| YouTube Channel

व्यतीपातः (vyatIpAtaH)

 
Apte
English
व्यतीपातः [vyatīpātḥ], 1 Total departure, complete deviation.
Any great portentous calamity, or a portent foreboding a great calamity.
Disrespect, contempt.
The seventeenth of the astronomical Yogas.
The day of full-moon (when it falls on a Monday.)
A malignant or evil aspect of the sun and moon (considered to be inauspicious for the performance of any action).
Apte 1890
English
व्यतीपातः 1 Total departure, complete deviation.
2 Any great portentous calamity, or a portent foreboding a great calamity.
3 Disrespect, contempt.
4 The seventeenth of the astronomical Yogas.
5 The day of full-moon (when it falls on a Monday).
6 A malignant or evil aspect of the sun and moon (considered to be inauspicious for the performance of any action).
Apte Hindi
Hindi
व्यतीपातः
पुं*
 - "वि + अति + पत् + घञ्, उपसर्गस्य दीर्घः"
"समूचा प्रयाण, सम्पूर्णविचलन"
व्यतीपातः
पुं*
 - "वि + अति + पत् + घञ्, उपसर्गस्य दीर्घः"
"भारी उत्पात, भारी संकट को सूचित करने वाला अपशकुन"
व्यतीपातः
पुं*
 - "वि + अति + पत् + घञ्, उपसर्गस्य दीर्घः"
"अनादर, तिरस्कार"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्यतीपातः
noun
योगविशेषः यः अमावस्यायां रविवासरे श्रवणार्द्रघनिष्ठाश्लेषानक्षत्रे भवति।
"व्यतीपाते यात्रां प्रति गमनं निषिध्यते।"
Synonyms:
 व्यतीपातः
noun
ज्योतिःशास्त्रानुसारेण विष्कम्भादिषु सप्तविंशतियोगान्तर्गतेषु सप्तदशः योगः।
"व्यतीपाते जातः मनुष्यः स्वानुभुवैः दुःखं सुखे परिवर्तयितुं समर्थः भवति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्यतीपातः,
पुं,
 (वि + अति + पत + घञ् । “उप-सर्गस्य घञीति ।” ६ । ३ । १२२ । इति उप-सर्गस्य दीर्घः ।) महोत्पातः । अपयानम् ।इति मेदिनी ॥
विष्कम्भादिसप्तविंशतियोगान्त-र्गतसप्तदशयोगः । तत्र सर्व्वकर्म्मवर्जनं यथा, --“निरंशं दिवसं विष्टिं व्यतीपातञ्च वैधृतिम् ।केन्द्रं वापि शुभैर्हीनं पापाहमपि वर्जयेत् ॥
परिघस्य त्यजेदर्द्धं शुभकर्म्म ततः परम् ।गण्डव्याघातयोः षट् च नव हर्षणवज्रयोः ।वैधृतिव्यतिपातौ च समस्तौ परिवर्जयेत् ॥
” * ॥
अस्य प्रतिप्रसवमाह भीमपराक्रमे ।“न विष्कम्भो नवा गण्डो न व्यतीपातवधृती ।चन्द्रताराबले प्राप्ते दोषा गच्छन्त्यसंमुखाः ॥
नवम्यङ्गारको विष्टिः शनैश्चरदिनं तथा ।व्यतीपातो न दूष्येच्च यस्यार्को दक्षिणे स्थितः ॥
यदि विष्टिव्यतीपातौ दिनं वाप्यशुभं भवेत् ।हन्यतेऽमृतयोगेन भास्करेण तमो यथा ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
* ॥
तत्र जातफलम् ।“कठोरवाक्यः पिशुनस्वभावोगदातुरो मातृहितो मनुष्यः ।परस्य कार्य्ये कृतपक्षपातोयस्य प्रसूतौ व्यतिपातयोगः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
पारिभाषिकयोगविशेषः । यथा, बृहन्मनुः ।“श्रवणाश्विधनिष्ठार्द्रानागदैवतमस्तके ।यद्यमा रविवारेण व्यतीपातः स उच्यते ॥
”तत्र गङ्गास्नानफलं यथा । ब्रह्माण्डे ।“संक्रान्तिषु व्यतीपाते ग्रहणे चन्द्रसूर्य्ययोः ।पुष्ये स्नात्वा तु जाह्रव्यां कुलकोटीः समुद्धरेत् ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
(यथा च भागवते । ४ । १२ । ४८ ।“दिनक्षये व्यतीपाते संक्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ।श्रावयेत् श्रद्दधानानां तीर्थपादप्रियाश्रयः ॥
”)