व्यापारः (vyApAraH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

व्यापारः [vyāpārḥ],  1 Employment,  engagement,  business,  occupation
 ततः प्रविशति यथोक्तव्यापारा शकुन्तला Ś.*
  1
 Ku.*
  2.54.

Application,  employment
 वृष्णीनामिव नीतिविक्रम- गुणव्यापारशान्तद्विषाम् Mu.*
  2.4.

Profession,  trade,  practice,  exercise
 as in शस्त्रव्यापार.

An act,  doing,  performance.

Working,  operation,  action,  influence
 (व्रतं) व्यापाररोधि मदनस्य निषेवितव्यम् Ś.*
  1.26
 तस्यानुमेने भगवान् विमन्युर्व्यापारमात्मन्यपि सायकानाम् Ku.*
  7.93
 V.*
  3.17.

Being placed on
 हस्तं कम्पवती रुणद्धि रशनाव्यापार- लोलाङ्गुलिम् M.*
  4.15.

Exertion,  effort
 आर्याप्यरुन्धती तत्र व्यापारं कर्तुमर्हति Ku.*
  6.32 'will be pleased to exert herself in that behalf'
 न व्यापारशतेनापि शुकवत् पाठ्यते बकः H. Pr.43. (व्यापारं कृ 1 to take part in. 

to have effect on. 

to meddle
 as in अव्यापारेषु व्यापारं यो नरः कर्तुमिच्छति Pt.*
  1.21.)

Apte 1890

English

 व्यापारः 1 Employment,  engagement,  business,  occupation
 ततः प्रविशति यथोक्तव्यापारा शकुंतला Ś. 1
 Ku. 2. 54. 
2 Application,  employment
 Mu. 2. 4. 
3 Profession,  trade,  practice,  exercise
 as in शस्त्रव्यापार. 
4 An act,  doing,  performance. 
5 Working,  operation,  action,  influence
 (व्रतं) व्यापाररोधि मदनस्य निषेवितव्य Ś. 1. 27
 तस्यानुमेने भगवान् विमन्युर्व्यापारमात्मन्यपि सायकानां Ku. 7. 93
 V. 3. 17. 
6 Being placed on
 M. 4. 14. 
7 Exertion,  effort
 आर्याप्यरुंधती तत्र व्यापारं कर्तुमर्हति Ku. 6. 32 ‘will be pleased to exert herself in that behalf
’ न व्यापारशतेनापि शुकवत्पाठ्यते बकः H. Pr. 43. (व्यापारं कृ {1} to take part in. {2} to have effect on. {3} to meddle
 as in अव्यापारेषु व्यापारं यो नरः कर्तुमिच्छति Pt. 1. 21). 

Apte Hindi

Hindi

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
"नियोजन,  संलग्नता,  व्यावसाय,  धन्धा"

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
"प्रयोग,  काम"

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
"पेशा,  वाणिज्य,  व्यवसाय,  कार्य "

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
"कर्म,  क्रिया,  निष्पादन"

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
"कार्यपद्धति,  प्रक्रिया,  कृत्य,  प्रभाव"

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
ऊपर रक्खा जाने वाला

व्यापारः
पुं*
  - वि + आ + पृ + घञ्
"उद्योग,  प्रयत्न"

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उद्योगः,  व्यवसायः,  वृत्तिः,  व्यापारः
noun
 
तद् पदम् अथवा कार्यं यस्य कृते वेतनं प्राप्यते।
 "इदानींतने काले उद्योगस्य प्राप्तिः अतीव कठिना जाता।"

Synonyms:
  यत्नः,  प्रयत्नः,  चेष्टा,  चेष्टितम्,  विचेष्टितम्,  चेष्टनम्,  उद्यमः,  उद्योगः,  व्यवसायः,  अध्यवसायः,  अध्यवसानम्,  प्रवृत्तिः,  व्यापारः,  आयासः,  घटनम्,  घटना,  घटा,  ग्रहः,  गुरणम्,  गूरणम्,  गोरणम्,  उपक्रमः,  कर्मयोगः,  प्रयोगः,  व्यायामः,  उत्साहः
noun
 
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
 "उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"

Synonyms:
  प्रयोगः,  उपयोगः,  प्रयोजनम्,  प्रयुक्तिः,  व्यापारः,  व्यवहारः,  सेवनम्,  उपभोगः,  भोगः,  योगः
noun
 
वस्तुनः उपयोजनक्रिया।
 "यद् उपदिष्टं तस्य प्रयोगः करणीयः।  "

Tamil

வ்யாபார: : தொழில்,  வேலை,  முயற்சி,  காரியம்,  வியாபாரம்,  செயல்.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्यापारः,  पुं,
   (वि + आ + पृ + घञ् ।) कर्म्म ।यथा,  --“स्यात् प्राणवियोगफलको व्यापारो हननंस्मृतम् ।रागाद्द्वषात् प्रमादाद्बा स्वतः परत एव वा ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वधृताग्निपुराणवचनम् ॥
(साहाय्यम् । इति मल्लीनाथः ॥
 यथा, कुमारे । ६ । ३२ ।“आर्य्याप्यरुन्धती तत्र व्यापारं कर्त्तुमर्हति ।प्रायेणैवंविधे कार्य्ये पुरन्ध्रीणां प्रगल्भता ॥
”तज्जन्यत्वे सति तज्जन्यजनकः । इति न्याय-शास्त्रम् ॥
 यथा,  भाषापरिच्छेदे ।“विषयेन्द्रियसंयोगो व्यापारः सोऽपि षड्-विधः ॥
”)

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“पृ पालनपूरणयोः”@} 2 3 “ह्रस्वान्तोऽयं धातुरिति-वर्धमान-काश्यप-आभरण-पुरुषकाराः। 
 4 स्वामी तु दीर्घान्तं पठित्वा,  ‘ह्रस्वान्तोऽयम्’ इति नन्दी।’ इति। 
 आत्रेय- मैत्रेयौ तु ह्रस्वान्तं पठित्वा,  ‘दीर्घान्तमेके’ इति। 
 …वृत्तिकारस्य तु दीर्घान्त एवेष्टः। 
 यदाह-- ‘शॄदॄप्रां ह्रस्वो वा’ 5 इत्यत्र “केचित् एतत् सूत्रं प्रत्याचक्षते। 
 ‘श्रा पाके,  द्रा कुत्सायां गतौ,  प्रा पूरणे’ इत्येषाम्,  ‘बह्वर्था अपि धातवः’ 6 इति श्रॄदॄप्राम् अर्थे वर्तमानानां ‘विशश्रतुः’ इत्यादीनि रूपाणि साधयन्ति। 
 तथा सति,  ‘विशुश्रुवान्’ इति क्वसौ एतद्रूपं न स्यात्।” इति। 
 यदि ह्रस्वान्तः स्यात् प्रातिना प्रत्याख्यानम्,  ‘पिपृवान्’ इति प्रयोजनकथनं चानुपपन्नं स्यात्। 
 तथा वृत्ति-न्यास पदमञ्जरी- प्रदीपकारादयोऽपि। 
 किञ्च,  अपाणिनीयश्च ह्रस्वान्तः। 
 यदि हि स्यात्
   किं ह्रस्वविकल्पेन? यत् क्रैयादिकाद् दीर्घान्तरूपाणि,  अस्माच्च ह्रस्वान्तरूपाणि भविष्यन्ति। 
 एवञ्च,  “तं पिपृतं रोदसी--” 7 ‘पाहि माऽग्ने पिपृहि--’ 8 इत्यादयश्छान्दसा द्रष्टव्याः।।” इति मा। 
 धा। 
 वृत्तौ सुदूरं विचार्य ह्रस्वान्तपाठाभावः समर्थितः। 
 तथापि,  सिद्धान्त- कौमुद्यादिषु,  पूर्वेषां ग्रन्थेषु ह्रस्वान्तस्याप्युपलम्भात्तेषां मतानुरोधेनात्र ह्रस्वान्तस्य रूपाणि प्रदर्शितानि।]] 9 ‘पृणाति पूरणे,  श्लौ तु पिपर्ति,  णिचि पारयेत्।।’ 10 इति देवः। 
 पारकः-रिका,  पारकः-रिका,  11 पुपूर्षकः-र्षिका,  12 पेप्रीयकः-यिका
   पर्ता-पर्त्री,  पारयिता-त्री,  पुपूर्षिता-त्री,  पेप्रीयिता-त्री
   13 पिप्रत्-पिप्रतौ-पिप्रतः,  पिप्रती,  पारयन्-न्ती,  पुपूर्षन्-न्ती
   -- 14 परिष्यन्-न्ती-ती,  पारयिष्यन्-न्ती-ती,  पुपूर्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- व्यतिपिप्राणः,  पारयमाणः,  व्यतिपुपूर्षमाणः,  पेप्रीयमाणः
   व्यतिपरिष्यमाणः,  पारयिष्यमाणः,  व्यतिपुपूर्षिष्यमाणः,  पेप्रीयिष्यमाणः
   व्यापृत्-व्यापृतौ-व्यापृतः
   -- -- -- व्यापृतम्-तः-तवान्,  पारितः,  पुपूर्षितः,  पेप्रीयितः-तवान्
   परः,  व्यापारी,  पारः,  पुपूर्षुः,  15 पिपारयिषुः,  पेप्रियः
   16 पर्तव्यम्,  पारयितव्यम्,  पुपूर्षितव्यम्,  पेप्रीयितव्यम्
   परणीयम्,  पारणीयम्,  पुपूर्षणीयम्,  पेप्रीयणीयम्
   17 पार्यम्,  पार्यम्,  पुपूर्ष्यम्,  पेप्रीय्यम्
   ईषत्परः-दुष्परः-सुपरः
   -- -- -- 18 व्याप्रियमाणः,  पार्यमाणः,  पुपूर्ष्यमाणः,  पेप्रीय्यमाणः
   व्यापारः,  पारः,  पुपूर्षः,  पेप्रीयः
   पर्तुम्,  पारयितुम्,  पुपूर्षितुम्,  पेप्रीयितुम्
   व्यापृतिः,  पारणा,  पुपूर्षा-पिपारयिषा,  पेप्रीया
   परणम्,  पारणम्,  पुपूंर्षणम्,  पेप्रीयणम्
   पृत्वा,  पारयित्वा,  पुपूर्षित्वा,  पेप्रीयित्वा
   व्यापृत्य,  व्यापार्य,  व्यापुपूर्ष्य,  प्रपेप्रीय्य
   पारम् २,  पृत्वा २,  पारम् २,  पारयित्वा २,  पुपूर्षम् २,  पुपूर्षित्वा २,  पेप्रीयम् २
   पेप्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०४४)
 02 =>
  (३-जुहोत्यादिः-१०८६। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  [क्षीर]
 05 =>
  (७-४-१२)
 06 =>
  (भाष्यम् १-३-१)
 07 =>
  (तै। ब्रा। २। ८। ४। ८।)
 08 =>
  (तै। सं। १। ३। ३। १।)
 09 =>
  [पृष्ठम्०८८५+ १८]
 10 =>
  (श्लो। ३६)
 11 =>
  [[१। सन्नन्ते सर्वत्र,  ‘अज्झनगमां सनि,  (६-४-१६) इति दीर्घे,  ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे ‘उद् ओष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इत्युत्त्वे रपरत्वे ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इत्यत्रोपदेशाधिकारादत्र सनि इड्विधिर्न।]]
 12 =>
  [[२। यङन्ते सर्वत्र ‘रीङ् ऋतः’ (७-४-२७) इति रीङागमः। अभ्यासे गुणः।]]
 13 =>
  [[३। शतरि,  ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लुः विकरणप्रत्ययः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘अर्तिपिपर्त्योश्च’ (७-४-७७) इति अभ्यासस्ये- त्वम्। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः।]]
 14 =>
  [[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इति स्यप्रत्ययस्येडागमः।]]
 15 =>
  [[५। ण्यन्तात् सनि,  ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इत्यभ्यासस्येकारः।]]
 16 =>
  [पृष्ठम्०८८६+ २५]
 17 =>
  [[१। ‘ऋहलोः--’ (३-१-१२४) इति भावकर्मणोर्ण्यत्प्रत्ययः।]]
 18 =>
  [[२। यकि,  ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङादेशः।]]

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.