| YouTube Channel

व्यथ् (vyath)

 
शब्दसागरः
English
व्यथ् r. 1st cl. (व्यथते)
1. To fear.
2. To be disquieted or unhappy.
3. To
be sorry or vexed.
4. To suffer pain.
5. To become dry.
Capeller Eng
English
व्यथ् व्य॑थते (व्य॑थ°ति),
pp.
व्यथित॑ (q.v. )
waver, reel, stagger, come to fall, go wrong, fail
tremble, be afraid
or pained.
C.
व्यथ॑यति cause to waver etc., bring to fall, make
afraid or uneasy, distress, pain. प्र, संप्र, वि & सम् =
S.
Yates
English
व्यथ् (ङ) व्यथते 1.
d. To fear
be
unhappy
suffer pain.
Apte
English
व्यथ् [vyath], 1 Ā. (व्यथते, व्यथित)
To be sorry, to be pained, vexed or afflicted, be agitated or disquieted
विश्वंभरापि नाम व्यथते इति जितमपत्यस्नेहेन
U.*
7
विव्यथे तस्य मनः
Ki.*
1.2, 24.
To be disturbed, be ruffled or agitated
व्यथितसिन्धुमनीरशनैः शनैः
Ki.*
5.11.
To tremble
येषां वृत्तं व्यथते योनिश्चित्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्
Mb.
* 5.36.24.
To be afraid.
To dry, become dry.
Caus.
(व्यथयति-ते)
To pain, distress, vex, annoy
तथा वृत्तं पापैर्व्यथयति यथा क्षालितमपि
U.*
1.28.
To frustrate, mar.
To frighten, terrify.
To lead or turn away. -With प्र to be excessively vexed
दृष्ट्वाद्भुतं रूपमिदं तवोग्रं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्
Bg.*
11.2, 45.
Apte 1890
English
व्यथ् {c1c} A. (व्यथते, व्यथित) 1 To be sorry, to be pained, vexed or afflicted, be agitated or disquieted
विश्वंभरापि नाम व्यथते इति जितमपत्यस्नेहेन U. 7
विव्यथे तस्य मनः Ki. 1. 2, 24.
2 To be disturbed, be ruffled or agitated
व्यथितसिंधुमनीरशनैः शनैः Ki. 5. 11.
3 To tremble.
4 To be afraid.
5 To dry, become dry.
Caus. (व्यथयति-ते) 1 To pain, distress, vex, annoy
U. 1. 28.
2 To frustrate, mar.
3 To frighten, terrify.
4 To lead or turn away.
WITH प्र to be excessively vexed
Bg. 11. 20.
Monier Williams Cologne
English
व्यथ्
cl.
1. Ā. (Dhātup. xix, 2) व्य॑थते (ep. also °ति
pf. विव्यथे, 3.
pl.
°थुः,
MBh.
aor.
व्यथिषि,
AV.
Subj. व्यथिषत्,
Br.
fut. व्यथिता, °थिष्यते
Gr.
inf.
व्यथितुम्, ib.,
Ved.
inf.
व्यथिष्यै),
to tremble, waver, go astray, come to naught, fail,
RV.
&c.
&c.
(with
abl.
=
to be deprived of, lose
with चरित्र-तस्, to abandon the path of virtue)
to fall (on the ground),
Mn.
vii, 84 (‘to be dried up’,
Kull.
)
to cease, become ineffective (as poison),
Kām.
to be agitated or disturbed in mind, be restless or sorrowful or unhappy,
AV.
&c.
&c.
to be afraid of (gen. ),
R.
Caus.
व्यथ॑यति (aor. विव्यथस्,
Br.
व्यथयीस्,
AV.
),
to cause to tremble or fall,
RV.
&c.
&c.
to cause to swerve from (abl. ),
Bhaṭṭ.
to disquiet, frighten, agitate, pain, afflict,
MBh.
Kāv.
&c.
:
Pass.
of
Caus.
व्यथ्यते, to be set in restless motion,
Suśr.
:
Desid.
विव्यथिषते
Gr.
:
Intens.
वाव्यथ्यते, वाव्यत्ति, ib.
Monier Williams 1872
English
व्यथ् व्यथ्, cl. 1. A. व्यथते (ep. also
P. -ति), विव्यथे, व्यथिष्यते, अव्य-
थिष्ट (Ved. व्यथिषत्), व्यथितुम् (Ved. Inf.
व्यथिष्यै), to tremble, be agitated or disquieted
or afflicted
to suffer pain, be sorrowful or unhappy
or vexed, fall into misfortune
to be afraid of, fear
(with abl.)
to suffer
to dry, become dry: Pass.
व्यथ्यते: Caus. व्यथयति, -यितुम्, Aor. अविव्य-
थत्, to disquiet, pain, afflict, make uneasy
to destroy,
baffle
to frighten
to lead or turn away: Desid.
विव्यथिषते: Intens. वाव्यथ्यते, वाव्यत्ति
[cf.
Goth. vithon
(perhaps also) Gr. ὄθη, ὄθομαι, ὠθέω,
ἐνοσί-χθων, ἔννοσις.]
Macdonell
English
व्यथ् VYATH, Ⅰ. Ā. (P. metr.) vyátha, 🞄waver, rock, reel, stumble, suffer harm, 🞄(mostly V.)
tremble (E.)
be counteracted 🞄(poison, C.)
be disquieted, agitated, or afflicted, 🞄suffer pain (V., C.)
be afraid of any one 🞄(g.
E.): pp. vyathita, tottering
changed 🞄(complexion)
disquieted, agitated, afflicted, 🞄troubled, distressed, despondent
cs. vyatháya, P. cause to waver or go wrong
divert from 🞄(ab.)
disquiet, distress, vex, pain. pra, tremble, 🞄be frightened or distressed: pp. affrighted. 🞄vi, pp. greatly discomposed or agitated.
Benfey
English
व्यथ् व्यथ्, i. 1, Ātm. (in epic
poetry also Par., MBh. 4, 1453),
1. To
tremble, MBh. 8, 4693.
2. To be dis-
quieted or afflicted, MBh. 2, 1801.
3.
To fear, MBh. 3, 717.
4. To suffer
pain, ib. 3, 2675.
5. To dry (Sch.),
Man. 7, 84. Ptcple. of the pf. pass.
व्यथित।
1. Alarmed, frightened,
Rām. 3, 53, 61.
2. Afflicted, Ṛt. 6,
18.
3. Disturbed, Kir. 5, 11
Daśak.
in Chr. 193, 1 (changed).
4. Pained,
Pañc. 69, 2. Caus.
1. To make un-
easy, Bhag. 2, 15
to afflict, Pañc.
ii. d. 103.
2. To frighten, MBh.
3, 16418.
3. To lead away from,
Bhaṭṭ. 10, 36. -- With the prep. प्र प्र,
1. To be afflicted, Rām. 2, 18, 41.
2.
To be frightened, Bhag. 11, 20
to
fear (or to tremble), with gen. , MBh.
5, 4564. प्रव्यथित, Very anxious, Da-
śak. in Chr. 194, 7. -- With संप्र सम्प्र,
संप्रव्यथित, Frightened, Rām. 1, 38,
16. -- Cf. Goth. vithon, To shake
pro-
bably ὄθη, ὄθομαι, ὠθέω, ἐνοσί-χθων, ἔννοσις.
Apte Hindi
Hindi
व्यथ्
"भ्वा* आ* , " - -
"शोकान्वित होना, पीडित होना, कष्टग्रस्त होना, विक्षुब्ध या अशांत होना"
व्यथ्
"भ्वा* आ* , " - -
"आन्दोलित होना, दोलायमान होना"
व्यथ्
"भ्वा* आ* , " - -
कांपना
व्यथ्
"भ्वा* आ* , " - -
भयभीत होना
व्यथ्
"भ्वा* आ* , " - -
"सूखना, शुष्क होना"
व्यथ्
"भ्वा* उभ*, प्रेर* , " - -
"पीडा देना, कष्ट देना, नाराज करना, दुःखी करना"
L R Vaidya
English
vyaT {% vi. 1A (pres. व्यथते) %} 1. To be sorry, to be vexed, to be agitated, to be disquieted, विव्यथे तस्य मनः Kir.i.2, तवाभिधानाद् व्यथते नताननः Kir.i.24, Bg.xi.34
2. to be afraid of
3. to dry, to become dry.
vyaT {% Caus. (व्यथयति-ते) %} to vex, to trouble, to distress.
Bopp
Latin
व्यथ् 1. A. interdum P. (praet. redupl. विव्यथे, v. gr. 456^a).
दुःखभयचलने) agitari, commoveri, perturbari do-
lore vel timore. N. 16. 21.: इमाम्…दृष्ट्वा ममा ऽपि व्य-
थते मनः
22. 23.: हृदयं व्यथितञ्चा "सीत्
12. 118.:
त्वान् दृष्ट्वा व्यथिताः स्मे ऽह
SA. 5. 46.: सन्तो
सीदन्ति व्यथन्ते
A. 7. 12.: ततो मे व्यथितम् म-
नः
BH. 11. 34.: मा व्यथिष्ठा युध्यस्व
14. 2.: प्रलये
व्यथन्ति
MAH. 3. 717.: वृष्णयो भग्नसङ्कल्पा वि-
व्यथुः (v. gr. 456^a).). -- Caus. agitare, commovere, per-
turbare. BH. 2. 15.: यं हि व्यथयन्त्य् एते…सो ऽमृ-
तत्वाय कल्पते. (Cf. मन्थ्, मथ्, ratione habitâ, litte-
ras m et v facile inter se mutari
goth. withô commoveo,
agito
de lat. quatio v. पुथ्, कुन्थ्.)
c. प्र i. q. simpl. BH. 11. 45.: भयेन प्रव्यथितम् मनो मे
11. 20. 23. 24. - R. Schl. II. 18. 41.: प्रविव्यथे राजा.
c. प्र praef. सम् id. R. Schl. I. 38. 16.
Lanman
English
√vyath (vyáthate
vivyathé [785]
ávyathiṣṭa
vyathitá).
—1. move to
and fro, rock, reel
—2. fig. (like Eng. be
restless) be disturbed in mind, be pained.
Kridanta Forms
Sanskrit
व्यथ् (व्य꣡थँ॒ भयसञ्चलनयोः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = व्यथनम्
अनीयर् = व्यथनीयः - व्यथनीया
ण्वुल् = व्यथकः - व्यथिका
तुमुँन् = व्यथितुम्
तव्य = व्यथितव्यः - व्यथितव्या
तृच् = व्यथिता - व्यथित्री
क्त्वा = व्यथित्वा
ल्यप् = प्रव्यथ्य
क्तवतुँ = व्यथितवान् - व्यथितवती
क्त = व्यथितः - व्यथिता
शानच् = व्यथमानः - व्यथमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
व्यथ्
मूलधातुः:
व्यथ
धात्वर्थः:
भय-सञ्चलनयोः
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
व्यथते
अनुबन्धादिविशेषः:
घटादिः, षित्
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
व्यथ् mit अभि aus der Fassung kommen, R. ed. Bomb. 3, 69, 37.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
बाध्, व्यथ्, द्रुह्, पीडय, दु
verb
अभिघातेन पीडनानुकूलः व्यापारः।
"शीलाम् अभिहत्य उद्भूता शिरोवेदना माम् अबाधत।"
Synonyms:
व्यथ्, पीड्, क्लिश्, बाध्, दुःखय, संतप्, खिद्
verb
मनसि दुःखस्य अनुभवनानुकूलः व्यापारः।
"भवतां कार्यैः अहम् अतीव व्यथे।"
Synonyms:
व्यथ्
verb
विशिष्य रुजायाः सततं पीडनानुकूलः व्यापारः।
"मम पादस्य रुजा व्यथते।"
Synonyms:
व्यथ्, परिव्यथ्, प्रव्यथ्, व्याकुलय
verb
मनसः उद्विग्नानुकूलः व्यापारः।
"सा लघुना अपि कष्टेन व्यथते।"
Capeller
German
व्यथ्, व्य॑थते (°ति) schwanken, taumeln,
fehlgehen, weichen, bestürzt werden,
verzagen. p. p. व्यथित schwankend, bestürzt,
aufgeregt. Caus. व्यथ॑यति (gest.
व्यथयतितराम्) schwanken machen,
aufregen, bestürzen, betrüben.
Grassman
German
√vyath, wanken, Caus. erschüttern, zum Wanken bringen.
Stamm vyatha:
-ate rā́jā {391, 4}
{408, 7}
asya pavís {495, 3}.
-ete [3. du.] {288, 8}.
-ante bhojā́s {933, 8}.
Stamm des Caus. vyathaya:
-a [-ā] amítrasya manyúm {466, 2}.
Part. vyáthamāna:
-ām pṛthivī́m {203, 2} (ádṛṃhat).
Burnouf
French
*व्यथ् व्यथ्। व्यथे, qqf. व्यथामि 1
p.
विव्यथे, etc. Etre ému, en gén
s'affliger, s'attrister
craindre, avoir peur
souffrir.
Se dessècher
व्यथते
हुतम् l'offrande se dessèche.
Stchoupak
French
व्यथ्-
{%vyathati -te
vivyathe vivyathuḥ
%} (व्यथिषि
व्यथिष्ठास्)
व्यथयति (व्यथ्यते)
व्यथित- -- trembler,
tressaillir, fléchir, chanceler, perdre pied
moy. être agité, tourmenté,
souffrir
être effrayé (de, gén. )
se dessécher (dit d'une oblation)
caus.
faire trembler, etc.
tourmenter, affliger, faire souffrir, agiter, troubler,
effrayer
a. v. tremblant, tressaillant, branlant, bouleversé
affligé,
peiné, agité, endolori
changé.