व्यभिचारिन् (vyabhicArin)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishव्यभिचारिन् (-री-रिणी-रि)
1. Following or doing improper.
2. Going
astray, (literally or figuratively.)
(-रि) A property, or class of
properties into which feelings and emotions, as objects of poeti-
cal description are classed
or the transitory feeling, (op. to
स्थायिन्) which does not pervade a composition but, if properly
developed at any stage, strengthens the prevailing sentiment.
the BHĀVAS called VYABHICHĀRIS are thirty-two in number,
to which two others are sometimes added, making thirty-
four, viz:--1. NIRVEDA, humility, self-abasement
2. GLĀNI,
weakness, exhaustion
3. ŚANKĀ, apprehension
4. ASŪĀ,
calumny
5. MADA, inebriety
6. ŚHRAMA, fatigue
7. ĀLASYA,
indolence
8. DAINYA, indigence, distress.
6. CHINTĀ, secret desire
contemplation of the object beloved
10. MOHA, loss of sense or
presence of mind from fear, anxiety, &c.
11. SMRITĪ, recollection
but especially the recollection of an absent or faithless lover exci-
ted by present objects
12. DHRITĪ, the enjoyment or consciousness
of amatory woe, resignation or abandonment to despair, &c.
13.
VṚDA, shame
14. CHAPALATĀ, fickleness, unsteadiness, want of
firmness and steadiness
15. HARSA, delight
16. ĀBEGA, hurry,
flurried haste
17. JARATĀ, ignorance, imbecility
18. GARBA,
pride, arrogance
19. BISHĀDA, want of energy or spirits, depress-
ion of mind
20. AUTSUKYA, regret, painful remembrance of some
object lost or absent
21. NIDRĀ, sluggishness, sleepiness
22.
APASMĀRA, epilepsy
23. ŚUPTA, sleep
24. BIBODHA, waking
25.
AMARSHA, wrathful impatience
26. AVAHITTHĀ, dissimulation
27.
UGRATĀ, passion, rage
28. MATI, intelligence, knowledge
29.
UPĀLAMBHA, reviling
30. BYĀDHI, sickness, disease
31. UNMĀDA,
madness, delirium
32. MARAṆA, death
the other two are, 33.
TRĀSA, fear
34. BITARKA, doubt, deliberation.
(-रिणी) A wanton
woman, an unchaste wife.
वि and अभि before चर् to go, णिनि.
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English व्यभिचारिन् vyabhicArin doing what is improper
व्यभिचारिन् vyabhicArin unchaste
व्यभिचारिन् vyabhicArin having several meanings
व्यभिचारिन् vyabhicArin voluptuous
व्यभिचारिन् vyabhicArin changeable
व्यभिचारिन् vyabhicArin transgressing
व्यभिचारिन् vyabhicArin having a non-primitive or secondary meaning
व्यभिचारिन् vyabhicArin profligate
व्यभिचारिन् vyabhicArin breaking
व्यभिचारिन् vyabhicArin straying or deviating or diverging from
व्यभिचारिन् vyabhicArin following bad courses
व्यभिचारिन् vyabhicArin wanton
व्यभिचारिन् vyabhicArin irregular
व्यभिचारिन् vyabhicArin faithless towards
व्यभिचारिन् vyabhicArin violating
व्यभिचारिन् vyabhicArin anomalous
व्यभिचारिन् vyabhicArin inconstant
व्यभिचारिन् vyabhicArin going astray
व्यभिचारिन् vyabhicArin anything transitory
Wilson
Englishव्यभिचारिन्
(-री-रिणी-रि)
1 Following or doing what is im- proper.
2 Going astray, (literally or figuratively.)
(-रि) A property, or class
of properties into which feelings and emotions, as objects of poetical
description, are classed: the Bhāvas called Vyabhicāris are
thirty-two in number, to which two others are sometimes added, making
thirty-four, viz.
1 Nirveda, humility, self-abasement
2 Glāni, weakness, exhaustion
3 Śaṅkā, apprehension
4 Asūyā, calumny
5 Mada, inebriety
6 Śrama, fatigue
7 Ālasya, indolence
8 Dainya, indigence, distress
9 Cintā, secret desire, contemplation of the object beloved
10 Moha, loss of sense or presence of mind from fear, anxiety, &c.
11 Smṛti, recollection, but especially the recollection of an absent or
faithless lover excited by present objects
12 Dhṛti, the enjoyment or consciousness of amatory woe, resignation or
abandonment to despair, &c.
13 Vrīḍā, shame
14 Capalatā, fickleness, unsteadiness, want of firmness and steadiness
15 Harṣa, delight
16 Avega, hurry, flurried haste
17 Jaraṭha, ignorance, imbecility
18 Garva, pride, arrogance
19 Viṣāda, want of energy or spirits, depression of mind
20 Autsukya, regret, painful remembrance of some object lost or absent
21 Nidrā, sluggishness, sleepiness
22 Apasmāra, epilepsy
23 Supta, sleep
24 Vibodha, waking
25 Amarṣa, wrathful impatience
26 Avahittha, dissimulation
27 Ugratā, passion, rage
28 Mati, intelligence, knowledge
29 Upālambha, reviling, railing
20 Vyādhi, sickness, disease
21 Unmada, madness, delirium
22 Maraṇa, death
the other two are,
23 Trāsa, fear
24 Vitarka, doubt, deliberation.
(-रिणी) A wanton woman, an
unchaste wife.
वि and अभि before चर to go, णिनि.
Apte
Englishव्यभिचारिन् [vyabhicārin], Straying or deviating from, going astray, erring, trespassing
निगृह्य दापयेच्चैनं समयव्यभिचारिणम् 8.22.
Irregular, anomalous.
Untrue, false
see अव्यभिचारिन्.
Faithless, unchaste, adulterous.
Profligate, wanton.
Departing from its usual meaning, having several secondary meanings (as a word).
Changeable, inconstant
नात्मा जजान न मरिष्यति नैधते$सौ न क्षीयते सवनविद्व्यभिचारिणां हि 11.3.38.m. , -व्यभिचारिभावः A transitory feeling, an accessory (opp. स्थायिन् or स्थायिभाव q. v. ). (Though like the Sthāyibhāvas these accessories do not form a necessary substratum of any rasa, still they act as feeders to the prevailing sentiment, and strengthen it in various ways, whether openly or covertly. They are said to be 33 or 34 in number
for an enumeration of these, see K. Kārikās 31-34, S. D.* 169 or R. G. first Ānana
विभाव and स्थायिभाव also).
Apte 1890
Englishव्यभिचारिन् a. 1 Straying or deviating from, going astray, erring, trespassing.
2 Irregular, anomalous.
3 Untrue, false
see अव्याभचारन्.
4 Faithless, unchaste, adulterous.
5 Profligate, wanton.
6 Departing from its usual meaning, having several secondary meanings (as a word)
m. व्यभिचारिभावः A transitory feeling. an accessory (opp. स्थायन or स्थायिभाव q. v.). (Though like the Sthāyibhāvas these accessories do not form a necessary substratum of any rasa, still they act as feeders to the prevailing sentiment, and strengthen it in various ways, whether openly or covertly. They are said to be 33 or 34 in number
for an enumeration of these, see K. P. 4 Kārikās 31-34, S. D. 169
or R. G. first Ānana
cf. विभाव and स्थायिभाव also).
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishव्य्-अभिचारिन्, ई, इणी, इ, going astray, erring, tres-
passing, deviating from (virtue), following or doing
what is improper
profligate, wanton
untrue, false
irregular, anomalous
(a word) having a non-primi-
tive or secondary meaning, having several meanings
(इणी), f. a wanton woman, unchaste wife, adulteress
(इ), n. anything transitory, a transitory feeling or
state, (opposed to स्थायि, ‘a lasting state, ’ q. v., and
forming a particular condition of the mind or body
described in poetical compositions
these Vyabhicāri-
bhāvas are said to be thirty-four in number, viz.
1. निर्वेद, disgust, despondency
2. ग्लानि, ex-
haustion, emaciation
3. शङ्का, apprehension
4. असूया, envy
5. मद, intoxication
6. श्रम,
fatigue
7. आलस्य, indolence, languor
8. दैन्य,
indigence, distress
9. चिन्ता, anxious reflection or
thought
10. मोह, perplexity, distraction
11.
स्मृति, recollection, effort to remember
12. धृति,
calm enjoyment, satisfaction of mind
13. व्रीडा,
shame
14. चपलता, unsteadiness, want of firm-
ness
15. हर्ष, joy, delight
16. आवेग, flurry
17. जडता, stupefaction, insensibility, apathy
18.
गर्व, pride, arrogance
19. विषाद, depression,
despair
20. औत्सुक्य, regret, eager longing
21.
निद्रा, drowsiness
22. अपस्मार, possession by
an evil spirit, epilepsy
23. सुप्त, sleep
24. वि-
बोध, waking
25. अमर्ष, angry impatience
26. अवहित्था, dissimulation
27. उग्रता, cruelty,
rage
28. मति, mental perception or conclusion
29. उपालम्भ, reviling, railing
30. व्याधि, sick-
ness
31. उन्माद, madness, delirium
32. मरण,
death
33. त्रास, fear
34. वितर्क, doubt, delibera-
tion.)
—व्यभिचारि-ता, f. or व्यभिचारि-त्व, अम्,
n. the state of going astray, error, doubt
(in gram-
mar) the having a secondary meaning, the having
several meanings.
—व्यभिचारि-भाव, अस्, m. a
transitory state (of mind or body
see above).
Benfey
EnglishHindi
Hindi... हटना
Apte Hindi
Hindiव्यभिचारिन्
वि* - व्यभिचार + इनि
"भटका हुआ, भूला हुआ, पथभ्रष्ट, भ्रान्त, नियम भंग करने वाला"
व्यभिचारिन्
वि* - व्यभिचार + इनि
"अनियमित, असंगत"
व्यभिचारिन्
वि* - व्यभिचार + इनि
"असत्य, मिथ्या"
व्यभिचारिन्
वि* - व्यभिचार + इनि
"श्रद्धाहीन, जो ब्रह्मचारी न हो, परस्त्रीगामी "
व्यभिचारिन्
- -
"संचारिभाव, सहकारी भाव"
व्यभिचारिन्
वि* - वि+अभि+चर्+णिच्+णिनि
"कुमार्गगामी, दुश्चरित्र"
व्यभिचारिन्
वि* - वि+अभि+चर्+णिच्+णिनि
अस्थायी
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinAbhyankara Grammar
Englishव्यभिचारिन् deviating, being irregular in application, not applying neces- sarily: cf अभ्रशब्दस्यांपूर्वनिपातस्य लक्षणस्य व्यभिचारित्वात्.
Wordnet
Sanskrit व्यभिचारिन्
यः व्यभिचारः करोति।
"आदिवासीजनैः एकः व्यभिचारी कर्मकरः ताडितः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetankhrul pa
१) भेद २) भ्रम ३) भ्रमि ४) भ्रान्ति ५) विभ्रम ६) व्यभिचरति ७) व्यभिचार ८) व्यभिचारिन् ९) स्खलित १०)
khrul ba
१) भ्रन्त २) भ्रान्तत्व ३) भ्रान्ति ४) भ्राम्यति ५) विभ्रम ६) व्यभिचारिन् ७) व्याकुल ८) स्खलित
वाचस्पत्यम्
Sanskritव्यभिचारिन् वि + अभि + चर--णिनि । १ अलङ्कारोक्तेरसप्रादुर्भवाङ्गे निर्वेदादौ सञ्चारिभावे तल्लक्षणभेदा-दिकं सा० द० उक्तं यथा “विशेषादाभिमुख्येन चरन्तोव्यभिचारिणः । स्थायिन्युनग्ननिरंग्नास्त्रयस्त्रिंशत्तुतद्भिदाः । निर्वेदावेगदैन्यश्रममदजडता औग्र्यमौहौविबोधः स्वप्नाषस्मारगर्वामरणमलसतामर्षनिद्राव हित्थाः ।ओत्सुक्योन्मादशङ्का स्मृतिमतिसहिता व्याधिसन्त्रास-लज्जा हर्मासूयाविषादाः सधृतिचपलता ग्लानिचिन्तावितर्काः” इति विभज्य लक्षिता यथा “तत्त्वज्ञानापदी-र्ष्यादेर्निर्वेदः १ स्वावमानना । दैन्यचिन्ताश्रुनिश्वासवैवर्ण्यो-च्छसितादिकृत् । आवेगः २ सम्भ्रमस्तत्र वर्षजे पीडिताङ्गता ।उत्पातजे स्रस्तताङ्गे धूमाद्याकुलताग्निजे । राजविद्र-वजादेस्तु शस्त्रनागादियोजनम् । गजादेःस्तम्भकम्पादिःपांश्वाद्याकुलतानिलात् । इष्टाद्धर्षाः शुचोऽनिष्टाज्ज्ञे-याश्चान्ये यथायथम् । दौर्गत्याद्यैरनौजस्यं दैन्यं ३ मलि-न तादिकृत् । खेदोरत्यध्वगत्यादेः श्वासनिद्रादिकृच्छ्रमः ४ ।सम्मोहानन्दसम्भेदो मदो ५ मद्योपयोगजः । अमुनाचोत्तमः शेते मध्या हसति गायति । अधमप्रकृतिश्चापिपरुषं वक्ति रोदिति । अप्रतिपत्तिर्जडता ६ स्यादिष्टा-निष्टदर्शनश्रुतिभिः । अनिमिषनयननिरीक्षणतूष्णींभा-वादयस्तत्र । शौर्य्यापराधादिभवं मवेच्चण्डत्वमुग्रता ७ ।तत्र स्वेदा शिरःकम्पतर्जनाताडनादयः । मोहो ८ विचि-त्तता भीतिदुःखावेगानुचिन्तनैः । घूर्णनामात्रपतनभ्रम-णादर्शनादिकृत् । निद्रापगमहेतुभ्यो विबोध ९ श्चेतनागमः ।जृम्भाङ्गभङ्गनयनमीलनाङ्गावलोककृत् । स्वप्नो १० निद्रा-मुपेतस्य विषयानुभवस्तु यः । कोपावेगभयग्लानिसुख-दुःखादिकारकः । मनःक्षेपस्त्वपस्मारो ११ ग्रहाद्याकेशना-दिन्नः । भूपातकम्पप्रस्वेदफेनलालादिकारकः । गर्वो १२मदः प्रभावश्रीविद्यासत्कुलतादिजः । अवज्ञासविला-लाङ्गदर्शनाविनयादिकृत् । शराद्यैर्मरणं १३ जीवत्यागोऽ-ङ्गपतनादिकृत् । आलस्यं १४ श्रमगर्भाद्यैर्जाड्यं जृम्भा-क्षुतादिकृत् । निन्दाक्षेपापमानादेरमर्षो १५ ऽभिनिवि-ष्टता । नेत्ररागशिरःकम्पभ्रू भङ्गोत्तर्जनादिकृत् । चेतः-सम्मीलनं निद्रा १६ श्रमक्लममदादिजम् । जृम्भाक्षिमी-लनोच्छासगात्रभङ्गादिकारकम् । भयनीरवलज्जादेर्हर्षा-द्याकारगुप्तिरवहित्था १७ । व्यापारान्तरसक्त्यन्यथाभा-षणविलोकनादिकरी । इष्टानवाप्ते रौत्सुक्यं १८ कालक्षे-पासहिष्णुता । चित्ततापत्वरास्वेददीर्घनिश्वसितादिकृत् ।चित्तसम्मोह उन्मादः १९ कामशोकभयादिभिः । अस्था-नहासरुदितगीतप्रलपनादिकृत् । परक्रौर्य्यात्मदोषाद्यैःशङ्का २० ऽनर्थस्य तर्कणम् । वैवर्ण्यकम्पवैस्वर्य्यपार्श्वालो-कास्यशोषकृत् । सदृशज्ञानचिन्ताद्यैंर्भ्रूसमुन्नमनादिकृत् ।स्मृतिः २१ पूर्वानुभूतार्थविषयज्ञानमुच्यते । नीतिमार्गा-नुसृत्यादेरर्थनिर्द्धारणं मतिः २२ । स्मेरता धृतिसन्तोषौबहुमानश्च तद्भवाः । व्याधि २३ र्ज्वरादिर्वाताद्यैर्भूमीच्छो-त्कम्पनादिकृत् । निर्घातविद्युदुल्कादैस्त्रासः २४ कम्पा-दिकारकः । धार्ष्ट्याभावो व्रीडा २५ वदनानमनादिकृद्दुराचारात् । हर्ष २६ स्त्विष्टाव्याप्तेर्मनःप्रसादाऽश्रुग-द्गदादिकरः । असूया २७ ऽन्यगुणर्द्धीनामौद्धत्यादसहि-ष्णुता । दोषोद्वोषभ्रूविभेदावज्ञाक्रोधेङ्गितादिकृत् ।उपायाभावजन्मा तु विषादः २८ सत्त्वसङ्क्षयः । निः-श्वासोच्छासहृत्तापसहायान्वेषणादिकृत् । ज्ञानाभीष्टा-गमाद्यैस्तु सम्पूर्णस्पृहता धृतिः २९ । सौहित्यवचनोल्ला-ससहासप्रतिभादिकृत् । मात्सर्य्यद्वेषरागादेश्चापल्यं ३०त्वनवस्थितिः । तत्र भत्र्सनपारुष्यस्वच्छन्दाचरणादयः ।रत्यायासमनस्तापक्षुत्पिपासादिसम्भवा । ग्लानि ३१ र्गिष्प्रा-णताकम्पकार्श्यानुत्साहतादिकृत् । ध्यानं चिन्ता ३२हितानाप्तेः शून्यताश्वासतापकृत् । तर्को ३३ विचारःसन्देहाद् भ्रूशिरोऽङ्गुलिनर्त्तकः । रत्यादयोऽप्यनियतेरसे स्युर्व्यभिचारिणः । शृङ्गारवीरयोर्हासो वीरेक्रोधस्तथा मतः । शान्ते जुगुप्सा कथिता व्यभिचारि-तया पुनः । इत्याद्यन्यत्समुन्नेयं स्वयम्भावितबुद्धिभिः” ।न्यायोक्ते २ व्यभिचाररूपदोषवति हेतुपदार्थे च । ३ प-रपुरुषगामिन्यां स्त्रियां स्त्री ङीप् । “हृताधिकारांमलिनां पिण्डमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधः-शय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम्” । “सोमः शौचं ददौतासां गन्धर्वश्च शुभां गिरम् । पावकः सर्वभ-क्षत्वं मेध्या वै योषितो ह्यतः” इति तु स्त्रीसामा-न्यविषयम् । “व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधी-यते । गर्भभर्तृवधे तासां तथा महति पातके” ग-रुडे ९५ अ० । तस्याः परित्यागादि हेतुमाह हारीतः“गर्भिणीमधोवर्णगां शिष्यसुतगामिनीं पापव्यसनासक्तांधनधान्यक्षयकरीं वर्जयेत्” । यमः “स्वच्छन्दगा हिया नारी तस्यास्त्यागो विधीयते । न चैव स्त्रीवधःकार्य्यो न चैवाङ्गवियोजनम्” । वृहस्पतिः “हीनवर्णोपभुक्ता या त्याज्या बध्यापि वा भवेत्” । विशेषयतिमिताक्षरायां स्मृतिः “ब्राह्मणक्षत्रियविशां भार्य्याःशूद्रेण सङ्गताः । अप्रजास्ताविशुद्ध्यन्ति प्रायश्चित्तेन ने-तराः” । एतत् बलात्कारविषयम् उद्वा० त० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.