व्यवहारमातृका (vyavahAramAtRkA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
English व्यवहारमातृका vyavahAramAtRkA legal process in general
व्यवहारमातृका vyavahAramAtRkA any act or subject relating to the formation of legal courts or the administration of justice
व्यवहारमातृका vyavahAramAtRkA material or matter of ordinary judicature
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
Englishव्य्-अवहार—मातृका the material or matter of ordinary judicature, legal process in general, any act or subject relating to the formation of legal courts or the administration of justice (arranged under thirty heads in the beginning of the second book or Vyavahārādhyāya of the Mitākṣarā, e.g. 1. व्यवहार-दर्शननि, 2. व्यवहार-लक्षणम्, 3. सभा-सदः, 4. प्राड्-विवाकादिः, 5. व्यवहार-विषयह्, 6. राज्ञः कार्यानुत्पादकत्वम्, 7. कार्यार्थिनि प्रश्नः, 8. आह्वानानाह्वाने, 9. आसेधह्, 10. प्रत्यर्थिन्य् आगतेलेख्यादि-कर्तव्यता, 11. पञ्च-विधो हीनः, 12. कीदृशं लेख्यम्, 13. पक्षाभासाः, 14. अनदेयाः, 15. आदेयः, and fifteen others),
Apte Hindi
Hindiव्यवहारमातृका
व्यवहारः-मातृका -
क़ानूनी प्रक्रिया
व्यवहारमातृका
व्यवहारः-मातृका -
न्यायप्रशासन या न्यायालयों के निर्माण से सम्बन्ध रखने वाला कोई भी कर्म या विषय
Aufrecht Catalogus Catalogorum
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritव्यवहारमातृका, (व्यवहारस्य मातृकेव ।) व्यव-हारोपयोगिक्रिया । तद्यथा । व्यवहार-दर्शनम् १ व्यवहारलक्षणम् २ सभासदः ३प्राड्विवाकादिः ४ व्यवहारविषयः ५ राज्ञःकार्य्यानुत्पादकत्वम् ६ कार्य्यार्थिनि प्रश्नः ७आह्वानानाह्वाने ८ आसेधः ९ प्रत्यर्थिन्यागतेलेख्यादिकर्त्तव्यता १० पश्चविधो हीनः ११कीदृशं लेख्यं १२ पक्षाभाषाः १३ अना-देयाः १४ आदेयः १५ नियुक्तजयपराजयेवादिजयपराजयौ १६ शोधितलेख्यनिवेशनम् १७उत्तरावधिशोधनम् १८ शोधिते पत्रारूढेउत्तरकर्त्तव्यम् १९ उत्तरलक्षणम् २० सत्यो-त्तरलक्षणम् २१ मिथ्योत्तरलक्षणम् २२प्रत्यवस्कन्दनोत्तरम् २३ प्राङ्न्यायोत्तरम् २४उत्तराभासः २५ सङ्करानुत्तरम् २६ प्रत्यर्थि-क्रियानिर्द्देशः २७ उत्तरे पत्रेऽभिनिवेशितेसाधननिर्द्देशः २८ तत्सिद्धौ सिद्धिः २९चतुष्पादव्यवहारः ३० । इति मिताक्षरायांव्यवहारमातृका ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritव्यवहारमातृका स्त्री व्यवहारस्य विवादनिर्णयस्य मातेवपोषकत्वात् परिच्छेदकत्वाद्वा इवार्थे कन् । व्यवहार-निर्णयार्थं प्राड्विवाकादिकार्य्ये क्रियासमुदाये“व्यवहारान्नृपः पश्येत्” इत्युक्तो व्यवहारः सोऽय-मित्थं चतुष्याच्चतुरंशकल्पनया विवादेषु ऋणादानादि-षूपदर्शितो वर्णितः “तत्र प्रत्यर्थिनोऽग्रतो लेख्यम्” इतिभाषापादः प्रथमः । “श्रुतार्थस्योत्तरं लेख्यम्” इत्युत्तर-पादो द्वितीयः । “ततोऽर्थो लेखयेत्सद्य” इति क्रि-यापादस्तृतीयः । “तत्सिद्धौ सिद्धिमाप्नोति” इति सा-ध्यसिद्धिपादश्चतुर्थः । यथोक्तम् “परस्परं मनुष्याणांस्वार्थविप्रतिपत्तिषु । वाक्यान्न्यायाद्व्यवस्थानं व्यवहारउदाहृतः । भाषोत्तरक्रियासाध्यसिद्धिभिः क्रमवृत्तिभिः ।आक्षिप्तश्चतुरंशस्तु चतुष्पादभिधीयत” इति । सम्प्रतिप्रत्युत्तरे तु साधनानिर्देशाद्भाषार्थस्यासाध्यत्वाच्च न साध्यसिद्धिलक्षणः पादोऽस्तीति द्विपात्त्वमेव । उत्तराभिधाना-नन्तरं सभ्यानामर्थिप्रत्यर्थिनोः कस्य क्रिया स्यादिति परा-मर्शलक्षणस्य प्रत्याकलितस्य योगीश्वरेण व्यवहारपादत्वे-नानभिधानात् व्यवहर्तृसम्बन्धाभावाच्च न व्यवहारपाद-त्वमिति स्थितम् इति व्यवहारमातृका । एवं सर्वव्य-वहारोपयोगिनीं व्यवहारमातृकामभिधायाधुना क्वचित्व्यवहारविशेषे कञ्चिद्विशेषं दर्शयितुमाह” मिता० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.