| YouTube Channel

व्याधिः (vyAdhiH)

 
Apte 1890
English
व्याधिः 1 Sickness, ailment, disease, illness (usually physical, and opp. आधि which means ‘mental distress or anxiety’)
रिपुरुन्नतधीरचेतसः सततव्याधिरनीतिरस्तु ते Śi. 16. 11 (where व्याधि means ‘free from आधि’ also)
cf. आधि.
2 Leprosy.
Comp.
कर a. unwholesome.
ग्रस्त a. seized with disease, diseased.
Apte Hindi
Hindi
व्याधिः
पुं*
 - वि + आ + धा + कि
"बीमारी, रोग, रुजा, अस्वस्थता "
व्याधिः
पुं*
 - वि + आ + धा + कि
कोढ़
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वेदना, वेदनम्, व्यथा, दुःखम्, पीडा, आर्ति, तापः, यातना, कृच्छ्र, व्याधिः
noun
शरीरस्य क्षतादिभ्यः जातानि कष्टानि।
"अम्ब अत्र तीव्रा वेदना अस्ति।"
Synonyms:
 व्याधिः, गदः, आमयः, अपाटवः, आमः, आतङ्कः, भयः, उपघातः, भङ्गः, अर्तिः, रुक्, रुजा, उपतापः
noun
शरीरादिषु आगतः दोषः।
"शरीरं व्याधीनां गृहम्।"
Tamil
Tamil
வ்யாதி4: : நோய்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्याधिः,
पुं,
 (विविधा आधयोऽस्मात् । यद्वा, वि +आ + धा + “उपसर्गे धोः किः ।” ३ । ३ । ९२ ।इति किः ।) कुष्ठम् । रोगः । इत्यमरः ॥
(यथा, महाभारते । १२ । १६ । ८ ।“द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानस-स्तथा ।परस्परं तयोर्ज्जन्म निर्द्बन्द्वं नीपलभ्यते ॥
”)कामव्यथासन्तापजन्यकृशता । इति रसमञ्जरी ॥
कुष्ठस्य निदानं यथा, --“व्यालोकनमनस्थौल्यक्रीडाविषयचेष्टितैः ।विरोधरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः ॥
पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोथचित्ताप्लवज्वरान् ।सर्व्वाकाराङ्गनिस्तोदं रोमहर्षं सुषुप्तताम् ॥
कुष्ठं विमषमन्यच्च कुर्य्यात् सर्व्वाङ्गमार्द्दवम् ॥
”इति गारुडे १७२ अध्यायः ॥
अन्यत् कुष्ठशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
अथ कुष्ठस्यचिकित्सा ।“वातोत्तरेषु सपिर्व्वमनं कफोत्तरेषु कुष्ठेषु ।पित्तोत्तरेषु मोक्षो रक्तस्य विरेचनं श्रेष्ठम् ॥
पथ्याकरञ्जसिद्धार्थनिशावल्गुजसैन्धवैः ।विडङ्गसहितैः पिष्टैर्लेपो मूत्रेण कुष्ठनुत् ॥
”अवल्गुजः वाकुचीति लोके । पथ्यादिभि-र्लेपः ॥
* ॥
“सोमराजीभवचूर्णं शृङ्गवेरसमन्वितम् ।उद्बर्त्तनमिदं हन्ति कुष्ठरोगं कृतास्पदम् ॥
”सोमराजी वाकुचीति लोके । सोमराज्युद्-वर्त्तनम् ॥
* ॥
“रसायनं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यदुदाहृतम् ।मार्कण्डेयप्रभृतिभिर्यत् प्रयुक्तं महर्षिभिः ॥
पुष्पकाले तु पुष्पाणि फलकाले फलानि च ।संगृह्य पिचुमर्दस्य त्वङ्मूलानि दलानि च ।द्विरंशानि समाहृत्य भागिकानि प्रकल्पयेत् ।त्रिफला त्र्युषणं ब्राह्मी स्वदंष्ट्रारुष्कराग्नयः ॥
विडङ्गसारवाराहीलोहचूर्णाः स्मृताः समाः ।निशाद्वयावल्गुजकव्याधिघाताः सशर्कराः ॥
कुष्ठमिन्द्रयवाः पाठाः चूर्णमेषान्तु संयुतम् ।खदिरासननिम्बानां घनं क्वाथेन भावयेत् ॥
सप्तधा पञ्चनिम्बन्तु मार्कवस्वरसेन च ।स्निग्धः शुद्धतनुर्धीमान् योजयेत्तच्छुभे दिने ॥
मधुना तिक्तहविषा खदिरासनवारिणा ।लेह्यमुष्णाम्भसा वापि कोलवृद्ध्या पलं भवेत् ।जीर्णे तस्मिन् समश्नीयात् स्निग्धं लघु हितं चयत् ॥
विचर्चिकोदुम्बरपण्डरीक-कपालदद्रुकिटिभालसादि ।शतारुविस्फोटविसर्पमालाःकफप्रकोपं त्रिविधं किलासम् ॥
भगन्दरश्लीपदवातरक्त-जडान्धनाडीव्रणशीर्षरोगान् ।सर्व्वान् प्रमेहान् प्रदरांश्च सर्व्वान्दंष्ट्राविषं मूलविषं निहन्ति ॥
स्थूलोदरः सिंहकृशीदरः स्यात्सुश्लिष्टसन्धिर्मधुनोपयोगात् ।सदोषरोगादपि ये दशन्तिसर्पादयो यान्ति विनाशमाशु ॥
जीवेच्चिरं व्याधिजराविमुक्तःशुभे रतिश्चन्द्रसमानकान्तिः ॥
”अयमर्थः । निम्बस्य फलपुष्पत्वक्पत्रमूलानिसर्व्वाणि समुदितानि द्बिगुणानि चूर्णितानिभृङ्गराजस्य रसेन सप्तवारान् भावयेत् ।त्रिफलादीनि पाठान्तानि समुदितान्येक-भागानि चूर्णितानि खदिरासननिम्बानांनिविडक्वाथेन भावयेत् । ततः सर्व्वमेकीकृत्यमध्वादिनावलिह्यात् । पञ्चनिम्बकावलेहः ॥
* ॥
शशिलेखापञ्चपलं तावद्गिरिजस्य गुग्गुलो-र्दश च ।ताप्यस्य पलत्रितयं द्बे लोहाच्छ्रावणिकायाः ॥
त्रिफलाकरञ्जपल्लवखदिरगुडूचीत्रिवृद्दन्त्यः ।मुस्ताविडङ्गरजनीकुटजत्वक्निम्बवह्रिसम्पाकाः ॥
एतै रचितां वटिकां मधुघृतमिश्रां गिलेत्-प्रातः ।गोमूत्रेण च कुष्ठं नुदन्त्यसृग्वातमचिरेण ॥
श्वित्राणि पाण्डुरोगं विषमानुदरप्रमेह-गुल्मांश्च ।नाशयति वलीपलितं योगः स्वायम्भुवो नाम्नाशशिलेखा सोमराजी । गिरिजस्य शिलाजतुनः । ताप्यस्य स्वर्णमाक्षिकस्य । श्रावणिकामुण्डीति लोके । स्वायम्भुवो गुग्गुलुः ॥
* ॥
“चित्रकं त्रिफला व्योषमजाजी कारवी वचा ।सैन्धवातिविषे कुष्ठं चव्येलायावशूकजम् ॥
विडङ्गान्यजमोदा च मुस्ता चामरदारु च ।याबन्त्येतानि सर्व्वाणि तावन्मात्रन्तु गुग्गुलुः ॥
संक्षुभ्य सर्पिषा सार्द्धं गुटिकां कारयेद्भिषक् ।प्रातर्भोजनकाले च खादेदग्निबलं यथा ॥
हन्त्यष्टादश कुष्ठानि कृमीन् दुष्टव्रणानि च ।ग्रहण्यर्शोविकारांश्च मुखामयगलग्रहान् ॥
गृध्रसीमस्थिभग्नञ्च गुल्मञ्चापि नियच्छति ।व्याधिं कोष्ठगताञ्चापि जयेद्बिष्णुरिवासुरान् ॥
”एकविंशतिको गुग्गुलुः ॥
* ॥
“वातरक्ताधिकारोक्तः पुरः कैशोरकाभिधः ।कुष्ठानां वातरक्तानां नाशयेत् परमौषधम् ॥
”इति कैशोरको गुग्गुलुः ॥
* ॥
“भल्लातकं प्रस्थयुगं छित्त्वा द्रोणजले क्षिपेत् ।प्रस्थद्वयं गुडूच्याश्च क्षुण्णं तत्राम्भसि क्षिपेत् ॥
चतुर्थांशावशेषन्तु कषायमवतारयेत् ।वस्त्रपूते कषाये च वक्ष्यमाणानि निक्षिपेत् ॥
सरावमात्रं गोसर्पिर्गोदुग्धस्याढकं तथा ।सितां प्रस्थमितां दद्यात् प्रस्थार्द्धमाक्षिकं क्षिपेत्सर्व्वाण्येकत्र भाण्डे तु पचेत् मृद्वग्निना शनैः ।सर्व्वद्रव्ये घनीभूते पावकादवतारयेत् ॥
तत्र क्षेप्याणि चूर्णानि ब्रूमो विल्वमितामृता ।काकुची चाथ दद्रुघ्नः पिचुमर्द्दो हरीतकी ॥
धात्री रात्रिश्च मञ्जिष्ठा मरिचं नागरं कणा ।यवानी सैन्धवं मुस्तं त्वगेला नागकेशरम् ॥
पर्पटः पत्रकं बालमुशीरं चन्दनं तथा ।गोक्षुरस्य च बीजानि कर्च्च रो रक्तचन्दनम् ॥
पृथक् पलार्द्धमानानां चूर्णमेषामिह क्षिपेत् ।पलमात्रमिदं प्रातः समश्नीयाज्जलेन हि ॥
नाशयेदवलेहोऽयं कुष्ठानि निखिलान्यपि ।वातरक्तानि सर्व्वाणि सर्व्वाण्यर्शांसि सेवितः ॥
व्यायाममातपं वह्रिमम्लं मांसं दधि स्त्रियम् ।तैलाभ्यङ्गं तथाध्मानं नरो भल्लातके त्यजेत् ॥
”इति अमृतभल्लातकावलेहः ॥
* ॥
“निम्बं गोपारुणा कट्वी त्रायन्ती त्रिफला घनम् ।पर्पटावल्गुजानन्ता वचा खदिरचन्दनम् ॥
पाठा शुण्ठी शटी भार्गी वासा भूनिम्बवत्सकम् ।श्यामेन्द्रवारुणी मूर्व्वा विडङ्गेन्द्रयवानलम् ॥
हस्तिपर्णोऽमृता द्रेका पटोलरजनीद्बयम् ।कणारग्वधसप्ताह्वकृष्णवेत्रोच्चटाफलम् ॥
मञ्जिष्ठा लाङ्गली रास्ना नक्तमालं पुनर्नवा ।दन्ती विजयसारश्च भृङ्गराजकुरण्टकम् ॥
अङ्कोठकञ्च शाखोटं द्बिपलांशं पृथक् पृथक् ।गृह्णीयात्तानि सर्व्वाणि जलद्रोणे पचेच्छनैः ॥
अष्टमांशावशेषन्तु कषायमवतारयेत् ।विधाय वाससा पूतं स्थापयेद्भाजने दृढे ॥
भल्लातकसहस्राणि क्षिप्त्वा त्रीण्यमलेऽम्भसि ।पचेदष्टावशेषन्तु कषायमवतारयेत् ॥
तच्च वस्त्रेण संशोध्य द्बौ कषायौ विमिश्रयेत् ।गुडस्य च तुलां दत्त्वा लेहवत् साधु साधयेत् ॥
भल्लातकसहस्राणि तच्च बीजानि निःक्षिपेत् ।त्रिकटुः त्रिफला मुस्तं विडङ्गं चक्रकं तथा ॥
चन्दनं सैन्धवं कुष्ठं दीप्यकञ्च पलं पलम् ।सौगन्ध्यर्थं क्षिपेत्तत्र चातुर्जातं पलं पृथक् ॥
महाभल्लातको ह्येष महादेवेन भाषितः ।प्राणिनां हितकामाय जयेच्छीघ्रं प्रयोजितः ॥
श्वित्रमौडुम्बरं दद्रुमृक्षजिह्वं सकाकणम् ।पुण्डरीकञ्च चर्म्माख्यं विस्फोटं रक्तमण्डलम् ॥
कण्डूं कपालकं कुष्ठं पामानञ्च विपादिकाम् ।वातरक्तं षडर्शांसि पाण्डुरोगं व्रणकृमीन् ॥
रक्तपित्तमुदावर्त्तकासश्वासं भगन्दरम् ॥
सदाभ्यासेन पलितमामवातं सुदुस्तरम् ॥
निर्यन्त्रणस्तु कथितो विहाराहारमैथुनैः ।कुरुते परमां कान्तिं प्रदीप्तं जठरानलम् ॥
अनुपानं प्रयोक्तव्यं छिन्नातोयं पयोऽथवा ।भोजने तु सदा त्याज्यमुष्णमम्लं विशेषतः ॥
”गोपा श्वेत साउ इति लोके । यत आहनिघण्टः ।“सारिवा सारदा स्फोटा गोपकन्या प्रता-निका ।”तद्वाचको गोपीशब्दश्च यत आह । गोपीश्यामा सारिवा स्यादनन्तोत्पलसारिवा इव्य-मरः ॥
गोपाङ्गना गोपवल्ली लताह्वा काष्ठ-सारिवेति मदनपालः ॥
अरुणा अतीस् ।अवल्गुजः सोमराजी । अनन्ता दुरालभा ।चन्दनं श्वेतम् । भार्म्या अलाभे कण्टकारी-मूलम् । श्यामा कृष्णा साउ । हस्तिकर्णःहथिकण । द्रेका वका इति । सप्ताह्वः छति-वन् । कृष्णवेत्रः जलवेतसः । उच्चटाफलं आरक्त-गुञ्जाफलम् । कुरण्टकः कटसरैषा । दीप्यकःइति यवानी । महाभल्लातकः ॥
“मञ्जिष्ठा त्रिफला तिक्ता वचा दारु निशा-मृता ।निम्बश्चैषां कृतः क्वाथः सर्व्वकुष्ठानि नाशयेत् ॥
”इति लघुमञ्जिष्ठादिक्वाथः ॥
* ॥
“मञ्जिष्ठा वाकुची चक्रमर्द्दञ्च पिचुमर्द्दकम् ।हरीतकी हरिद्रा च धात्री वासा शतावरी ॥
बला नागबला यष्ठीमधुकं क्षुरकीपि च ।पटोलस्य लतोशीरं गुडूची रक्तचन्दनम् ॥
मञ्जिष्ठादिरयं क्वाथः कुष्ठानां नाशनः परः ।वातरक्तस्य संहर्त्ता कण्डूमण्डलखण्डनः ॥
”इति मध्यममञ्जिष्ठादिक्वाथः ॥
* ॥
“मञ्जिष्ठा कुटजामृता घनवचा शुण्ठी हरिद्राद्वयंक्षुद्रारिष्टपटोलकुष्ठकटुका भार्गी विडङ्गा-ग्निकम् ।मूर्व्वा दारु कलिङ्गभृङ्गमगधा त्रायन्ति पाठावरीगायत्त्री त्रिफला किरातकमहानिम्बा सना-रग्वधम् ॥
श्यामा वल्गुजचन्दनं वरुणकं दन्ती कशाषोढकंवासा पर्पटसारिवा प्रतिविषानन्ता विशालाजलम् ।मञ्जिष्ठादिरयं कषायविधिना नित्यं पुमान् यःपिबेत्त्त्वग्दोषा ह्यचिरेण यान्ति विलयं कुष्ठानिचाष्टादश ॥
नाशं गच्छति वातरक्तमखिलं नश्यन्ति रक्ता-मयावीसर्पस्त्वचि शून्यता नयनजा रोगाः प्रशा-म्यन्ति च ॥
”अरिष्टः निम्बः । कलिङ्गः इन्द्रयवः । भृङ्गंभृङ्गरा । वरी शतावरी । गायत्त्री स्वदिरः ।असनः विजयसारः । श्यामा प्रियङ्गुः ।चन्द्रनमत्र रक्तं ग्राह्यम् । साविरा साउ ।अनन्ता दुरालभा । विशाला इन्दवारुणीइति । जलं नेत्रवाला । बृहन्मञ्जिष्ठादिक्वाथः ॥
“मरिचं त्रिवृता मुस्ता हरितालं मनःशिला ।देवदारु हरिद्रे द्वे मांसी कुष्ठं सचन्दनम् ॥
विशालां करवीरञ्च क्षीरमर्क्वसमुद्भवम् ।गोमयस्य रसं कुर्य्यात् प्रत्येकं कर्षसम्मितम् ॥
विषस्यार्द्धपलं देयं तैलं प्रस्थमितं कटु ।पचेच्चतुर्गुणे नीरे गोमूत्रे द्विगुणे तथा ॥
मरिचाद्यमिदं तैलमभ्यङ्गात् कुष्ठनाशनम् ।एतस्याभ्यङ्गतः श्वित्रं विवर्णं तत्क्षणाद्भवेत् ॥
तैलमेतज्जयेत् कण्डूं पामां सिध्मं विचर्च्चिकाम् ।पुण्डरीकं तथा दद्रुं शून्यतां नित्यसेविनाम् ॥
”इति लघुमरिचाद्यं तैलम् ॥
* ॥
“मरिचं त्रिवृता दन्ती क्षीरमार्क्कं शकृद्रसः ।देवदारु हरिद्रे द्वे मांसी कुष्ठं सचन्दनम् ॥
विशाला करवीरश्च हरितालं नमःशिला ।चित्रकं लाङ्गली मुस्ता विडङ्गं चक्रमर्द्दकः ॥
शिरीषः कुटजो निम्बः सप्तपर्णोऽमृता स्नुही ।सम्पाको नक्तमालञ्च खदिरो वाकुची वचा ॥
ज्योतिष्मती च पलिका विषं द्विपलिकं भवेत् ।आपकं कटुतैलस्य गोमूत्रञ्च चतुर्गुणम् ॥
मृत्पात्रे लोहपात्रे च शनैर्मृद्बग्निना पचेत् ।मरिचाद्यमिदं तैलं महन्मुनिभिरीरितम् ॥
भिषगेतेन तैलेन म्रक्षयेत् कौष्ठिकान् व्रणान् ।पामाविचर्च्चिकादद्रुकण्डूविस्फोटकानि च ॥
वलयः पलितं क्षामा नीलं व्यङ्गं तथैव च ।अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति सौकुमार्य्यञ्च जायते ॥
प्रथमे वयसि स्त्रीणां यासां नस्यं प्रदीयते ।तासामपि जरां प्राप्य न स्यातां स्खलितौस्तनौ ॥
वलीवर्द्दस्तुरङ्गो वा गजो वा वायुपीडितः ।त्रिभिरभ्यञ्जनै रम्यं भवेन्मारुतविक्रमः ॥
”ज्योतिष्मती मालकङ्गुणीति लोके । इति महा-मरिचादितैलम् ॥
* ॥
“तालकस्य तु पत्राणि यस्य सन्ति पृथक् पृथक् ।अभ्रकस्यैव तद्ग्राह्यं हरितालं चिकित्सकैः ॥
पुनर्नवायाः स्वरसे तालकं तद्बिमर्द्दयेत् ।दिनमेकं ततस्तस्मिन् घनत्वं गमिते सति ॥
कुर्व्वीत चक्रिकां तान्तु शोषयेत् सम्यगातपे ।पुनर्नवासमस्ताङ्गक्षारैः स्थालीं गलावधि ॥
पूरयेच्च ततः क्षारं द्रढयेत् पीडनेन हि ।क्षारस्योपरि तां दद्यात् तालकस्य तु चक्रि-काम् ॥
तत आच्छादनं दत्त्वा मुद्रां कृत्वा विशेषयेत् ।स्थालीं चुल्ल्यां निधायाग्निममन्दं ज्वालयेद्-भिषक् ॥
निरन्तरमहोरात्रं पञ्चकं तेन सिध्यति ।स्वाङ्गशीतं समुर्त्तार्य्य गृह्णीयाद्रसमुत्तमम् ॥
तालकेश्वरनामायमुक्तो गुञ्जामितो रसः ।गुडूच्यादिकषायेण गदानेपान् विनाशयेत् ॥
अष्टादशापि कुष्ठानि वातरक्तं तथोद्धतम् ।फिरङ्गदेशजं रोगं दुस्तरं च व्यपोहति ॥
एतद्भेषजसेवी तु लवणाम्ले विवर्ज्जयेत् ।तथा कटुरसं वह्निमातपं दूरतस्त्यजेत् ॥
लवणं यः परित्यक्तुं न शक्नोति कथञ्चन ।स तु सैन्धवमश्रीयात् मधुरोपरसो हि सः ॥
”इति तालकेश्वरो रसः ॥
* ॥
“तालताप्यशिलासूतं टङ्कणं सिधुसंयुतम् ।गन्धार्कौ द्बिगुणौ सूताज्जम्बीराद्भिः प्रमर्द्दयेत् ॥
षडहं पुटितं षोढा भूधरे सकलं त्विदम् ।षट्पदं द्विपलं ताम्रं लोहभस्म चतुष्पलम् ॥
जम्बीराद्भिर्दिनं घृष्टं त्रिंशदंशं विषं क्षिपेत् ।अस्य मासद्वयं खादेन्माहिषीघृतसंयुतम् ॥
मध्वाज्यैर्व्वाकुचीबीजैः कर्षं लिह्यात्ततः परम् ।तालकेश्वरनामायं सर्व्वकुष्ठहरो रसः ॥
”अर्को मारितं ताम्रम् । इति द्बितीयतालकेश्वरोरसः ॥
* ॥
“रसो वलिस्ताम्रमयः पुरोऽग्निःशिलाजतु स्याद्बिषतिन्दुकश्च ।वरा च तुल्यं गगनं करञ्ज-बीजं पृथग्भागचतुष्टयञ्च ॥
संमर्द्द्य सर्व्वं मधुना घृतेनघृतस्य पात्रे निहितं प्रयत्नात् ।कर्षं भजेत् प्रत्यहमस्य पथ्यंशाल्योदनं दुग्धमधुत्रयञ्च ॥
विशीर्णकर्णाङ्गुलिनासिकोऽपिभवेदनेन स्मरतुल्यमूर्त्तिः ।दारापरित्याग इह प्रदिष्टोतिलौदनं तत्र निबद्धमूले ॥
”ताम्रमयश्च मारितम् । पुरो गुग्गुलुः । अग्नि-श्चित्रकम् । विषतिन्दुकः कुचिला । वरात्रिफला । रसादि त्रिफलान्तं सर्व्वं तुल्यम् ।गगनमभ्रकम् । करञ्जबीजञ्च पृथक् चतुर्गुणंरसात् । तत्र कुष्ठे बद्धमूले सति तिलौदनमेवपथ्यम् । इति गलत्कुष्ठाधिकारः । इति भाव-प्रकाशः ॥
* ॥
अथ सर्व्वव्याधिहरकवचम् ।हरिरुवाच ।“सर्व्वव्याधिहरं वक्ष्ये वैष्णवं कवचं शिवम् ।येन रक्षा कृता शम्भोः श्वेतं रक्षयतः पुरा ॥
प्रणम्य देवमीशानमजं नित्यमनामयम् ।देवं सर्व्वेश्वरं विष्णुं सर्व्वव्यापिनमव्ययम् ॥
वध्नाम्यहं प्रतिसरं नमस्कृत्य जनार्द्दनम् ।अमोघाप्रतिमं सर्व्वं सर्व्वदुष्टनिवारणम् ॥
विष्णुर्मामग्रतः पातु कृष्णो रक्षतु पृष्ठतः ।हरिर्मे रक्षतु शिरो हृदयञ्च जनार्द्दनः ॥
मनो मम हृषीकेशो जिह्वां रक्षतु केशवः ।पातु नेत्रे वासुदेवः श्रोत्रे सङ्कर्षणोऽवतु ॥
प्रद्युम्नः पातु मे घ्राणमनिरुद्धश्च चर्म्मकम् ।वनमाली गलस्यान्तं श्रीवत्सो रक्षतामुरः ॥
पार्श्वं रक्षतु मे चक्रं वामं दैत्यनिवारणः ।दक्षिणन्तु गदा देवी सर्व्वासुरनिवारिणी ॥
उदरं मुषलं पातु पृष्ठं मे पातु लाङ्गलम् ।ऊरू रक्षतु मे शार्ङ्गं जङ्घे रक्षतु नन्दकः ॥
पार्ष्णी रक्षतु शङ्खश्च पद्मं मे चरणावुभौ ।सर्व्वकार्य्यार्थसिद्ध्यर्थं पातु मां गरुडः सदा ॥
वराहो रक्षतु जले विषमेषु च वामनः ।अटव्यां नरसिंहश्च सर्व्वतः पातु केशवः ॥
हिरण्यगर्भो भगवान् हिरण्यं मे प्रयच्छतु ।सांख्याचार्य्यस्तु कपिलो धातुसाम्यं करोतु मे ॥
श्वेतद्बीपनिवासी च श्वेतद्वीपं नयत्वजः ।सर्व्वान् शत्रून् सूदयतु मधुकैटभसूदनः ॥
विष्णुः सदा विकिरतु किल्विषं मम विग्रहात् ।हंसो मत्स्यस्तथा कूर्म्मः पातु मां सर्व्वतो दिशम् ॥
त्रिविक्रमस्तु मे देवः सर्व्वान् पापान् निकृन्ततु ।नरनारायणौ देवौ बुद्धिं पालयतां मम ।शेषो मे निर्म्मलं ज्ञानं करोत्वज्ञाननाशनम् ।बलरामो नाशयतु कल्मषं यत् कृतं मया ॥
पद्भ्यां ददातु परमो मुखं मूर्द्ध्ना मम प्रभुः ।दत्तात्रेयः कलयतु सपुत्त्रपशुबान्धवम् ॥
सर्व्वानरीन्नाशयतु रामः परशुना मम ।रक्षोघ्नस्तु दाशरथिः पातु नित्यं महाभुजः ॥
शत्रून् मे समरे हन्याद्रामो यादवनन्दनः ।प्रलम्बकेशिचाणूरपूतनाकंसनाशनः ॥
कृष्णस्य यो बालभावः स मे कामान् प्रयच्छतु ।अन्धकारं तमो घोरं पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् ॥
पश्यामि भयसन्तप्तः पाशहस्तमिवान्तकम् ।ततोऽहं पुण्डरीकाक्षमच्युतं शरणं गतः ॥
धन्योऽहं निर्भयो नित्यं यस्य मे भगवान् हरिः ।श्रुत्वा नारायणं देवं सर्व्वोपद्रवनाशनम् ॥
वैष्णवं कवचं बद्ध्वा विचरामि महीतले ।अप्रधृष्योऽस्मि भूतानां सर्व्वदेवमयो ह्यहम् ॥
स्मरणाद्दवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ।सिद्धिर्भवतु मे नित्यं यथामन्त्रमुदाहृतम् ॥
यो मां पश्यति चक्षुर्भ्यां यांश्च पश्यामि चक्षुषा ।सर्व्वेषां पापदृष्टीनां विष्णुर्बध्नाति चक्षुषा ॥
वासुदेवस्य यच्चक्रं तस्य चक्रस्य ये त्वराः ।ते छिन्दन्तु च पापं मे मम हिंसन्तु हिंसकान् ॥
राक्षसेषु पिशाचेषु कान्तारेष्वटवीषु च ।विवादे राजमार्गेषु द्यूतेषु कलहेषु च ॥
नदीसन्तरणे घाते संप्राप्ते प्राणसंशये ।अग्निचौरनिपाते च सर्व्वग्रहनिवारणे ॥
विद्युत्सर्पविषोद्वेगे रोगेऽथ विघ्नशङ्कटे ।जप्यमेतज्जपेन्नित्यं शरीरे भयमागते ॥
अयं भगवतो मन्त्रो मन्त्राणां परमो महान् ।विख्यातं कवचं गुह्यं सर्व्वपापप्रणाशनम् ॥
स्वमायाकृतिनिर्म्माणकल्पान्तगूहनो महत् ।अनाद्यन्त जगद्बीज पद्मनाभ नमोऽस्तु ते ॥
ओँ कालाय स्वाहा । ओँ कालपुरुषाय स्वाहा ।ओँ कृष्णाय स्वाहा । ओँ कृष्णपुरुषाय स्वाहा ।ओँ चण्डाय स्वाहा । ओँ चण्डपुरुषाय स्वाहा ।ओँ प्रचण्डाय स्वाहा । ओँ प्रचण्डपुरुषायस्वाहा । ओँ सर्व्वाय स्वाहा । ओँ सर्व्वपुरुषायस्वाहा । ओँ नमो भुवनेशाय त्रिलोकधात्रेइरिटि मिरिटि स्वाहा । ओँ नमो अम्बे चाभयेये ये सत्त्वा या पात्रचरा वैषा दैत्यदानव-यक्षराक्षसभूतपिशाचकुष्माण्डापस्मारकोच्छा-दनज्वराणामैकाहिकद्वितीयतृतीयचातुर्थकमौ-हूर्त्तिकदिनज्वररात्रिज्वरसन्ध्याज्वरसर्व्वज्वरा-दीनां लूताकीटकण्टपूतनाभुजङ्गस्थावरजङ्गम-विषादीनामिदं शरीरं ममाप्यपथ्यं भवतुतुम्बुरुस्फुटप्रकटोत्कठविकटदंष्ट्रपूर्व्वतो रक्ष ।ओँ हैहै हैहै दिनकर सहस्रकाल ममाग्रतोजय पश्चिमतो रक्ष । ओँ निवि निवि प्रदीप्त-ज्वलनज्वालाकारा महाकपिल उत्तरतो रक्ष ।ओँ मिलि मिलि विलि विलि गारुडि गौरिगान्धारि विषमोह विषविषमांसं मोहयतुस्वाहा । दक्षिणतो रक्ष मां अमुकस्य सर्व्व-भूतभयोपद्रवेभ्यो रक्ष रक्ष जय जय विजयतेन हीयते विप्रश्रसोऽहं कृतवाद्यते । भयरुदयभयवोभयोऽभयं दिशतु ममास्तात् सादनमच्युतः ।तदुदरमखिलम् विशन्तु लोका युगपरिवर्त्तसहस्रंक्षयास्तमनमिब प्रविशन्ति कस्मयनो ॥
वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ।सर्व्वज्वरान्मम घ्नन्तु विष्णुर्नारायणो हरिः ॥
”इत्यादिमहापुराणे गारुडे सर्व्वव्याधिहरविष्णु-कवचं नाम २०० अध्यायः ॥