| YouTube Channel

व्युष (vyuSa)

 
Wilson
English
व्युष r. 10th cl. (व्युषयति) To abandon, to reject.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
व्युष्
मूलधातुः:
व्युष
धात्वर्थः:
दाहे, विभागे
गणः:
दिवादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
व्युष्यति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
व्युषँ व्युष दाहे
- व्युष्यति वुव्योष व्युषित्वा व्योषित्वा व्युषितः 8
व्युषँ व्युष विभागे
- व्युष्यति अव्युषत् दाहार्थस्य पुषादित्वम् अव्योषीत् 109
धातुवृत्तिः
Sanskrit
व्युषँ व्युष (अर्थः) दाहे
दन्त्योष्ठ्यादिः मूर्धन्यान्तश्च तथा वैद्यके त्रिकटुकपर्याये व्योषशब्दःपठ्यते अयमग्रे पुषादौ विभागे पठिष्यते, तत्फलं तत्रैवाङ्सिद्धिः क्वचिदुभयत्र विभागार्थो दन्त्यान्त ओष्ठ्यादिश्च पठ्यते तत्र पुनः पाठे फलमेकत्रैवार्थे रूपद्वयसिद्धिः ( व्युष्यति वुव्योष, वुव्योषिथ, वुव्युषिव व्योषित व्योषिष्यति व्युष्यतु अव्युष्यत् व्युष्येत् ) आशिषि, ( व्युष्यात् अव्योषीत्, अव्योषिष्टाम् वुव्युषिषति, वुव्योषिषति, व्युषित्वा, व्योषित्वा, ) पूर्ववत्कित्त्वविकल्पः ( वोव्युष्यते व्योव्युषीति, वोव्योष्टि व्योषयति अवुष्युषत् व्युषितः ) 7
व्युषँ व्युष (अर्थः) विभागे
अयं दाहे पूर्वं पठितः, उदाहृतश्च, इह तु विभागे ऽव्युषदित्यङर्थः पाठः केचिदमुमोष्ट्यादिं दन्त्यान्तमिच्छन्ति व्युसेति अपरे त्वयकारं बुसेति117
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“व्युष दाहे”@} 2 धातुरयं “दन्त्योष्ठ्यादिः मूर्धन्यान्तश्च।
तथा वैद्यके 3 त्रिकटुकपर्याये व्योषशब्दः पठ्यते।
अयमन्त्ये पुषादौ विभागे 4 पठिष्यते।
क्वचित् 5 उभयत्र विभागार्थो दन्त्यान्त ओष्ठ्यादिश्च 6 7 पठ्यते।
तत्र पुनःपाठे फलमेकत्रैवार्थे रूपद्वयसिद्धिः” इति धातुवृत्तौ उक्तमिहानुसन्धेयम्।
अयं धातुः काशकृत्स्नीये पठितः।
व्योषकः-षिका, व्योषकः-षिका, वुव्योषिषकः-वुव्युषिषकः-षिका, वोव्युषकः-षिका
व्योषिता-त्री, व्योषयिता-त्री, वुव्योषिषिता-वुव्युषिषिता-त्री, वोव्युषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिककुप्यतिवत् 8 बोध्यानि।
कित्त्वविकल्पनात् क्त्वायां व्युषित्वा-व्योषित्वा इति रूपद्वयमिति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१६५७)
02
=>
(४-दिवादिः-१११४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(सुश्रुते १-४४)
04
=>
(अर्थे)
05
=>
(तरङ्गिण्यादौ)
06
=>
[पृष्ठम्१२७३+ २५]
07
=>
(प्युस इति)
08
=>
(२२४)
1 {@“व्युष विभागे”@} 2 पुषादिः।
अयं दाहार्थे पठितः, अर्थभेदेन अङर्थं दिवादावेव पुनः पठ्यते।
‘प्युस--’ इति पठित्वा, “प्युष इति दुर्गः, पुस इत्येके--पुस्तकम्, पुस्तं लेप्यादि कर्म” इति क्षीरस्वामी।
“केचिदमुमोष्ठ्यादिं दन्त्यान्तमिच्छन्ति-- व्युसेति।
अपरे त्वयकारं बुसेति” इति सायणः।
‘व्युस--वुस’ इति सि।
कौमुदी।
‘पुष--’ इति काशकृत्स्नः।
‘प्युष’ इति कातन्त्राः, अन्ये वैयाकरणाः’ इति तत्र टिप्पन्यां दृश्यते।
युक्ता- युक्तत्वे त्वत्र सूरयः प्रमाणम्।
व्योषकः-षिका, व्योषकः-षिका, वुव्योषिषकः-वुव्युषिषकः-षिका, वोव्युषकः- षिका
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपोषतिवत् 3 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१६५८)
02
=>
(४-दिवादिः-१२१५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(१०२६)