| YouTube Channel

व्याघातः (vyAghAtaH)

 
Apte
English
व्याघातः [vyāghātḥ], 1 Striking against.
A blow, stroke.
An impediment, obstacle.
Contradiction.
Disobedience
प्रथमं तावन्ममाज्ञाव्याघातः
Mu.*
 3.
A figure of speech in which opposite effects are shown to be produced from the same cause or by the same agency
it is thus defined by Mammaṭa: तद्यथा साधितं केनाप्यपरेण तदन्यथा । तथैव यद्विधीयेत स व्याघात इति स्मृतः ॥ K.
P.*
 1
e. g. see
Vb.*
 1.2, or the quotation under विरूपाक्ष.
Decline, defeat
कामः स्त्रीरनुशयवानिव स्वपक्षव्याघातादिति
Śi.*
 8.61.
Apte 1890
English
व्याघातः 1 Striking against.
2 A blow, stroke.
3 An impediment, obstacle.
4 Contradiction.
5 Disobedience
प्रथमं तावन्ममाज्ञाव्याघातः Mu. 3.
6 A figure of speech in which opposite effects are shown to be produced from the same cause or by the same agency
it is thus defined by Mammaṭa:
तद्यथा साधितं केनाप्यपरेण तदन्यथा । तथैव यद्विधीयेत स व्याघात इति स्मृतः K. P. 10
e. g. see Vb. 1. 2, or the quotation under विरूपाक्ष.
Apte Hindi
Hindi
व्याघातः
पुं*
 - वि + आ + हन् + क्त
रहड़ना
व्याघातः
पुं*
 - वि + आ + हन् + क्त
"थप्पड़, प्रहार"
व्याघातः
पुं*
 - वि + आ + हन् + क्त
"विघ्न, रुकावट"
व्याघातः
पुं*
 - वि + आ + हन् + क्त
वचन विरोध
व्याघातः
पुं*
 - वि + आ + हन् + क्त
एक अलंकार जिसमें परस्पर विरोधी फल एक ही कारण से उत्पन्न दिखाये जाते हैं
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्याघातः
noun
कस्यचित् अधिकारे जायमानः आघातः।
"व्याघातात् रक्षितुं सः विधिज्ञम् आश्रितः।"
Synonyms:
 व्याघातः
noun
ज्योतिषशास्त्रे सप्तविंशतियोगान्तर्गतत्रयोदशयोगः।
"व्याघाते शुभकार्यं वर्जितम्।"
Synonyms:
 व्याघातः
noun
काव्ये अर्थालङ्कारविशेषः।
"व्याघाते एकेन एव उपायेन द्वयोः विरुद्धयोः कार्ययोः वर्णनं भवति।"
Synonyms:
 निरोधः, निवारणम्, प्रतिरोधः, प्रतिबन्धः, प्रतिकारः, व्याघातः, प्रतिषेधः
प्रतिकृतिः
noun
कस्यचन अनुचितस्य कार्यस्य अवस्थायाः वा अवरोधनस्य क्रिया।
"सरकारः कैंसररोगस्य निरोधाय प्रयतते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्याघातः,
पुं,
 (वाहन्यतेऽनेनेति । वि + आ +हन + घञ् ।) विष्कम्भादिसप्तविंशतियोगान्त-र्गतत्रयोदशयोगः । यथा, --“परिघस्य त्यजेदर्द्धं शुभकर्म्म ततः परम् ।त्यजादौ पञ्च विष्कम्भे सप्त शूले न नाडिकाः ॥
गण्डव्याघातयोः षट् च नव हर्षणवज्रयोः ।वैधृतिव्यतिपातौ च समस्तौ परिवर्जयेत् ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
* ॥
तत्र जातफलम् ।“व्याघातकर्त्ता च सतां नितान्तंव्याघातजन्मा मनुजः कठोरः ।असत्यभाषी कृपया विहीनोमन्देक्षणो दीर्घतनुः कृशाङ्गः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
अन्तरायः । (यथा, महाभारते । १ । २ । २८८ ।“तेन व्याषातमन्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ॥
”)प्रहारः । इति मेदिनी ॥
अलङ्कारविशेषः ।तस्य लक्षणं यथा, --“यद्यथा साधितं केनाप्यपरेण तदन्यथा ।तथैव यद्विधीयेत स व्याघात इति स्मृतः ॥
”येनोपायेन यत् एकेन उपकल्पितं तस्यान्येनजिगीषुतया तदुपायकमेव यदन्यथाकरणंस स्वसाधितवस्तुव्याहतिहेतुत्वात् व्याघातः ।उदाहरणम् ।“दृशा दग्धं मनसिजं जीवयन्ति दृशैव याः ।विरूपाक्षस्य जयिनीस्ता स्तुमो वामलोचनाः ॥
”इति काव्यप्रकाशे १० उल्लासः ॥