व्याहृति (vyAhRti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्याहृति f.
  (-तिः)
	 1. Voice,  speech.
	 2. A word,  an articulate sound.
	 3. A
mystical word or sound,  as Om,  Bhūr,  Bhuvah,  Swer,  &c.,  which
are the Mahā-Vyāhritis,  and commence the daily prayers of the
Brāhman. 
 E.
  वि and आङ् before हृ to take,  aff.
   क्तिन् ।

Capeller Eng

English

 व्या॑हृति f.
  utterance,  word,  (sacred) exclamation (also
°ती f.
 ).

Yates

English

 व्या_हृति (तिः) 2.
f.
  Same as व्याहार
mystical word,  as
om. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

व्याहृति 	-	 vyAhRti 	-	 f.
  	-	  declaration
व्याहृति 	-	 vyAhRti 	-	 f.
  	-	  speech
व्याहृति 	-	 vyAhRti 	-	 f.
  	-	  utterance
व्याहृति 	-	 vyAhRti 	-	 f.
  	-	  statement
व्याहृति 	-	 vyAhRti 	-	 f.
  	-	  mystical utterance of the names of the seven worlds
व्याहृति 	-	 vyAhRti 	-	 f.
  	-	  words

Wilson

English

 व्याहृति
f.
  (-तिः)
1 Voice,  speech.
2 A word,  an articulate sound.
3 A mystical word or sound,  as Om,  Svar,  Bhūr,  Bhuvas,  &c.,  which are the
Mahā Vyāhṛtis,  and commence the daily prayers of the Brahman. 
E.
  वि and आङ् before हृ to take,  aff.
   क्तिन्.

Apte

English

व्याहृतिः [vyāhṛtiḥ],  f.
 

Utterance,  speech,  words
 न हीश्वर- व्याहृतयः कदाचित् पुष्णन्ति लोके विपरीतमर्थम् Ku.*
  3.63.

Statement,  expression
 भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः R.*
  1.33.

A mystic word uttered by every Brāhmaṇa in performing his daily Sandhyā adoration
 (these Vyāhṛitis are three: भूर्,  भुवस् and स्वस् or स्वर् usually repeated after om
 cf.
   भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः T. Up.*
  1.5.1
 वेदत्रयान्निरदुहद्भूर्भुवःस्वरितीति च Ms.*
  2.76
 according to some they are seven in number as भूः,  भुवः,  स्वः,  महः,  जनः,  तपः,  and सत्यम्.

Apte 1890

English

 व्याहृतिः f. 1 Utterance,  speech,  words
 न हीश्वरव्याहृतयः कदाचित्पुष्णंति लोके विपरीतमर्थं Ku. 3. 63. 
2 Statement,  expression
 भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमोष्ठिनः R. 10. 33. 
3 A mystic word uttered by every Brāhmaṇa in performing his daily Saṃdhyā adoration
 (these Vyāhṛtis are three भूर्,  भुवस् and स्वस् or स्वर् usually repeated after om
 cf. Ms. 2. 76
 according to some they are seven in number). 

Monier Williams Cologne

English

 व्य्-आ॑हृति f.
  utterance,  speech,  declaration,  statement,  MBh.
  
 Kālid.
 
 VarBṛS.

 (also °ती
 ifc.  °तिका),  the mystical utterance of the names of the seven worlds (viz. भूर्,  भुवर् [or भुवः],  स्वर्,  महर्,  जनर्,  तपर्,  सत्य [qq.vv.] the first three of which,  called,  ‘the great Vyāhṛtis’,  are pronounced after ओम् by every Brāhman in commencing his daily prayers and are personified as the daughters of Savitṛ and Pṛśni),  TS.
 
 Br.
 
 RTL.
   403
 Mn.
   ii,  76
 MBh.
   &c.
  

 N.
  of a Sāman,  ĀrṣBr. 

Monier Williams 1872

English

 व्य्-आहृति,  इस्,  f. utterance,  speech,  voice
 an utter-
ance,  articulate sound,  word
 a mystical word pro-
nounced after ॐ by every Brāhman in commencing
his daily prayers,  (cf. Manu II. 76
 भूर्,  भुवः, 
स्वर् are the three great Vyāhṛtis,  and महर्,  q. v., 
is said to be a fourth mystical word,  cf. महा-
व्याहृति।)
—व्याहृति-त्रय,  अम्,  n. the three Vyā-
hṛtis or mystical words (described above).
—व्याहृति-
पूर्वक,  अस्,  इका,  अम्,  preceded by the three mystical
words भूर्,  भुवः,  स्वर्।

Benfey

English

 व्याहृति व्याहृति,  i. e. वि-आ-हृ + ति, 
f.
 
 1. Voice,  speech.
 2. A word.
 3.
A mystical word,  as ॐ,  स्वर्,  Man. 
2,  78.

Apte Hindi

Hindi

व्याहृतिः
स्त्री*
  - वि + आ + हृ + क्तिन्
"उच्चारण,  भाषण,  वचन "

व्याहृतिः
स्त्री*
  - वि + आ + हृ + क्तिन्
"वक्तव्य,  अभिव्यक्ति"

व्याहृतिः
स्त्री*
  - वि + आ + हृ + क्तिन्
सन्ध्या करते समय प्रतिदिन प्रत्येक ब्राह्मण द्वारा उच्चारित ईश्वर परक शब्द विशेष

L R Vaidya

English

 vyAhfti {% f. %} 1. Speech,  utterance,  न हीश्वरव्याहृतयः कदाचित् पुष्णंति लोके विपरीतमर्थम् K.S.iii.63,  भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः R.x.33
 2. a mystical word pronounced by every Brāhmaṇa in repeating his daily prayers
 (they are said to be three,  viz.,  भुर्,  भुवस् and स्वर्
 some hold that they are seven).

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 व्याहृति vaid. Oudh XIX,  22.

 व्याहृति vaid. Oudh XXI,  22. XXII,  38.

Lanman

English

 vyā́hṛti,  f.
	—1. utterance
	—2. esp.
one of the three sacred and mystical
exclamations,  bhū́r,  bhúvas,  and svàr, 
which see. [√1hṛ + vy-ā.]

Abhyankara Grammar

English

व्याहृति  or व्याहृती lit. the utterance of a word the word is generally used in the sense of the specific utterance of the words भू:,  भुव: etc: cf. एताभिव्र्याहृतीभिः प्रजापति: Tait. Sarh I. 6. 10,  cf. also भुवश्च महाव्याहृत: P. VIII. 2.71.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्याहृतिः,  स्त्री,
   (वि + आ + हृ + क्तिन् ।)व्याहारः । मन्त्रविशेषः । यथा,  --“ओँकारमादितः कृत्वा व्याहृतिस्तदनन्तरम् ।ततोऽधीयीत सावित्रीमेकाग्रश्रद्धयान्वितः ॥
पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवःस्वःसनातनाः ।महाव्याहृतयस्तिस्रः सर्व्वाशुभनिवर्हणाः ॥
प्रधानपुरुषः कालो ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।सत्त्वं रजस्तमस्तिस्रः क्रमाद्व्याहृतयः स्मृताः ॥
ओङ्कारस्तत्परं ब्रह्म सावित्री स्यात्तदक्षरम् ।एष मन्त्रो महाभाग सारात्सार उदाहृतः ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे १३ अध्यायः ॥
(वाक्यम् । यथा,  कुमारसम्भवे । ३ । ६३ ।“न हीश्वरव्याहृतयः कदाचित्पुष्णन्ति लोके विपरीतमर्थम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्याहृति स्त्री वि + आ + हृ--क्तिन् । १ उक्तौ २ भूर्भूवःस्वरा-दिषु सप्तषु भूर्भूवःस्वरादिलोकसप्तात्मकेषु मन्त्रभेदेषु चसप्त लोकाः पुनरेताः सप्त व्याहृतय एवेति योगियाज्ञ-वल्क्येन प्रतिपादितम् यदाह “भूराद्याश्चैव सत्यान्तासप्त व्याहृतयस्तथा । लोकास्ता एव सप्तैते उपर्य्यु-परिसंस्थिताः” । तथा “सप्त व्यहृतयः प्रोक्ताः पुरा य स्तुस्वयम्भुवा । ता एव सप्त छन्दांसि लोकाः सप्त प्रकीर्त्तिताः”यया च वासनया सप्त व्यहृतयः सप्त लोकाः सा चवासना योगियाज्ञवलक्येनैव निरुक्त्या विविच्य प्रतिपा-दिताः यदाह “भवन्ति चास्मिन् भूतानि स्थावराणिचराणि च । तस्माद्भूरिति विंज्ञेया प्रथमा व्याहृतिःस्मृता । भवन्ति भूयो भूतानि उपभोगक्षये पुनः ।कल्पान्ते उपभागाय भुवस्तस्मात् प्रकीर्त्तिता । शीतो-ष्णवृष्टितेजांसि जायन्ते तानि वै सदा । आलयः सुकृ-तीनाञ्च स्वर्लोकः स उदाहृतः । अधरोत्तरलोकेभ्यामहांस्तु परिपालितः । हृदयं सर्वलोकानां मह-स्तेन निगद्यते । कल्पदाहप्रलीनास्तु प्राणिनस्तु पुनःपुनः । जायन्ते तु पुनः सर्गे जनस्तेन निगद्यते । सन-काद्यास्तपःसिद्धा ये चान्ये ब्रह्मणः सुताः । अधिकारनिवृत्ताश्च तिष्ठन्त्यस्मिंस्ततस्तपः । सत्यन्तु सप्तमो लोकोब्रह्मणस्तदनन्तरम् । सर्वेषाञ्चैव लोकानां मूर्ध्नि सति-ष्ठते सदा । ज्ञानकर्मसु निष्ठानां तथा सत्यस्य भाषणात् ।प्राप्यते चोपभोगार्थं प्राप्य न च्यवते पुनः । तत्सत्यंसप्तमो लोकस्तस्मादूर्द्ध्वं न विद्यते” ।

Capeller

German

 व्या॑हृति f.
  Außerung,  Wort
 (auch
°ती)
Ausruf,  Spruch (r.).

Stchoupak

French

 व्य्-आहृति-
 f.
  énonciation,  propos 
 interjection,  not. les 3
exclamations rituelles qui accompagnent les libations (भूर् भुवर् स्वर्).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.