| YouTube Channel

व्यसन (vyasana)

 
शब्दसागरः
English
व्यसन
n.
(-नं)
1. Calamity, misfortune.
2. Fate.
3. Fault, vice, crime,
frailty, arising from desire, or from anger
ten vices or faults are
enumerated under the first head
viz:--hunting, gambling, sleeping
in the day, calumny, whoring, dancing, singing, playing, idle roam-
ing, and drinking
the second comprehends eight
viz:--depravi-
ty, violence, injury, envy, malice, fraud, abuse, and assault.
4. Sin.
5. Fated consequence.
6. Evil-destiny, ill-luck.
7. Fruitless effort.
8. Incompetence, inability.
9. Intent, application or attachment to
an object.
10. Falling, (as opposed to उदय.)
11. Air, wind.
12.
Individuality.
13. Loss, destruction.
14. Violation, infraction.
15.
Punishment.
E.
वि before अस् to throw, &c.,
aff.
ल्युट्
Capeller Eng
English
व्यसन
n.
moving hither and thither, activity, industry,
propensity or devotion to, zeal for (loc. or —°)
passion, whim, hobby,
evil habit, vice
ill luck, adversity, calamity.
Yates
English
व्यसन (नं) 1.
n.
Calamity
fate
vice
failure
air
individuality
at-
tachment.
Spoken Sanskrit
English
व्यसन vyasana
n.
misfortune
व्यसन vyasana
n.
wagging of tail
व्यसन vyasana
n.
bad habit
व्यसन vyasana
n.
disaster
व्यसन vyasana
n.
ill-luck
व्यसन vyasana
n.
ruin
व्यसन vyasana
n.
attachment or devotion or addiction to
व्यसन vyasana
n.
need
व्यसन vyasana
n.
evil result
व्यसन vyasana
n.
industry
व्यसन vyasana
n.
putting effort into something
व्यसन vyasana
n.
wind
व्यसन vyasana
n.
destruction
व्यसन vyasana
n.
hobby
व्यसन vyasana
n.
punishment
व्यसन vyasana
n.
assiduity
व्यसन vyasana
n.
difficulty
व्यसन vyasana
n.
evil predicament or plight
व्यसन vyasana
n.
individuality
व्यसन vyasana
n.
setting of sun or moon
Wilson
English
व्यसन
n.
(-नं)
1 Calamity, misfortune.
2 Fate.
3 Fault, vice, crime, frailty, arising from desire, or from anger
ten vices
or faults are enumerated under the first head, or hunting, gambling, sleeping in
the day, calumny, whoring, dancing, singing, playing, idle roaming, and
drinking: the second comprehends eight, depravity, violence, injury, envy,
malice, fraud, abuse, and assault.
4 Sin.
5 Fated consequence.
6 Evil destiny, ill luck.
7 Fruitless effort.
8 Incompetence, inability.
9 Intent, application or attachment to an object.
10 Falling.
11 Air, wind.
12 Individuality.
E.
वि before अस to throw, &c.,
aff.
ल्युट्.
Apte
English
व्यसनम् [vyasanam], 1 Casting away, dispelling.
Separating, dividing.
Violation, infraction
शीलव्यसनमेतत्ते नाभिजाना- म्यहं पुरा
Rām.*
2.12.57
Ki.*
3.45.
Loss, destruction, defeat, fall
defection, weak point
अमात्यव्यसनम्
Pt.*
3
स्वबलव्यसने
Ki.*
13.15
Śi.*
2.57.
(a) A calamity, misfortune, distress, evil, disaster, ill-luck
अज्ञातभर्तृव्यसना मुहूर्तं कृतोपकारेव रतिर्बभूव
Ku.*
3.73
4.3
R.*
12.57. (b) Adversity, need
सुहृद् व्यसने यः स्यात्
Pt.*
1.327 'a friend in need is a friend indeed'.
Setting (as of the sun
&c.
)
तेजोद्वयस्य युगपद् व्यसनोदयाभ्याम्
Ś.*
4.1 (where व्यसन means 'a fall' also).
Vice, bad practice, evil habit
मिथ्यैव व्यसनं वदन्ति मृगयामीदृग् विनोदः कुतः
Ś.*
2.5
R.*
18.14
Y.*
1.31
(these vices are usually said to be ten
see
Ms.*
7.47-48)
समानशीलव्यसनेषु सख्यम् Subhāṣ.
Close or intent application, assiduous devotion
विद्यायां व्यसनम्
Bh.*
2.62, 63.
Inordinate addiction.
Crime, sin.
Punishment.
Inability, incompetency.
Fruitless effort.
Air, wind.
Individuality.
Comp.
-अतिभारः heavy calamity or distress
सा मुक्तकण्ठं व्यसनातिभारात् (चक्रन्द)
R.*
14.68.-अन्वित, -आर्त, -पीडित
a.
overtaken by calamity, involved in distress. -आवापः an abode of calamity
व्यसनावाप एतस्मिन् पतितानां स्वकर्मभिः
Bhāg.*
4.22.13. -कालः time of need. -प्रहारिन्
a.
hurting, attacking, giving trouble.
striking (an enemy) in his weak point.-ब्रह्मचारिन् a fellow-sufferer. -वर्गः an aggregate of calamities
प्रकृतिव्यसनवर्गः Kau.
A.
7. -संस्थित
a.
one who indulges in any whim.
Apte 1890
English
व्यसनं 1 Casting away, dispelling.
2 Separating, dividing.
3 Violation, infraction.
4 Loss, destruction, defeat, fall
defection, weak point
अमात्यव्यसनं Pt. 3
स्वबलव्यसने Ki. 13. 15
Śi. 2. 57.
5 (a) A calamity, misfortune, distress, evil, disaster' ill-luck
अज्ञातभर्तृव्यसना मुहूर्तं कृतोपकारेव रतिर्बभूव Ku. 3. 73, 4. 30
R. 12. 57. (b) Adversity’ need
सुहृद् व्यसने यः स्यात् Pt. 1. 337 ‘a friend in need is a friend indeed’.
6 Setting (as of the sun &c.)
तेजोद्वयस्य युगपद्व्यसनोदयाभ्यां Ś. 4. 1 (where व्यसन means ‘a fall’ also).
7 Vice, bad practice, evil habit
मिथ्यैव व्यसनं वदंति मृगयामीदृग् विनोदः कुतः Ś. 2. 5, R. 18. 14
Y. 1. 310
(these vices are usually said to be ten
see Ms. 7. 47-48)
समानशीलव्यसनेषु सख्यं Subhāṣ.
8 Close or intent application, assiduous devotion
विद्यायां व्यसनं Bh. 2. 62, 63.
9 Inordinate addiction.
10 Crime, sin.
11 Punishment.
12 Inability, incompetency.
13 Fruitless effort.
14 Air, wind.
15 Individuality.
Comp.
अतिभारः heavy calamity or distress
R. 14. 68.
अन्वित,
आर्त,
पीडित a. overtaken by calamity, involved in distress.
प्रहरिन् a. {1} hurting, attacking, giving trouble. {2} striking (an enemy) in his weak point.
Monier Williams Cologne
English
व्य्-असन
n.
moving to and fro, wagging (of a tail),
Pāṇ.
iii, 1, 20,
Vārtt.
3
throwing (effort) into, assiduity, industry,
Bhartṛ.
Subh.
separation, individuality,
W.
attachment or devotion or addiction to (loc. or comp. ), passion, (esp. ) evil passion, sin, crime, vice (said to arise either from love of pleasure or from anger
eight are enumerated under the first head, viz. मृगया, द्यूत or अक्ष, दिवा-स्वप्न, परिवाद, स्त्रियः, मद, तौर्य-त्रिक, वृथात्या
and eight under the second, viz. पैशुन्य, साहस, द्रोह, इर्ष्या, असूया, अर्थ-दूषण, वाक्पारुष्य, दण्ड-पारुष्य, qq.vv.),
Mn.
vii, 47, 48
MBh.
&c.
favourite pursuit or occupation, hobby,
MBh.
Pañcat.
Rājat.
evil predicament or plight, disaster, accident, evil result, calamity, misfortune (व्यसनानि
pl.
misfortunes), ill-luck, distress, destruction, defeat, fall, ruin,
Mn.
MBh.
&c.
setting (of sun or moon), Mṛcch.
Śak.
fruitless effort,
L.
punishment, execution (of criminals),
MW.
incompetence, inability,
W.
air, wind, ib.
tale-bearing,
L.
Monier Williams 1872
English
व्य्-असन, अम्, n. the act of throwing in different
directions, separating, separation
individuality
cast-
ing away or dispelling (happiness &c.), violation,
infraction
calamity, misfortune, ill-luck, evil destiny,
fate, fated consequence, destruction, loss, defeat, fall-
ing away, fall
setting (as of the sun or moon)
sin,
fault, vice, crime, bad practice, evil habit (said to
arise either from love of pleasure or from anger
ten
vices are enumerated in Manu VII. 47, 48, under
the first head, viz. मृगया, hunting
द्यूत or
अक्ष, gambling
दिवा-स्वप्न, sleeping in the
day
परिवाद, calumny
स्त्रियः, addiction to
women
मद, drinking spirits
तौर्य-त्रिक,
dancing, singing, and instrumental music
वृथाट्या,
idle roaming: and eight are said to proceed from
anger, viz. पैशुन्य, tale-bearing
साहस, violence
द्रोह, insidious injury
ईर्ष्या, envy
असूया,
detraction
अर्थ-दूषण, unjust seizure of pro-
perty
वाक्-पारुष्य, violence in words or abuse
दण्ड-पारुष्य, violence by actual assault: the
number and nature of these vices are variously given
in other books)
punishment, execution (of cri-
minals)
fruitless effort
incompetence, inability
throwing one's self into any pursuit, intent applica-
tion or attachment to any object, inordinate addiction,
diligence
air, wind.
—व्यसन-प्रसारित-कर, अस्,
आ, अम्, having the hand stretched forth for (inflicting)
calamity.
—व्यसन-प्रहारिन्, ई, इणी, इ, inflicting
calamity, giving trouble or pain.
—व्यसन-रक्-
षिन्, ई, इणी, इ, preserving from calamity.
—व्यस-
नाक्रान्त-त्व (°न-आक्°), अम्, n. distressful condition,
grievous distress.
—व्यसनातिभार (°न-अत्°), अस्,
आ, अम्, weighed down with misfortunes, overbur-
dened with calamities.
—व्यसनान्वित (°न-अन्°),
अस्, आ, अम्, involved in calamity.
—व्यसनाप्लुत
(°न-आप्°), अस्, आ, अम्, overwhelmed with calamity.
—व्यसनार्त (°न-आर्°), अस्, आ, अम्, afflicted by
calamity or misfortune, suffering pain.
—व्यसनो-
दय (°न-उद्°), अस्, आ, अम्, followed by or resulting
in calamities.
Macdonell
English
व्यसन vi‿asana,
n.
[√ 2. as] wagging (of a 🞄tail)
assiduity, in (lc.
rare)
intense attachment 🞄or devotion to, inordinate addiction 🞄to (lc., —°)
passion, esp. evil passion, 🞄vice
favourite occupation, hobby
calamity, 🞄misfortune, disaster, distress, adversity (often 🞄[Page303-2] 🞄pl. ), need, evil plight (commonest mg.)
destruction 🞄(of treasure), defeat (of an army), 🞄breaking (of weapons), accident in, evil effect 🞄of (—°)
setting (of sun or moon): -prasārita-kara,
a.
having the hand outstretched to 🞄inflict calamity
-brahma-cārin,
m.
companion 🞄in misfortune
-vat,
a.
having suffered 🞄injury in regard to (—°)
-anvita, pp. 🞄involved in calamity
-ápinta, pp. overwhelmed 🞄with misfortune.
Benfey
English
व्यसन व्यसन, i. e. वि-अस् + अन,
n.
1. Calamity, misfortune, Vikr. 59, 1
Pañc. ii. d. 13
destruction, Mālat.
154, 13
loss, Kir. 13, 15.
2. Fate.
3.
Ill luck.
4. Fruitless effort, Bhartṛ. 2,
96 (pl.).
5. Inability, incompetence (see
the next).
6. Fault, vice, Man. 7, 45
Hit. pr. d. 48, M.M.
crime.
7. Sin,
Śāk. d. 38.
8. Intent application or
attachment to an object, Pañc. i. d.
314
diligence, Hit. i. d. 31, M.M.
9.
Individuality.
--
Comp.
आयुध-,
n.
de-
struction of weapons, Man. 7, 93.
नौ-,
n.
shipwreck, Śāk. 90, 19.
बल-,
n.
defeat or rout of an army, Hit. iv. d.
32.
मूल-,
n.
execution for a crime
(Sch.), Man. 10, 38.
Hindi
Hindi
लत
Apte Hindi
Hindi
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"फ़ेक देना, दूर कर देना "
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"वियोजन, विभाजन"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"उल्लंघन, व्यतिक्रमण"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"हानि विनाश, पराजय, पतन, दोष, दुर्बलपक्ष"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"विपत्ति, दुर्भाग्य, दुःख, अनिष्ट, संकट, अभाग्य"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"आपत्काल, आवश्यकता"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
(सूर्य आदि का) अस्त होना
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"दुर्व्यसन, बुरीलत, बुरी आदत"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"संलग्नता, जुट जाना, परिश्रमपूर्वक आसक्ति"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
बहुत ज्यादा आदी होना
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"जुर्म, पाप"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
दण्ड
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"अयोग्यता, अक्षमता"
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
निष्फल प्रयत्न
व्यसनम्
नपुं*
- वि + अस् + ल्युट्
"हवा, वायु"
L R Vaidya
English
vyasana {% n. %} 1. Separation
2. violation, infraction
3. loss, destruction, स्वबलव्यसनेऽतिपीड्यमानम् Kir.xiii.15
4. misfortune, calamity, ill-luck, मुमूर्च्छ सख्यं रामस्य समानव्यसने हरौ R.xii.57, K.S.iii.73
5. vice, evil habit, bad practice, यो हीनसंसर्गपराङ्मुखत्वाद् युवाप्यनर्थैर्व्यसनैर्विहीनः R.xviii.14
6. sin
7. punishment
8. fruitless effort
9. air, wind
10. inability, incompetence
11. fall, (op. to उदय), तेजोद्वयस्य युगपद् व्यसनोदयाभ्याम् Sak.iv.
12. intent application.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
७, अग, अचल, अद्रि, अनिल, अश्व, ऋषि, कलत्र, कुलाचल, क्षितिभृत् क्ष्माधर, क्ष्माभूत्, गन्धन्वह, गन्धवह, गिरि, घोटा, छन्द, छन्दस्, तत्त्व, तापस, तुरग, तुरङ्ग, दिविचर, द्वीप, धरणिधर, धराधर, धरित्रीधर, धातु, धी, नग, पन्नग, पर्वत, पवन, भय, भूधर, भूध, भूभृत्, मरुत्, महीधर, महीघ्र, मातृका, मारुत, मुनि, यति, लोक, वक्री, वाजि, वात, वायु, वार, वासर, व्यसन, शिला, शिलोच्चय, शैल, सप्त, समीर, समीरण, स्थिर, स्वर, हय
Bopp
Latin
व्यसन n. (r. अस् conjicere s. अन)
1) nequitia, vita dis-
soluta. HIT. 8. 17. 36. 10.
v. sq.
2) calamitas. N. 7. 13.
HIT. 71. 5.
3) attentio, intentio, animus attentus. HIT.
13. 22.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
अघ
क्ली
अघ, पाप, व्यसन
चातकापत्ययोस्तोकं पापव्यसनयोरघम्
verse 3.1.1.4
page 0013
Indian Epigraphical Glossary
English
vyasana (CII 1), misfortune.
Lanman
English
vyasana, n. prop. a throwing one's self
away (upon a thing), and so
—1. passionate
devotion to a thing (whether good or
bad, e. g. alms-giving, scripture-study,
gambling)
hobby
—2. an overpowering
passion, esp. for something bad
vice,
20^4
—3. (a throwing one's self away,
i. e.) misfortune, adversity, 253, 4. [√2as
+ vi.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
व्यसन n. ° = विविध + असन (= क्षेपण), S I, 40, 3.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rgud pa
१) आपदा २) विपार्त्त ३) विप्लव ४) विवर्तते ५) व्यसन ६) व्यापत्
नाममाला
Sanskrit
विधुर, व्यसन, कष्ट, कृच्छ्र, गहन
विधुरं व्यसनं कष्टं कृच्छ्रं गहनमुद्धरेत् १८६
verse 0.1.1.186
page 0088
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्यसनं,
क्ली,
(वि + अस + ल्युट् ।) विपत् (यथा, महाभारते १२ २२७ ।“पुत्रदारैः सुखैश्चैव वियुक्तस्य धनेन वा ।मग्नस्य व्यसने कृच्छ्रे धृतिः श्रेयस्करी नृप !
”)भ्रंशः (यथा, मनौ ९३ ।“नायुधव्यसनप्राप्तं नार्त्तं नातिपरीक्षितम्
”)कामजकोपजदोषः इत्यमरः
(यथा, कथा-सरित्सागरे ११ २५ ।“तन्मुञ्च व्यसनानि त्वं सुखेन हि परैर्नृपाः ।सीदन्तस्तेषु गृह्यन्ते खातेष्विव वनद्विपाः
”यथा भागवते २६ २६ ।“विहाय जाया मतदर्हां मृगव्यसनलालसः
”“व्यसनं भोगासक्तिः ।” इति श्रीधरः
) विपत्विपत्तिः भ्रंशोऽपायः पतनम् मृगयाद्यूतस्त्री-मद्यपानस्वरूपे चतुर्व्वर्गे प्रसक्तिः कामजोदोषः इच्छाप्रभवत्वात् वाक्पारुष्यं अर्थ-पारुष्यञ्चेति त्रिवर्गः कोपजो दोषः ।कोपप्रभवत्वात् एषु व्यसनम् व्यस्यति श्रेयो-मार्गात् व्यसनं कर्त्तरि अनट् भ्रंशे तु भावे ।इति भरतः
(अत्यासक्तिः यथा, कथा-सरित्सागरे ११ ३२ ।“शिथिली कृतकैलासनिवासव्यसनो हरः
”)अशुभम् दैवानिष्टफलम् पापम् निष्फलो-द्यमः इति मेदिनी
*
राज्ञां व्यसनानि यथा, “मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ।दण्डपारुष्यमित्येतद्धेयं व्यसनसप्तकम्
”इति हेमचन्द्रः
*
व्यसनासक्ते दोषो यथा, --“एकैकविषयासक्ताः सर्व्वे मृत्युवशं गताः ।यः पुनः संहतान् सेवेत् विषयान् विषयी नरः ।स पतेन्महदैश्वर्य्याच्छिन्नमूल इव द्रुमः
स्त्रियः पानं दिवास्वप्नं तथा वादित्रनर्त्तनम् ।द्यूताटनमृगागेयकामजानि तथा परे
दण्डैर्वाचा ईर्ष्यासूया क्रोधपैशुन्यसाहसम् ।अर्थ दूषणक्रोधोऽर्थे अष्टकोपं विनाशकृत्
देवा विद्याधरा यक्षाः किन्नरोरगमानुषाः ।पशवः पक्षिणः सर्व्वे विषये निधनं गताः
एवं विवेकमासक्तं बुद्ध्वा घोरं नराधिप ।धव्यर्म्माजं समास्थाय विषयैः सन्निवेश्यताम्
”इति देवीपुराणे अध्यायः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
व्यसन
न०
वि + अस--ल्युट् विपत्तौ भ्रंशे कामजातेकोपजाते स्त्रीभोगमद्यपानादौ दोषे दैवादिकृतेउपद्रवे पापे निष्फलाद्यमे मेदि० ।“व्यसनान्याह मनुः कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु मही-पतिः वियुज्यतेऽर्थधर्माभ्यां क्रोधजेष्व त्मनैव तु ।मृगया क्षो दिवास्वप्नः परीवाद स्त्रियो मदः ।“तौर्य्यत्रिकं वृथाढ्या १० कामजो दशकोगणः ।पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्षा ऽसूया र्थदूषणम् ।बाग्दण्डजञ्च पारुष्यं क्राधजोऽपि गणोऽष्टकः” ।तौर्य्यत्रिकं नृत्यगोतवाद्यानि त्रीणीति दश पैशुन्यमविज्ञातपरदोषाविष्करणम् साहसं साधोर्बन्धना-दिना निग्रहः द्रोहो जिघांसा ईर्षा अन्यगुणास-हिष्णुता असूया परगुणेष दोषाविष्करणम् अर्थ-दषणम् अर्थानामपहरणं देयानामदानञ्च” मल० रघु०
Capeller
German
व्यसन
n.
das Hinundherbewegen, Betribsamkeit,
Eifer, Hang o. Neigung zu
(Loc. o. —°), Leidenschaft, Laster
Missgschick, Übelstand, Unfall, Untergang
(eines Gestirns).
Burnouf
French
व्यसन व्यसन
n.
(अस् 4) dispersion
le vent.
Au
fig. faute, péché
dépravation, vie dépravée
effort perdu,
maladresse, effort d'esprit, en gén.
malheur, infortune,
calamité.
व्यसनार्थ a. (अर्थ) malheureux.
व्यसनिता
f.
(sfx. ता) dépravation.
व्यसनिन् a. (sfx. इन्) dépravé
infortuné.
Stchoupak
French
व्य्-असन-
nt. zèle, application
fait d'être adonné ou enclin à,
obsédé par (loc. ifc.)
obsession, passion (not. mauvaise) dont on est
possédé, manie, caprice, dada
malheur, désastre, détresse,
malchance (souv.
pl.
)
coucher (d'un astre, ifc.)
qqf. erreur pour {%°aśana-
%}
-वन्त्- a. qui a subi un malheur, qui n'a pas de chance
-इन्- a.
passionnément adonné à, ayant la manie de (ifc.)
dominé par des
(mauvaises) passions, vicieux
qui a subi un malheur, en proie à un malheur,
malheureux
-इता-
f.
manie de (loc.)
(mauvaise) passion dont on est
possédé, obsession.
°ब्रह्मचारिन्-
m.
compagnon d'infortune.
°महार्णव-
m.
océan de détresse.
°रक्षिन्- ag. qui préserve du malheur.
°वागुरा-
f.
piège tendu par le mauvais sort, par le malheur.
°संस्थित- a. v. qui se livre à un penchant, à un caprice.
व्यसनागम-
m.
approche du malheur.
व्यसनात्यय-
m.
fin du malheur, de la détresse.
व्यसनावाप-
m.
monde l'on ne sème que misères.
व्यसनोदय-
m.
avènement, approche du malheur
a. suivi d'un malheur.