व्याज (vyAja)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्याज m.
  (-जः)
	 1. Deceit,  fraud,  craft,  cunning.
	 2. Disguise,  either of
purpose or person. 
	 3. Wickedness.
 E.
  वि before अज् to go,  aff.
   घञ्.

Capeller Eng

English

 व्याज m.
  (n. ) deceit,  fraud,  false semblance,  pretext, 
pretence
 °— & instr.
   adv.
 
 adj.  —° having the mere semblance of,  only
appearing as. 

Yates

English

 व्या_ज (जः) 1.
m.
  Deceit
 disguise
wickedness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	 pretence
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  wickedness
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  fraud
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  disguise
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  colour
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  means
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  deception
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  pretext
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  guile
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  device
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  semblance
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  deceitfulness
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  contrivance
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  appearance
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  allegation
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  deceit
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  artifice
व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	  imitation
व्याज 	-	 vyAja 	-	 n.
  	-	  cloak  [ pretext,  disguise ]

व्याज 	-	 vyAja 	-	 m.
  	-	 pretence
लीला 	-	  lIlA 	-	 f.
  	-	 pretence
अपदेश 	-	  apadeza 	-	 m.
  	-	 pretence
उपचार 	-	  upacAra 	-	 m.
  	-	 pretence
लक्ष 	-	  lakSa 	-	 m.
  	-	 pretence
व्युपदेश 	-	  vyupadeza 	-	 m.
  	-	 pretence
छल 	-	  chala 	-	 n.
  	-	 pretence
छद्मन् 	-	  chadman 	-	 n.
  	-	 pretence
लक्ष्य 	-	  lakSya 	-	 n.
  	-	 pretence
उपधा 	-	  upadhA 	-	 f.
  	-	  false pretence
सापदेशम् 	-	  sApadezam 	-	 indecl.
  	-	  under a pretence
सापदेशम् 	-	  sApadezam 	-	 ind.
  	-	  under a pretext or pretence
धर्मोपध 	-	  dharmopadha 	-	 adj.
  	-	  making a pretence of religion
व्याजी करोति  { व्याजीकृ } 	-	  vyAjI karoti  { vyAjIkR } 	-	 verb 	-	  hold out as a pretence or pretext
वीरोपजीवक 	-	  vIropajIvaka 	-	 m.
  	-	  Brahman who claims alms under pretence of maintaining a sacrificial fire

Wilson

English

 व्याज
m.
  (-जः)
1 Deceit,  fraud,  craft,  cunning.
2 Disguise,  either of purpose or person. 
3 Wickedness.
E.
  वि before अज to go,  aff.
   घञ्.

Apte

English

व्याजः [vyājḥ],  1 Deciet,  trick,  deception,  fraud.

Art,  cunning
 अव्याजमनोहरं वपुः Ś.*
  1.18 'artlessly lovely'
 Māl.
 5.12.

A pretext,  pretence,  semblance
 ध्यान- व्याजमुपेत्य Nāg.1.1
 R.*
  4.25, 58
1.76
11.66.

An artifice,  a device,  contrivance
 व्याजार्धसंदर्शितमेखलानि R.*
  13.42.

Wickedness,  depravity. Comp.
   -आह्वयः a false name. -उक्तिः f.
 

a figure of speech in which what is apparently the effect of one cause is intentionally ascribed to another
 in other words,  where a feeling is dissembled by being attributed to a different cause
 see K. P.*
   1 under व्याजोक्ति.

covert allusion,  insinuation.  -गुरुः a teacher,  only in appearance.-निद्रित a.
  feigning sleep. -निन्दा artful censure. -पूर्व a.
  having only the appearance of anything. -व्यवहारः artful conduct. -सुप्त a.
  feigning to be asleep. -स्तुतिः f.
  a figure of speech resembling the English 'irony',  wherein censure is implied by apparent praise
 or praise by apparent censure
 व्याजस्तुतिर्मुखे निन्दा स्तुतिवी रूढिरन्यथा K. P.*
   1.

Apte 1890

English

 व्याजः 1 Deceit,  trick,  deception. fraud. 
2 Art,  cunning
 अव्याजमनोहरं वपुः Ś. 1. 18 ‘artlessly lovely.’ 
3 A pretext,  pretence,  semblance
 ध्यानव्याजमुपेत्य Nāg. 1. 1
 R. 4. 25,  58
 10. 76
 11. 66. 
4 An artifice,  a device,  contrivance
 व्याजार्धसंदर्शितमेखलानि R. 13. 42. 
5 Wickedness,  depravity. 
Comp. 
उक्तिः f. {1} a figure of speech in which what is apparently the effect of one cause is intentionally ascribed to another
 in other words,  where a feeling is dissembled by being attributed to a different cause
 see K. P. 10 under व्याजोक्ति. {2} covert allusion,  insinuation. 
निंदा artful censure. 
सुप्त a. feigning to be asleep. 
स्तुतिः f. a figure of speech resembling the English ‘irony’,  wherein censure is implied by apparent praise,  or praise by apparent censure
 व्याजस्तुतिर्मुखे निंदा स्तुतिर्वा रूढिरन्यथा K. P. 10. 

Monier Williams Cologne

English

 व्य्-आज m.
  (rarely n.
  ifc.  f(आ). 
 fr.
  व्य्-√ अञ्ज्,  to smear over
 cf.
   √ अच्) deceit,  fraud,  deception,  semblance,  appearance,  imitation,  disguise,  pretext,  pretence (ibc.  ‘treacherously,  falsely’,  also =
  ifc.  ‘having only the appearance of,  appearing as,  simulated,  deceitful,  false’
 instr. and abl.
  ‘treacherously,  deceitfully’,  ‘under the pretext or guise of’),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 an artifice,  device,  contrivance,  means,  Ragh.
 

 wickedness,  W.
 

Monier Williams 1872

English

 व्याज व्य्-आज,  अस्,  m. (fr. व्य्-अज्),  deceit, 
deception,  fraud,  craft,  art,  cunning
 disguise (either
of purpose or of person)
 semblance,  appearance, 
pretext,  pretence (sometimes at the end of comps., 
e. g. मृगया-व्याजेन,  under the pretext of hunt-
ing)
 contrivance,  means
 wickedness.
—व्याज-
निन्दा,  f. ‘artful censure, ’ a particular figure of
rhetoric (praise veiled under apparent censure)
ironical praise.
—व्याज-भानु-जित्,  त्,  m. a proper
N.
—व्याज-स्तुति,  इस्,  f. ‘artful praise, ’ indirect
eulogy,  praise or censure conveyed in language that
expresses the contrary (as when from blame praise
is expressed,  and when from praise blame)
 ironical
commendation.
—व्याजी-कृ,  cl. 8. P. -करोति,  &c., 
to hold out as a pretence or pretext.
—व्याजी-कृत्य, 
ind. having held out as a pretext,  having pretended
(= अपदिश्य).
—व्याजोक्ति (°ज-उक्°),  इस्,  f. covert
allusion (intended to mislead),  innuendo.

Macdonell

English

 व्याज vi‿āja,  m.
  [√ añj] deceit,  fraud
 🞄deception,  pretence,  semblance,  pretext: °—,  🞄treacherously,  deceitfully
 to all appearance,  🞄in appearance only,  simulated,  deceitful
 in. ,  🞄ab. under the pretext or guise of (—°)
 —° a.
  🞄having only the appearance of,  appearing in 🞄the form of: -nidrita,  pp. feigning sleep
 🞄-maya,  a.
  (ī) simulated,  hypocritical.

Benfey

English

 व्याज व्याज,  i. e. वि-अञ्ज् + अ,  m.
 
 1. De-
ceit,  fraud,  Böhtl. Ind. Spr. 396
Pañc. 147,  15.
 2. Disguise either of
purpose or person. 
 3. Appearance, 
Pañc. iii. d. 125
 pretence,  Daśak. in
Chr. 186,  2.
 4. Means,  Pañc. 75,  24
118,  3.
 5. Wickedness.
 -- Comp.
 
निस्-, 
adj.
  upright,  honest,  Kathās. 22,  146.
°जम्,  adv.
 1. honestly,  Amar. 79. 2.
exactly,  Rājat. 4,  343. स-व्याज,  adj.
 
1. cunning,  pretending. 2. fraudulent.
°जम्,  adv. cunningly,  under a pre-
text,  Śāk. 18,  21
 Vikr. 12,  18.

Apte Hindi

Hindi

व्याजः
पुं*
  - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
"धोखा,  चाल,  छल,  जालसाजी"

व्याजः
पुं*
  - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
कला कौशल

व्याजः
पुं*
  - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
"बहाना,  व्यपदेश,  आभास"

व्याजः
पुं*
  - व्यजति यथार्थव्यवहारात् अपगच्छति अनेन-वि + अज् + घञ्
"युक्ति,  चाल,  कूटयुक्ति"

L R Vaidya

English

 vyAja {% m. %} 1. Craft,  deception,  cunning
 2. contrivance,  means,  व्याजार्धसंदर्शितमेखलाणि R.xiii.42
 3. pretext,  pretence,  disguise,  R.iv.25,  xi.66.

Bopp

Latin

 व्याज m. (r. अज् vel अञ्ज् c. आ praef. वि s. अ) dissimu-
latio. Lass. 76. 9.

Indian Epigraphical Glossary

English

 vyāja,  vyājaka (LP),  interest
 cf. dvika-śata-vyājena,  ‘at
2 per cent interest’. See vyājī.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
कपटं कैतवं दम्भः कूटं छद्मोपधिश्छलम् ।
व्यपदेशो मिषं लक्षं निभं व्याजोऽथ कुक्कुटिः ॥ ३७८ ॥
कुहना दम्भचर्या च वञ्चनं तु प्रतारणम् ।
व्यलीकमतिसन्धानं साधौ सभ्यार्यसज्जनाः ॥ ३७९ ॥
-wordlist-
 
कपट (क्ली),  कैतव (क्ली),  दम्भ (पुं),  कूट (पुंक्ली),  छद्मन् (क्ली),  उपधि (स्त्री),  छल (क्ली),  व्यपदेश (पुं),  मिष (क्ली),  लक्ष (क्ली),  निभ (क्ली),  व्याज (पुं),  कुक्कुटि (स्त्री),  कुहना (स्त्री),  दम्भचर्या (स्त्री),  वञ्चन (क्ली),  प्रतारण (क्ली),  व्यलीक (क्ली),  अतिसन्धान (क्ली),  साधु (पुं),  सभ्य (पुं),  आर्य (पुं),  सज्जन (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कैतव
कैतव,  कपट,  कूट,  व्याज,  छद्मन्,  उपधि,  छल,  मिष,  निभ,  व्यपदेश
कैतवं कपटं कूटं व्याजच्छद्मोपधिच्छलम् ।
मिषं निभं च निर्दिष्टं व्यपदेशश्च सूरिभिः ॥ ७०९ ॥
verse 4.1.1.709
page 0082

नाममाला

Sanskrit

व्यपदेश,  निभ,  व्याज,  व्यतिकर,  छल,  छद्मन्
व्यपदेशो निभं व्याजः पदं व्यतिकरश्छलम् ।
छद्म वृत्तान्तमुत्प्रेक्षा शब्दमन्यं च निर्णयेत् ॥ १३८ ॥
verse 0.1.1.138
page 0069

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्याजः,  पुं,
   (व्यजति यथार्थव्यवहारादपगच्छत्य-नेनेति । वि + अज + घञ् । घञि विभावोनास्ति ।) कपटः । स तु अयथार्थव्यवहारः ।वञ्चनमात्रफलम् । इति सर्व्वानन्दो मधुश्च ॥
अपदेशः । स कारणान्तरप्रवृत्तेः कारणान्त-रोद्भावनम् । व्याजोऽत्र स्वरूपाच्छादनम् । यथाध्यानव्याजमुपेत्य चिन्तयसि कामिति । व्याजो-ऽयमभिप्रायगोपनफलः । पूर्व्वोक्तन्तु परापकार-फलः । इत्ययथार्थव्याजयोर्भेदः । अन्यमुद्दिश्यअन्यपतिपादनमिह व्याज इत्यर्थः । यदाहअन्यमुद्दिश्य अन्यार्थमनुष्ठानं अपदेशः । यथा, जलक्रीडामुद्दिश्य जारावलोकनार्थं यातीति ।इत्यमरभरतौ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्याज पु०
  वि + अज + घञ् वीभावाभावः । १ कपटे बञ्चना-फले २ असत्यव्यवहारे कारणान्तरेण ३ प्रवृत्तस्य कारणा-न्तरत्वेनोद्भावनरूपे अपदेशे च अमरः ।

Capeller

German

 व्याज m.
  (n. ) Betrug,  Hinterlist,  Schein, 
Vorwand. °— u. Instr. adv. fälschlich, 
scheinbar,  angeblich
 व्याजेन u. व्याजम्
unter dem Vorwande von (—°).

Burnouf

French

 व्याज व्याज m.
  (वि
 अञ्ज्) dissimulation. 
व्याजनिन्दा f.
  blâme simulé.
व्याजस्तुति f.
  éloge simulé.
व्याजोक्ति f.
  (उक्ति) langage simulé.

Stchoupak

French

 व्य्-आज-
 m.
  (qqf.  nt.) tromperie,  subterfuge,  ruse,  simulacre 
 ifc. rien
que l'apparence,  fausse apparence,  prétexte 
 -आत् -एन frauduleusement 
sous prétexte de (ifc.) 
 -अं कृ- faire semblant,  simuler (ifc.) 
 -मय-
-ई- a. simulé.
°खेद- m.
  fatigue feinte.
°गुरु- m.
  qui n'a que l'apparence d'un maître,  faux maître.
°तपो-धन- m.
  faux ascète.
°पूर्व- a. qui n'a que l'apparence de qqch.
°विष्णु- m.
  faux Viṣṇu.
°सखी- f.
  fausse amie.
°सुप्त- a. v. qui feint de dormir 
 nt. sommeil simulé.
°हंसावली- f.
  qui a pris l'apparence de Haṃsāvalī.
व्याजाभिप्राय- m.
  intention ou opinion feinte.
व्याजाह्वय- m.
  faux nom. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.