व्रतभिक्षा (vratabhikSA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्रतभिक्षा f.
  (-क्षा) Solicting alms,  as one of the ceremonies accom-
panying investiture with the sacred thread.
 E.
  व्रत the observance
of investiture,  भिक्षा begging.

Yates

English

 व्रत-भिक्षा (क्षा) 1.
f.
  Soliciting alms
at the investiture.

Spoken Sanskrit

English

व्रतभिक्षा 	-	 vratabhikSA 	-	 f.
  	-	  soliciting alms

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 व्रतभिक्षा
f.
  (-क्षा) Soliciting alms,  as one of the ceremonies
accompanying investiture.
E.
  व्रत the observance of investiture,  and भिक्षा begging.

Monier Williams Cologne

English

 व्रत—भिक्षा f.
  soliciting alms (as one of the ceremonies at investiture with the sacred thread),  W.
 

Apte Hindi

Hindi

व्रतभिक्षा
स्त्री*
  व्रतः-भिक्षा -
उपनयन संस्कार के अवसर पर भिक्षा मांगना

L R Vaidya

English

 vrata-BikzA {% f. %} soliciting alms as part of the ceremony of investiture with the thread.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्रतभिक्षा,  स्त्री,
   (व्रते उपनयनकाले भिक्षा ।)उपनयनकालीनभिक्षा । तस्या विधिर्यथा ।अथ भैक्ष्यञ्चरति । अथ शब्दस्तूष्णीमादित्योप-स्थानमग्निप्रदक्षिणञ्च शंसति ।“प्रतिगृह्येप्सितं दण्डमुपस्थाप च भास्करम् ।प्रदक्षिणं परीत्याग्निं चरेत् भैक्ष्यं यथाविधि ॥
”इति मनुवचनात् ॥
भिक्षासमूहं भैक्ष्यं तच्चरति आवहति इत्यर्थः ।मातरमेवाग्रे ये चान्ये सुहृदो यावत्यो वासन्निहिताः स्युः । याचते इत्यध्याहार्य्यम् ।सुहृदे स्निग्धहृदये स्वस्राद्ये । तथा च मनुः ।“मातरं वा स्वसारं वा मातुर्व्वा भगिनींनिजाम् ।भिक्ष्येत भिक्षां प्रथमां या चैनं नावमानयेत् ॥
”सन्निहितास्तद्देशस्थाः न तु प्रतिगृहं गत्वा ।भवति भिक्षां देहीति ब्राह्मणभिक्षाप्रयोगः ।तथा च मनुः ।“भवत्पूर्व्वं चरेत् भैक्ष्यमुपनीतद्विजोत्तमः ।भवन्मध्यन्तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरंम् ॥
आदिमध्यावसानेषु भवच्छब्दोपलक्षिता ।ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां भैक्ष्यचर्य्या यथाक्रमम् ॥
”इति याज्ञवल्क्यवचनाच्च ॥
 इति संस्कारतत्त्वम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्रतभिक्षा स्त्री व्रताङ्गं भिक्षा । उपनयनकालविहित-भिक्षायां तद्विधिः संस्कारतत्त्वे दर्शितो यथा“अथ भैक्ष्यञ्चरति” । अथ शब्दस्तूष्णीमादित्योपस्थानम-ग्निप्रदक्षिणञ्च शंसति । “प्रतिगृह्येप्सितं दण्डमुपस्थायच भास्करम् । प्रदक्षिणं परीत्याग्निं चरेद्भैक्ष्यं यथा-विधि” इति मनुवचनात् । “भिक्षासमूहं भैक्ष्यं तच्चरतिआहरति इत्यर्थः । “मातरमेवाग्रे ये चान्ये सुहृदो या-वत्यो वा सन्निहिताः स्युः” । याचते इत्यध्याहार्य्यम् ।सुहृदः स्निग्धहृदयः स्वस्रादयः तथाच मनुः “मातरंवा स्वसारं वा मातुर्वा भगिनीं निजाम् । मिक्षेत भिक्षांप्रथमं याचैनं नावमानयेत्” । सन्निहितास्तद्देशस्थाः नतु प्रतिगृहं गत्वा । (भवति! भिक्षां देहीति) ब्राह्मण-भिक्षा प्रयोगः । तथा च मनुः “भवत्पूर्वं चरेत् भैक्ष्यमुप-वीतो द्विजोत्तमः । भवन्मध्यन्तु राजन्यो वैश्यस्तु भव-दुत्तरम्” । “आदिमध्यावसानेषु भवच्छब्दोपलक्षिता । ब्राह्म-णक्षत्रियविशां भैक्ष्यचर्य्या यथाक्रमम्” इति याज्ञ-वल्क्यवचनाच्च । आचार्य्याय भैक्ष्यं प्रणिपत्य वेदयति(समर्पयति) भोरिति” । “आचार्य्याय निवेद्य प्रतिगृह्णीया-दिति” गृह्यान्तरवचनात् । भैक्ष्यं भोरिति निवेदनमन्त्रः ।भैक्ष्यस्य संस्कारार्थत्वात् आचार्य्याय निवेद्य स्वथं तदेवभुञ्जीत । तथा च मनुः “समाहृत्याथ तद्भैक्ष्यं यावदन्न-ममायया । निवेद्य गुरवेऽश्नीयात् आचार्य्यः प्राङ्मुखःशुचिः” । आचार्य्यश्च माणवकाय भैक्ष्यं प्रदाय कर्मशेषंसमापयेत्” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.