| YouTube Channel

व्यवसायः (vyavasAyaH)

 
Apte
English
व्यवसायः [vyavasāyḥ], 1 Effort, exertion, energy, industry, perseverance
करोतु नाम नीतिज्ञो व्यवसायमितस्ततः
H.*
 2.14.
Resolve, resolution, determination
मन्दीचकार मरण- व्यवसायबुद्धिम्
Ku.*
 4.45 'the thought of resolving to die'
व्यवसायात्मिका बुद्धिः
Bg.*
 2.41
व्यवसायो$स्मि 1.36.
An act, action, performance
व्यवसायः प्रतिपत्तिनिष्ठुरः
R.*
 8.65.
(a) Business, employment, trade. (b) Following a particular profession or trade.
Conduct, behaviour.
Device, stratagem, artifice.
Boasting.
N.
 of Viṣṇu.
Of Śiva.
State, condition.
Comp.
 -आत्मक
a.
 energetic, laborious. -बुद्धि
a.
 having a resolute mind.
Apte 1890
English
व्यवसायः 1 Effort, exertion, energy, industry, perseverance
करोतु नाम नीतिज्ञो व्यवसायमितस्ततः H. 2. 14.
2 Resolve, resolution, determination
मंदीचकार मरणव्यवसायबुद्धिं Ku. 4. 45 ‘the thought of resolving to die’
Bg. 2. 41, 10. 36.
3 An act, action, performance
व्यवसायः प्रतिपत्तिनिष्टुरः R. 8. 65.
4 (a) Business, employment, trade. (b) Following a particular profession or trade.
5 Conduct, behaviour.
6 Device, stratagem, artifice.
7 Boasting.
8 N. of Viṣṇu.
9 Of Śiva.
Hindi
Hindi
उद्यम या साहसिक
Apte Hindi
Hindi
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
"प्रयत्न, चेष्टा, ऊर्जा, उद्योग, धैर्य"
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
"संकल्प, प्रस्ताव, निर्धारण"
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
"कृत्य, कर्म, क्रिया"
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
"व्यापार, नौकरी, वाणिज्य"
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
"आचरण, व्यवहार"
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
"उपाय, कूटयुक्ति, जुगत"
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
शेखी़ बधारना
व्यवसायः
पुं*
 - वि + अव + सो + घञ्
विष्णु
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उद्योगः, व्यवसायः, उद्यमः
noun
जनानाम् उपयोगार्थम् उत्पादनसामग्र्या सिद्धवस्तूनां निर्माणस्य कार्यम्।
"भारतदेशे नेहरुमहोदयः उद्योगान् प्रोत्साहयत्।"
Synonyms:
 निर्णयः, निश्चयः, व्यवसायः, सम्प्रधारणम्, परिच्छेदः
noun
केषाञ्चन कार्यक्रमादीनाम् अवधारणम्।
"सितम्बरमासस्य चतुर्दशदिनाङ्के कवि-सम्मेलनस्य आयोजनस्य निर्णयः जातः।"
Synonyms:
 उद्योगः, व्यवसायः, वृत्तिः, व्यापारः
noun
तद् पदम् अथवा कार्यं यस्य कृते वेतनं प्राप्यते।
"इदानींतने काले उद्योगस्य प्राप्तिः अतीव कठिना जाता।"
Synonyms:
 उद्योगः, उद्यमः, व्यवसायः, जीविका, वृत्तिः
noun
जीवितार्थे कृतं कर्म।
"तेन वस्त्रविक्रयणेन सह अन्यः उद्योगः अपि आरब्धः।"
Synonyms:
 यत्नः, प्रयत्नः, चेष्टा, चेष्टितम्, विचेष्टितम्, चेष्टनम्, उद्यमः, उद्योगः, व्यवसायः, अध्यवसायः, अध्यवसानम्, प्रवृत्तिः, व्यापारः, आयासः, घटनम्, घटना, घटा, ग्रहः, गुरणम्, गूरणम्, गोरणम्, उपक्रमः, कर्मयोगः, प्रयोगः, व्यायामः, उत्साहः
noun
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
"उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"
Tamil
Tamil
வ்யவஸாய: : தீர்மானித்தல், முயற்சி, தொழில், வேலை, செய்கை, நடத்தை, யுக்தி, உபாயம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: व्यवसायः
Root: व्यवसायः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ mind
⇒ noun
⇒ life
⇒ first
⇒ being
⇒ thing
⇒ spirit
⇒ energy
⇒ wisdom
⇒ entity
⇒ animal
⇒ matter
⇒ nature
⇒ essence
⇒ courage
⇒ reality
⇒ creature
⇒ firmness
⇒ goodness
⇒ strength
⇒ character
⇒ existence
⇒ good sense
⇒ resolution
⇒ substantive
⇒ magnanimity
⇒ true essence
⇒ self-command
⇒ living being
⇒ vital breath
⇒ consciousness
⇒ spiritual essence
⇒ disposition of mind
⇒ strength of character
⇒ zoon (creature) [Greek]
⇒ living or sentient being
⇒ quality of purity or goodness
⇒ material or elementary substance
Shloka(s):
3|3|213|2 ► द्रव्यासु व्यवसायेऽपि सत्त्वमस्त्री तु जन्तुषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|213|2 ⇢ सत्त्वम् (सत्त्व) (नपुं) ⇒ mind, noun, life, first, being, thing, spirit, energy, wisdom, entity, animal, matter, nature, essence, courage, reality, creature, firmness, goodness, strength, character, existence, good sense, resolution, substantive, magnanimity, true essence, self-command, living being, vital breath, consciousness, spiritual essence, disposition of mind, strength of character, zoon (creature) [Greek], living or sentient being, quality of purity or goodness, material or elementary substance
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्यवसायः,
पुं,
 (वि + अव + सो + घञ् ।) उप-जोविका । पेशा इति पारस्यभाषा । यथा, --“करोति नाम नीतिज्ञो व्यवसायमितस्ततः ।फलं पुनस्तदेव स्याद्यद्विधेर्मनसि स्थितम् ॥
”इति हितोपदेशे २ परिच्छेदः ॥
अपि च ।“आहारो द्विगुणः स्त्रीणां बुद्धिस्तासां चतुर्गुणा ।षड्गुणो व्यवसायश्च कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥
”इति चाणक्यशतकम् ॥
अनुष्ठानम् । इति व्यवसायिशब्दार्थदर्शनात् ॥
(यथा, रामायणे । २ । ३० । ४१ ।“सर्व्वथा सदृशं सीते ! मम स्वस्य कुलस्य च ।व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते ! त्वमतिशोभनम् ॥
”)निश्चयः । यथा, --“ब्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥
”इति भगवद्गीतायाम् २ अध्यायः ॥
व्यवसायात्मिकेति । इह ईश्वराराधनलक्षणेकर्म्मयोगे व्यवणायात्मिका परमेश्वरभक्त्यैक ध्रुवंतरिष्यामीति निञ्चयात्मिका एकैव एकनिष्ठैवबुद्धिर्भवति । अव्यबसायिनामीश्वराराधनबहि-र्मुखानां कामिनां कामनानन्त्यादनन्तास्तत्रापिकर्म्मफल-गुणफलत्वादि-प्रकारभेदाद्बहुशाखाश्चबुद्धयो भवन्ति । इति तट्टीकायां स्वामी ॥
विष्णुः । यथा, --“व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ॥
”इति महाभारते तस्य सहस्रनामस्तोत्रे । १३ ।१४९ । ५५ ॥
(महादेवः । यथा, तत्रैव । १३ । १७ । ५० ।“सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥
”)