| YouTube Channel

व्याघ्रः (vyAghraH)

 
Apte
English
व्याघ्रः [vyāghrḥ], [व्याजिघ्रति, व्याघ्रा क]
A tiger.
(At the end of
comp.
 ) Best, pre-eminent, chief
as in नरव्याघ्र, पुरुषव्याघ्र.
The red variety of the castor-oil plant.-घ्री A tigress
व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ति
Bh.*
 3.19.Comp. -अटः a skylark. -आस्यः a cat. -दलः, -पुच्छः the castor-oil plant.
नखः, खम् a tiger's claw.
a kind of perfume.
a scratch, the impression of a finger-nail. -नायकः a jackal. -पाद (-द्)
a.
 tigerfooted. -श्वन्
m.
 a tiger-like dog.
Apte 1890
English
व्याघ्रः [व्याजिघ्रति, व्याघ्रा-क] 1 A tiger.
2 (At the end of comp.) Best, pre-eminent, chief
as in नरव्याघ्र, पुरुषव्याघ्र.
3 The red variety of the castor-oil plant.
घ्री A tigress
व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयंती Bh. 3. 109.
Comp.
अटः a skylark.
आस्यः a cat.
दलः,
पुच्छः the castor-oil plant.
नखः -खं {1} a tiger's claw. {2} a kind of perfume. {3} a scratch, the impression of a finger-nail.
नायकः a jackal.
पाद (द्) a. tiger-footed.
श्वन् m. a tiger-like dog.
Hindi
Hindi
बाघ (पु)
Apte Hindi
Hindi
व्याघ्रः
पुं*
 - व्याजिघ्रति-वि + आ + घ्रा + क
"बाघ, चीता"
व्याघ्रः
पुं*
 - व्याजिघ्रति-वि + आ + घ्रा + क
"सर्वोंत्तम, प्रमुख, मुख्य "
व्याघ्रः
पुं*
 - व्याजिघ्रति-वि + आ + घ्रा + क
लालरंग का एरंड का पौधा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्याघ्रः, शार्दूलः, द्वीपी, चित्रकः, व्याडः, हिंस्रकः, कर्वरः, गुहाशयः, पृदाकुः, जिह्वापः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, नखायुधः, नखरायुधः, पञ्चनखः, पुण्डरीकः, भयानकः, भीरुः, मरुवकः, मृगपतिः, मृगराट्, मृगेन्द्रः, वनश्वः, विचित्राङ्गः, व्यालः, हस्तिकक्ष्यः, हिंसारुः, हिंसीरः, हुण्डः
noun
वन्यहिंस्रपशुविशेषः।
"प्राणिसङ्ग्रहालये द्वौ व्याघ्रौ तथा च एका व्याघ्री आसीत्।"
Synonyms:
 व्याघ्रः, शार्दूलः, व्यालमृगः
noun
वन्यपशुः- मार्जारजातीयः हिंस्रः तथा च बलवान पशुः।
"लुब्धकस्य बाणेन व्याघ्रः आहतः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: व्याघ्रः
Root: व्याघ्र
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Tiger
Shloka(s):
3|4|3|1 ► व्याघ्रो मृगारिः शार्दूलो हिंसारुश्चन्द्रकी मृगात्। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|3|2 ► हुण्डश्चाल्पस्त्वयं द्वीपी चुलुको भेलमेहिनौ॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|3|1 ⇢ व्याघ्रः (व्याघ्र) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
➠ 3|4|3|1 ⇢ मृगारिः (मृगारि) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
➠ 3|4|3|1 ⇢ शार्दूलः (शार्दूल) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
➠ 3|4|3|1 ⇢ हिंसारुः (हिंसारु) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
➠ 3|4|3|1 ⇢ चन्द्रकी (चन्द्रकिन्) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
➠ 3|4|3|1 ⇢ मृगात् (मृगाद्) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
➠ 3|4|3|2 ⇢ हुण्डः (हुण्ड) (पुं) ⇒ Tiger ⇒
Related word(s):
Tamil
Tamil
வ்யாக்4ர: : புலி, சிறந்தவன்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: व्याघ्रः
Root: व्याघ्र
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ tiger
⇒ tiger among men
⇒ red variety of the castor-oil plant
⇒ any pre-eminently strong or noble person
⇒ Indian beech tree [Pongamia Glabra - Bot.]
Shloka(s):
2|5|1|4 ► शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्रे तरक्षुस्तु मृगादनः॥ (सिंहादिवर्गः)
3|3|11|2 ► व्याघ्रेऽपि पुण्डरीको ना यवान्यामपि दीपकः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|17|6 ► पर्यङ्कः स्यात्परिकरे स्याद्व्याघ्रेऽपि च लुब्धकः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|1|4 ⇢ शार्दूलः (शार्दूल) (पुं) ⇒ lion, best, tiger, panther, leopard, excellent, pre-eminent, kind of bird, any eminent person, fabulous animal zarabha, Ceylon Leadwort plant [Plumbago zeylanica - Bot.]
➠ 2|5|1|4 ⇢ द्वीपी (द्वीपिन्) (पुं) ⇒ tiger, ounce, panther, leopard, ounce or panther, having islands or spots like islands
➠ 2|5|1|4 ⇢ व्याघ्रः (व्याघ्र) (पुं) ⇒ tiger, tiger among men, red variety of the castor-oil plant, any pre-eminently strong or noble person, Indian beech tree [Pongamia Glabra - Bot.]
➠ 3|3|11|2 ⇢ पुण्डरीकः (पुण्डरीक) (पुं) ⇒ tiger, white, kind of bird, kind of leprosy, species of rice, kind of serpent, kind of sacrifice, name of a gaNadhara, fever in an elephant, kind of fragrant mango, variety of the sugar-cane, Japanese mugwort plant [Artemisia indica - Bot.]
➠ 3|3|17|6 ⇢ लुब्धकः (लुब्धक) (पुं) ⇒ anus, hunter, Sirius, star Sirius, hinder parts, covetous or greedy man
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तरक्षुः
जातिः ➡ स्तनपायी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्याघ्रः,
पुं,
 (व्याजिघ्रतीति । वि + आ + घ्रा +कः ।) जन्तुविशेषः । वाघ इति भाषा ॥
(यथा, छान्दोग्ये । ६ । ९ । ३ ।“त इह व्याघ्रो वा सिंहो वा वृको वा वराहोवा कीटो वा पतङ्गो वा दंशो वा मशको वायद्यद्भवन्ति तदा भवन्ति ॥
”) तत्पर्य्यायः ।शार्द्दूलः २ द्वीपी ३ । इत्यमरः ॥
पृदाकुः ४वनश्वः ५ चित्रकः ६ पुण्डरीकः ७ । इतिजटाधरः ॥
हिंस्रपशुः ८ व्याडः ९ हिंस्रकः १०हिंसारुः ११ श्वापदः १२ । इति शब्दरत्ना-बली ॥
पञ्चनखः १३ व्यालः १४ गुहाशयः १५तीक्ष्णदंष्ट्रः १६ भीरुः १७ नखायुधः १८ ।अस्य मांसगुणाः ।“शार्द्दूलसिंहसरभर्क्षतरक्षुमुख्यायेऽन्ये प्रसह्य विनिहन्त्यभिवर्त्तयन्ते ।ते कीर्त्तिताः प्रहसनाः पललं तदीय-मर्शःप्रमेहजठरामयजाड्यहारि ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
स तु कश्यपभार्य्यादंष्ट्रासन्तानः । यथा, --“दंष्ट्रा त्वजनयत् पुत्त्रान् व्याघ्रसिंहांश्च भाविनी ।द्वीपिनश्च सुतास्तस्या व्याल्याद्याश्चामिष-प्रियाः ॥
”इत्याद्ये वह्निपुराणे काश्यपीयवंशनामाध्यायः ॥
नरादिशब्दोत्तरस्थः श्रेष्ठार्थवाचकः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १५२ । २९ ।“किन्नुदुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतःपरम् ।योऽहमद्य नरव्याघ्रान् सुप्तान् पश्यामिभूतले ॥
”)रक्तैरण्डः । करञ्जः । इति मेदिनी ॥