व्रात (vrAta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्रात m.
  (-तः)
	 1. A multitude,  an assemblage.
	 2. The descendant of an
outcaste Brāhman,  &c.
	 3. The company and attendants at a
marriage feast.
	 n.
  (-तं)
	 1. Manual or bodily labour.
	 2. Day-labour, 
employment of a precarious kind.
	 3. Casual employment.
 E.
  वृ to
choose,  aff.
   अतच् and the vowel made long
 or व्रत a religious
observance,  or व्रात्य an outcaste,  aff.
   अण् ।

Capeller Eng

English

 व्रा॑त m.
  heap,  troop,  multitude,  community,  corporation. 

Yates

English

 व्रात (तः) 1.
m.
  A multitude
 de-
scendant of an outcast
brāhman
attendants at a wedding.
n.
 
Bodily labour
 a job.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

व्रात 	-	  vrAta 	-	 m.
  	-	 guild
शिल्प-श्रेणी 	-	  zilpa-zreNI 	-	 f.
  	-	  craft guild  [ Econ.  ]
गणचक्रक 	-	  gaNacakraka 	-	 n.
  	-	 guild dinner
कुलक 	-	  kulaka 	-	 m.
  	-	  chief of a guild
कुलस्रेष्ठिन् 	-	  kulasreSThin 	-	 m.
  	-	  chief of a guild
पाञ्चाल 	-	  pAJcAla 	-	 m.
  	-	  association of 5 guilds
कुलबीज 	-	  kulabIja 	-	 m.
  	-	  head or chief of a guild
श्रेणीधर्म 	-	  zreNIdharma 	-	 m.
  	-	  customs of trades or guilds
कुलिक 	-	  kulika 	-	 m.
  	-	  chief or head man of a guild
कुल 	-	  kula 	-	 m.
  	-	  chief of a corporation or guild
श्रेष्ठिन् 	-	  zreSThin 	-	 m.
  	-	  president or foreman of a guild
वणिग्ग्राम 	-	  vaNiggrAma 	-	 m.
  	-	  association or guild of merchants
श्रेणिमत् 	-	  zreNimat 	-	 adj.
  	-	  presiding over an association or guild
श्रेणि 	-	  zreNi 	-	 f.
  	-	 guild or association of traders dealing in the same articles

व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  flock
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  troop
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  group
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  group
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  assemblage
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  guild
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  association
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  host
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  company or attendants at a marriage feast
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  swarm
व्रात 	-	 vrAta 	-	 m.
  	-	  multitude
व्रात 	-	 vrAta 	-	 n.
  	-	  day-labour
व्रात 	-	 vrAta 	-	 n.
  	-	  manual or bodily labour

 
   व्रात  vrAta n.
   day-labour   
   पौरुषेय  pauruSeya m.
   day-labourer    

Wilson

English

 व्रात
m.
  (-तः)
1 A multitude,  an assemblage.
2 The descendant of an outcaste Brahman,  &c.
3 The company and attendants at a marriage feast.
n.
  (-तं)
1 Manual or bodily labour.
2 Day labour,  employment of a precarious kind.
E.
  वृ to choose,  aff.
   अतच्,  and the vowel made long
 or व्रत a
religious observance,  or व्रात्य an outcaste,  aff.
   अण्.

Apte

English

व्रातः [vrātḥ],  A multitude,  group,  flock,  an assemblage
 श्वपाकानां व्रातैः G. L.*  29
 R.*
  12.94
 Śi.*
  4.35.

तम् Bodily or manual labour.

Day-labour.

Casual employment.

The company or attendants at a marriage feast. Comp.
   -जीवन a.
  see व्रातीन. -पतिः lord of an assemblage.

Apte 1890

English

 व्रातः A multitude,  group,  flock,  an assemblage
 श्वपाकानां व्रातैः G. L. 29
 R. 12. 94
 Śi. 4. 35. 
तं 1 Bodily or manual labour. 
2 Daylabour. 
3 Casual employment. 
4 The company or attendants at a marriage feast. 

Monier Williams Cologne

English

 व्रात a &c.
   See below.

 व्रा॑त b m.
  (connected with √ 1. वृ,  or with व्रत॑ and √ 2. वृ) a multitude,  flock,  assemblage,  troop,  swarm,  group,  host (व्रा॑तं व्रातम्,  in companies or troops
 प॑ञ्च व्रा॑तास्,  the five races of men),  association,  guild,  RV.
   &c.
   &c.
  

 the company or attendants at a marriage feast,  W.
 

 =
  मनुष्य,  Naigh.
  ii,  3

 the descendant of an out-caste Brāhman &c.
   (=  व्रात्य),  L.
 

 व्रा॑त n.
  manual or bodily labour,  day-labour,  ib.

Monier Williams 1872

English

 व्रात व्रात,  अस्,  m. (fr. व्रत or connected
with rt. वृ),  a multitude,  flock,  assemblage,  troop, 
(व्रातं-व्रातम्,  in companies,  in troops,  Ṛg-veda
V. 53,  11)
 = मनुष्य (according to Naigh. II.
3)
 the descendant of an outcast Brāhman,  &c.,  (see
व्रात्य)
 the company or attendants at a marriage
feast
 (अम्),  n. manual or bodily labour
 day labour, 
casual employment.
—व्रात-जीवन,  अम्,  n. living
by manual or bodily labour.

Macdonell

English

 व्रात vrā́ta,  m.
  assemblage,  troop
 association,  🞄guild
 swarm (of bees)
 host,  multitude.

Benfey

English

 व्रात व्रात,  probably व्रत + अ, 
 I. m.
 
 1. The company and attendants at a
marriage feast.
 2. An assemblage,  a
multitude,  Bhāg. P. 4,  25,  19
 Chr. 4, 
19.
 3. The son of an outcaste.
 II. n.
 
 1. Bodily labour.
 2. Day labour.
 --
 Comp.
  वृषव्रात,  i. e.
वृषन्-,  adj.
 
abounding in drops of rain,  Chr. 291, 
4 = Rigv. i. 85,  4.

Hindi

अनुशासित कोर्स

Apte Hindi

Hindi

व्रातः
पुं*
  - "वृ + अतच्,  पृषो* साधुः"
"समुदाय,  रेवड़,  समुच्चय "

व्रातम्
नपुं*
   - -
"शारीरिक श्रम,  मजदूरी"

व्रातम्
नपुं*
   - -
दैनिक मजदूरी

व्रातम्
नपुं*
   - -
यदा-यदा कार्य में नियुक्ति

L R Vaidya

English

 vrAta {% (I) m. %} A multitude,  a flock,  an assemblage.

 vrAta {% (II) n. %} 1. Bodily labour
 2. casual employment.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 व्रात °n. Schaar,  Yudh. 6,  22.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
-wordlist-
 
सङ्घात (पुं),  प्रकर (पुं),  ओघ (पुं),  वार (पुंक्ली),  निकर (पुं),  व्यूह (पुं),  समूह (पुं),  चय (पुं),  सन्दोह (पुं),  समुदाय (पुं),  राशि (पुं),  विसर (पुं),  व्रात (पुं),  कलाप (पुं),  व्रज (पुं),  कूट (पुंक्ली),  मण्डल (त्रि),  चक्रवाल (पुं),  पटल (स्त्रीक्ली),  स्तोम (पुं),  गण (पुं),  पेटक (त्रि),  वृन्द (क्ली),  चक्र (पुंक्ली),  कदम्बक (क्ली),  समुदय (पुं),  पुञ्ज (पुं),  उत्कर (पुं),  संहति (स्त्री),  समवाय (पुं),  निकुरुम्ब (क्ली),  जाल (स्त्रीक्ली),  निवह (पुं),  सञ्चय (पुं),  जात (क्ली),  यूथ (क्ली),  सङ्घ (पुं),  सार्थ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निकर
निकर,  निकाय,  निवह,  विसर,  व्रज,  पुञ्ज,  समूह,  सञ्चय,  समुदय,  सार्थ,  यूथ,  निकुरम्ब,  कदम्ब,  पूग,  राशि,  चय,  समवाय,  वृन्द,  सन्दोह,  समाज,  वितान,  संहति,  प्रकर,  घन,  ओघ,  संघ,  संघात,  व्रात,  कुल,  उत्कर,  पटल,  पेटक,  चक्र,  चक्रवाल,  मण्डल,  जाल,  जात,  व्यूह,  वार,  स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः, 
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079

नाममाला

Sanskrit

व्रात,  पूग,  समाज,  समूह,  सन्तति,  व्रज,  व्यूह,  निकाय,  निकुर,  निकुरम्ब,  कदम्बक,  ओघ,  समुदय,  सङ्घ,  सङ्घात,  समिति,  तति,  निचय,  प्रकर,  पङ्क्ति
व्रातः पूगः समाजश्च समूहः सन्ततिर्व्रजः ।
व्यूहो निकायो निकुरो निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ १३९ ॥
ओघः समुदयः सङ्घः सङ्घातः समितिस्ततिः ।
निचयः प्रकरः पङ्क्तिः पशूनां समजो व्रजः ॥ १४० ॥
verse 0.1.1.139
page 0069

Vedic Reference

English

 Vrāta is found in several passages of the Rigveda^1 and
later^2 in the sense of ‘troop.’ In one passage of the Rigveda^3
the troops of the Maruts are referred to by three different
terms — śardha,  vrāta,  and gaṇa. From this fact Zimmer^4 has
deduced that a Vedic host fought according to clan (Viś), 
village (Grāma),  and family,  but this conclusion is hardly
warranted,  there being nothing to show that there is any
intention to present a distinct series of divisions. It is not
probable that the word ever has the technical sense of ‘guild, ’ as
Roth^5 thinks. Cf. Vrātapati.
1) i. 163,  8
 iii. 26,  2
 v. 53,  11
ix. 14,  2 (perhaps an allusion to the
five tribes)
 x. 34,  8. 12 (of dice). In
x. 57,  5,  the host of the living (jīva
vrāta) is referred to.
2) Av. ii. 9,  2 (‘host of the living’)
Taittirīya Saṃhitā,  i. 8,  10,  2
 Vāja-
saneyi Saṃhitā,  xvi. 25
 Pañcaviṃśa
Brāhmaṇa,  vi. 9. 24
 xvii. 1,  5. 12,  etc.
3) v. 53,  11. Cf. iii. 26,  2,  where
śardha is not mentioned.
4) Altindisches Leben,  162.
5) In the St. Petersburg Dictionary, 
where this is taken to be the sense
Pañcaviṃśa Brāhmaṇa,  vi. 9,  25
 xvii. 1, 
5,  12
 Vājasaneyi Saṃhitā,  xvi. 25
Taittirīya Saṃhitā,  i. 8,  10,  2.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्रातः,  पुं,
   समूहः । इत्यमरः ॥
 (यथा,  भागवते ।४ । २५ । १९ ।“बानारण्यमृगव्रातैरनावाधे मुनिव्रतैः ।आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितैः ॥
”)व्याधादिः । इति व्रात्यशब्दटीकायां भरतः ॥
(मनुष्यः । इति निघण्टुः । २ । ३ । “वृञ् वरणे‘तातव्रातलातसुपित्त’ इत्यादिसूत्रेण भोज-राजेन कृत्प्रत्यये आडागमो निपात्यते ।वृण्वन्ति स्वमभिमतं देवताभ्यः तपसाराधितेभ्यःप्रव्रियन्ते वा यज्ञादौ । यद्वा,  व्रातो धान्यादि-सञ्चयः । तद्बन्तो व्राता मत्वर्थीयोऽकारः ।यद्बा,  व्रतमिति कर्म्मनाम अन्नं वा । अन्नमपिव्रतायैतस्मादेवेत्युक्तेः तदीयाः ‘तस्येदम्’ इत्यण् ।‘कर्म्मणा जायते जन्तुः कर्म्मणैव प्रमुच्यते’ इत्युक्तेःकर्म्मणामधिकारित्वाच्च मनुष्याणां कर्म्मसम्बन्धि-त्वम् । ‘अथो अन्नाद् भूतानि जायन्ते जाता-न्यन्नेन वर्द्धन्ते’ इति । अन्नात् रेतो रेतसः पुरुषःइति च श्रुतेः मनुष्याणामन्नसम्बन्धित्वम् ।”इति तट्टीकायां देवराजयज्वा ॥
 अस्मिन्नर्थेप्रायशो बहुवचनप्रयोगो दृश्यते ॥
 * ॥
 क्ली,
  शरीरायासजीविकर्म्म । इति काशिका । ५ ।२ । २१ ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्रात पु०
  वृ--अतच् पृषो० । समूहे अमरः ।

Capeller

German

 व्रा॑त Schar,  Haufen,  Trupp,  Menge, 
Genossenschaft.

Grassman

German

 vrā́ta,  m. [von *vrā,  siehe vrā́],  Schar
 daher 2〉 páñca vrā́tās die fünf Menschengeschlechter.
-as eṣām (akṣā́ṇām) {860, 8}.
-am jīvám 〰 sacemahi {883, 5}.
-am-vrātam neben gaṇám -gaṇam {260, 6},  und zugleich neben śárdham-śardham eṣaam (marútām) {407, 11}.
-asya rā́jā {860, 12}.
-ās 2〉 {726, 2}.
-āsas {163, 8}.

Burnouf

French

 व्रात व्रात m.
  réunion,  multitude
		 réunion de personnes
célébrant un mariage.
		 Travail manuel
		 homme voué à un
travail manuel.
व्रातीन m.
  ouvrier à gages,  un चोउलिए।

Stchoupak

French

 व्रात-
 m.
  multitude,  foule,  essaim 
 compagnie (de guerriers), 
communauté,  association 
 amas 
 -मय- -ई- a. qui consiste en une
multitude.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.