ब्रुवः one who calls himself a Vrātya. -स्तोमः
N.
 of a sacrifice performed to recover the rights forfeited by the nonperformance of the due Saṁskāras.
Apte 1890
English
व्रात्यः [व्रातात् समूहात च्यवति यत्] 1 A man of the first three classes who has lost his caste owing to the non-performance of the principal Saṃskāras or purificatory rites (especially investiture with the sacred thread) over him, an outcast
भवत्या हि व्र त्याधमपतितपाखंडपरिषत्परित्राणस्नेहः G. L. 37.
2 A low or vile person in general.
3 A man of a particular inferior tribe (the descendant of a Śūdra father and Kṣatriya mother).
त्या The daughter of an outcast.
Comp.
ब्रुवः one who calls himself a Vrātya.
स्तोमः N. of a sacrifice performed to rec over the rights forfeited by the non-performance of the due Saṃskāras.
Apte Hindi
Hindi
व्रात्यः
पुं*
 - व्रातात् समूहात् च्यवति-यत्
प्रथम तीन वर्णों में से किसी एक वर्ण का पुरुष जो मुख्य संस्कार या शोधक कृत्यों का अनुष्ठान न करने के कारण पतित हो गया है (जिसका उपनयन संस्कार नहीं हुआ)
जातिबहिष्कृत-भवत्या हि व्रात्याघमपतितपाखण्ड परिषत्परित्राणस्नेहः @ गंगा* ३७
व्रात्यः
पुं*
 - -
"नीच पुरुष, अधम पुरुष"
व्रात्यः
पुं*
 - -
विशेष नीच जाति (शूद्रपिता और क्षत्रिय माता की सन्तान) का पुरुष
Tamil
Tamil
வ்ராத்ய: : வீழ்ச்சியுற்றவன், மட்டமான மனிதன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्रात्यः,
पुं,
 (व्रातो व्यालादिः स इव । “शाखा-दिभ्यो यत् ।” ५ । ३ । १०३ । इति यत् ।)दशसंस्काररहितः । षोडशवर्षादूर्द्ध्वं अकृतव्रत-बन्धो भ्रष्टगायत्त्रीको वा । इति भरतः ॥
तत्-पर्य्यायः । संस्कारहीनः २ । इत्यमरः ॥
सावित्री-पतितः ३ वाग्दुष्टः ४ पुरुषोक्तिकः ५ । इतिजटाधरः ॥
तस्य प्रायश्चित्तादि यथा, --“अथ व्रात्यविधिं देवि ! प्रायश्चित्तन्तु यद्भवेत् ।तत् शृणुष्व महेशानि सर्व्ववर्णे विशेषतः ॥
दश वर्षाणि पञ्चैव ब्राह्मणश्चोपनीयते ।एकविंशतिवर्षाणि यावद्वर्षमुपावशेत् ।अत ऊर्द्ध्वं पतन्नेव सर्व्वधर्म्मबहिष्कृतः ॥
गायत्त्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमेन संस्कृतः ।अशक्ते चैव यज्ञस्य चरेदौद्दानिकं व्रतम् ॥
द्वौ मासौ यावकाहारो मासमेकं पयः पिबेत् ।दध्ना च पक्षमेकन्तु सप्तरात्रं घृतेन तु ॥
अयाचितेन षड्रात्रं त्रिरात्रं बर्त्तयेज्जलैः ।अहोरात्रं न भुञ्जीत ततः संस्कारमर्हति ॥
पतिता यस्य गायत्त्री दश वर्षाणि पञ्च च ।प्रायश्चित्तं भवेत्तस्य प्रोवाच भगवान् शिवः ॥
सशिखं वपनं कृत्वा व्रतं कुर्य्यात् समाहितः ।हविष्यं भोजयेदन्नं ब्राह्मणान् सप्त पञ्च वा ॥
एकविंशतिरात्रन्तु पिबेत् प्रसृतियावकम् ।ततो यावकशुद्धस्य तस्योपनयनं स्मृतम् ॥
व्रतस्याचरणाशक्तौ कुर्य्याच्चान्द्रायणत्रयम् ।सावित्रीपतिता येषां देशकालादिविप्लवात् ॥
चान्द्रायणं चरेद्यस्तु व्रतान्ते धेनुमुत्सृजेत् ।क्षीरंवापि पिबेन्मासं दद्याद्गां वत्सशालिनीम् ॥
”इति मत्स्यसूक्ते प्रायश्चित्तप्रकरणे ३८ पटलः ॥