| YouTube Channel

व्याजः (vyAjaH)

 
Apte
English
व्याजः [vyājḥ], 1 Deciet, trick, deception, fraud.
Art, cunning
अव्याजमनोहरं वपुः
Ś.*
 1.18 'artlessly lovely'
Māl.
 5.12.
A pretext, pretence, semblance
ध्यान- व्याजमुपेत्य Nāg.1.1
R.*
 4.25, 58
1.76
11.66.
An artifice, a device, contrivance
व्याजार्धसंदर्शितमेखलानि
R.*
 13.42.
Wickedness, depravity.
Comp.
 -आह्वयः a false name. -उक्तिः
f.
a figure of speech in which what is apparently the effect of one cause is intentionally ascribed to another
in other words, where a feeling is dissembled by being attributed to a different cause
see K.
P.*
 1 under व्याजोक्ति.
covert allusion, insinuation. -गुरुः a teacher, only in appearance.-निद्रित
a.
 feigning sleep. -निन्दा artful censure. -पूर्व
a.
 having only the appearance of anything. -व्यवहारः artful conduct. -सुप्त
a.
 feigning to be asleep. -स्तुतिः
f.
 a figure of speech resembling the English 'irony', wherein censure is implied by apparent praise
or praise by apparent censure
व्याजस्तुतिर्मुखे निन्दा स्तुतिवी रूढिरन्यथा K.
P.*
 1.
Apte 1890
English
व्याजः 1 Deceit, trick, deception. fraud.
2 Art, cunning
अव्याजमनोहरं वपुः Ś. 1. 18 ‘artlessly lovely.’
3 A pretext, pretence, semblance
ध्यानव्याजमुपेत्य Nāg. 1. 1
R. 4. 25, 58
10. 76
11. 66.
4 An artifice, a device, contrivance
व्याजार्धसंदर्शितमेखलानि R. 13. 42.
5 Wickedness, depravity.
Comp.
उक्तिः f. {1} a figure of speech in which what is apparently the effect of one cause is intentionally ascribed to another
in other words, where a feeling is dissembled by being attributed to a different cause
see K. P. 10 under व्याजोक्ति. {2} covert allusion, insinuation.
निंदा artful censure.
सुप्त a. feigning to be asleep.
स्तुतिः f. a figure of speech resembling the English ‘irony’, wherein censure is implied by apparent praise, or praise by apparent censure
व्याजस्तुतिर्मुखे निंदा स्तुतिर्वा रूढिरन्यथा K. P. 10.
Apte Hindi
Hindi
व्याजः
पुं*
 - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
"धोखा, चाल, छल, जालसाजी"
व्याजः
पुं*
 - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
कला कौशल
व्याजः
पुं*
 - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
"बहाना, व्यपदेश, आभास"
व्याजः
पुं*
 - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
"युक्ति, चाल, कूटयुक्ति"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपदेशः, व्याजः, लक्ष्यम्
noun
स्वरूपगोपनस्य क्रिया।
"अपदेशस्य सहायेन सः सैनिकात् रक्षां प्राप्तः।"
Synonyms:
 अपदेशः, व्यपदेशः, छद्म, उपधिः, कपटम्, छलम्, कूटः, कूटम्, व्याजः, लक्ष्यम्
noun
कञ्चित् वञ्चयितुं धार्यमाणं रूपम् अथवा क्रियमाणं कार्यम्।
"सः पीडितस्य अपदेशं करोति।"
Tamil
Tamil
வ்யாஜ: : கபடம் சூது, யுக்தி, உபாயம், பொய்க்காரணம், சாக்குப் போக்கு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्याजः,
पुं,
 (व्यजति यथार्थव्यवहारादपगच्छत्य-नेनेति । वि + अज + घञ् । घञि विभावोनास्ति ।) कपटः । स तु अयथार्थव्यवहारः ।वञ्चनमात्रफलम् । इति सर्व्वानन्दो मधुश्च ॥
अपदेशः । स कारणान्तरप्रवृत्तेः कारणान्त-रोद्भावनम् । व्याजोऽत्र स्वरूपाच्छादनम् । यथाध्यानव्याजमुपेत्य चिन्तयसि कामिति । व्याजो-ऽयमभिप्रायगोपनफलः । पूर्व्वोक्तन्तु परापकार-फलः । इत्ययथार्थव्याजयोर्भेदः । अन्यमुद्दिश्यअन्यपतिपादनमिह व्याज इत्यर्थः । यदाहअन्यमुद्दिश्य अन्यार्थमनुष्ठानं अपदेशः । यथा, जलक्रीडामुद्दिश्य जारावलोकनार्थं यातीति ।इत्यमरभरतौ ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अज गतिक्षेपणयोः”@} 2 क्षेपणम् = प्रेरणम्।
3 वायकः-यिका, वायकः-यिका विवीषकः- 4 अजिजिषकः-षिका,
वेवीयक
5 वेता-त्री, 6 अजिता-त्री, वाययिता-त्री, विवीषिता-त्री, अजिजिषिता, वेवीयिता-त्री
अजन् 7 -न्ती, वाययन्-न्ती, विवीषन्-न्ती, अजिजिषन्-न्ती
वेष्यन्-न्ती-ती, अजिष्यन्-ती-न्ती, बाययिष्यन्-ती-न्ती, विवीषिष्यन्-ती-न्ती, अजिजिषिष्यन्-ती-न्ती
वाययमानः, वाययिष्यमाणः, वेवीयमानः, वेवीयिष्यमाणः
परिवीः-परिव्यौ-परिव्यः, समक्-समजौ-समजः
वीतः, अजितः-वायितम्-तः, विवीषितः, अजिजिषितः, वेवीयितः-तम्-तवान्, अजः, 8 अजा, 9 आजिः, 10 पदाजिः, 11 विवीषुः, विवाययिषुः, अजिजिषुः, आजिजयिषुः, वेबीय
12 वेतव्यम्-अजितव्यम्, वाययितव्यम्, विवीषितव्यम्, अजिजिषितव्यम्, वेवीयितव्यम्
वयनीयम्, वायनीयम्, विवीषणीयम्, अजिजिषणीयम्, वेवीयनीयम्
वेयम्, वाय्यम्, विवीष्यम्, अजिजिष्यम्, वेवीय्यम्
ईषद्वयः, दुर्वयः, सुवयः
वीयमानः, वाय्यमानः, विवीष्यमाणः, अजिजिष्यमाणः
वेवीय्यमानः
13 समजः, 14 समाजः 15, उदाजः, -वायः, वात 16 मजा 17 ः 18, व्यजः 19, व्याजः 20
वेतुम्, अजितुम्, वाययितुम्, विवीषितुम्, अजिजिषितुम्, वेवीयितुम्
वीतिः, अक्तिः, 21 समज्या, वायना, विवीषा, विवाययिषा, अजिजिषा, आजिजयिषा, वेवीया
प्रवयणम् 22 -प्राजनम्, वायनम्, विवीषणम्, अजिजिषणम्, वेवीयनम्
वीत्वा, अजित्वा, वाययित्वा, विवीषित्वा, अजिजिषित्वा, वेवीयित्वा
प्रवीय, प्राज्य, प्रवाय्य, प्रविवीष्य, प्राजिजिष्य, प्रवेवीय्य
वायम् २, वीत्वा २, अजित्वा २, वायम् २ वाययित्वा २, विवीषम् २, विवीषित्वा २, अजिजिषम् २, अजिजिषित्वा २, वेवीयम् २, वेवीयित्वा २
औणादिके = अजिनम् 23 -अजिरम् 24
25
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९)
02
=>
 (भ्वादिः-१-२३०-सक। सेट्-पर-)
03
=>
 [[१। ‘अजेर्व्यघञपोः’ (२-४-५६) इति वीभावः।]]
04
=>
 [[२। ‘वलादावार्धधातुके वेष्यते’ (२-४-५६ वा) इति वा वीभावः।]]
05
=>
 [[१। आ। आर्धधातुकविवक्षायां वीभावात् हलादित्वात् यङ्।]]
06
=>
 [[२। ‘वलादावार्धधातुके वेष्यते’ (२-४-५६ वा) इति वा वीभावः।]]
07
=>
 [[आ। ‘अकर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीः अजत्पशुब्रातमजेन तेजितम्’ धा-का-१-३१।]]
08
=>
 [[आ। ‘अकर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीः अजत्पशुब्रातमजेन तेजितम्’ धा-का-१-३१।]]
09
=>
 [[३। ‘अजाद्यतष्टाप्’ (४-१-४) इति टाप्]]
10
=>
 [[४। ‘अज्यतिभ्याम्--पादे च’ (४-१३१) इत्यौणादिकः इण् प्रत्ययः।]]
11
=>
 [[४। ‘अज्यतिभ्याम्--पादे च’ (४-१३१) इत्यौणादिकः इण् प्रत्ययः।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०००९+ ३९]
13
=>
 [[१। ‘समुदोरजः पशुषु’ (३-३-६९) इत्यपू।]]
14
=>
 [[१आ ‘अजिव्रज्योश्च’ (७-३-६०) इति कुत्वं न भवति। ‘पशूनां समजो ऽन्येषां समाजोऽथ सधर्मिणाम्’ इति अमरकोशः।]]
15
=>
 [[B। ‘गुहाद्वारेण निर्यातः समजेन पशूनिव’ भट्टिकाव्ये-७-५९।]]
16
=>
 [[C। ‘मेघात्ययोपात्तवनोपशोभं कदम्बकं वातमजं मृगाणाम्’ भ-का-२-१७।]]
17
=>
 [[२। ‘वातशुनीतिलशर्घेषु अजधेट्जहातीनां’ (वा। ३-२-२८) इति खश्। मुम्। सार्वधातुकत्वान्न वीभावः।]]
18
=>
 (मृगाः)
19
=>
 [[३। ‘गोचरसंचरवहव्रजव्यज-’ (३-३-११९) इति घान्तो निपातितः।]]
20
=>
 [[ड्। ‘निर्व्याजमिज्या ववृते वचश्च भूयो बभाषे मुनिना कुमारः’ भ-का-२-३७।]]
21
=>
 [[४। ‘संज्ञायां समज-’ (३-३-९९) इति स्त्रियां क्यप्। निपातनात् वीभावो न।]]
22
=>
 [[५। ‘वा यौ’ (२-४-५७) इति वीभावो वा।]]
23
=>
 [[६। अजिनम् = चर्म। अजति-वीयते वा तत्-कर्म, कर्ता वा। इन प्रत्ययः।]]
24
=>
 [[७। अजिरम् = वेश्म। अजन्त्यस्मिन् इत्यधिकरणे किर प्रत्ययः।]]
25
=>
 [पृष्ठम्००१०+ २७]