वैशिकः (vaizikaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiवैशिकः
- -
"जो वेश्याओं के साहचर्य में रहता है, शृङ्गार-साहित्य में पाया जाने वाला एक नायक"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवैशिकः, (वेशेन जीवतीति । वेश + “वेतना-दिभ्यो जीवति ।” ४ । ४ । १२ । इति ठक् ।)त्रिविधनायकान्तर्गतनायकविशेषः । यथा, --शृङ्गारस्य उभयसाध्यत्वान्नायकोऽपि निरूप्यते ।स च त्रिविधः । पतिरुपपतिर्व्वैशिकश्च । बहु-वेश्याभोगोपरसिको वैशिकः । यथा, --“काञ्चीकलक्वणितकोमलनाभिकान्तिंपारावतध्वनिविचित्रितकण्ठपालिम् ।उद्भ्रान्तलोचनचकोरमनङ्गरङ्ग-माशास्महे कमपि वारविलासवत्याः ॥
” * ॥
वैशिकस्तूत्तममध्यमाधमभेदात् त्रिविधः । दयिता-श्रमप्रकोपे अपि उपचारपरायणः उत्तमः ।यथा, --“चक्षुःप्रान्तमुदीक्ष्य पक्ष्मलदृशः शोणारविन्द-श्रियंनोच्चैर्जल्पति न स्मितं वितनुते गृह्णाति वीढींन वा ।तल्पोपान्तमुपेत्य किन्तु पुलकभ्राजत्कपोलद्युतिःकान्तः केवलमानतेन शिरसा मुक्तास्रजंगुम्फति ॥
” * ॥
प्रियायाः प्रकोपे यः प्रकोपमनुरागं वा नप्रकटयति चेष्टया मनोभावं गृह्णाति स मध्यमः ।यथा, --“आस्यं यद्यपि हास्यवर्ज्जितमिदं लास्येन हीनंवचोनेत्रं शोणसरोषकान्तिरुचिरे क्वापि क्षणंस्थीयते ।मालायाः करणोद्यमो न कविकारम्भः कुचा-म्भोजयो-र्घूपः कुन्तलधोरणीषु सुतनोः सायन्तनोदृश्यते ॥
” * ॥
भयकृपालज्जाशून्यः कामक्रीडायामकृतकृत्या-कृत्यविचारोऽधमः । यथा, --“उदयति हृदि नैव यस्य लज्जान च करुणा न च कोऽपि भीतिलेशः ।वकुलमुकुलकोषकोमलां मांपुनरपि तस्य करेण सातयेथाः ॥
” * ॥
मानी चतुरः शठ एवान्तर्भवति । मानी यथा, “बाह्याकूतपरायणं तव वचो वज्रोपमेयं मनःश्रुत्वा वाचमिमामपास्य विनयं व्याजाद्बहिःप्रस्थिते ।प्रातर्व्वक्रविलोकने परिहृतालापे विवृत्ताननेप्राणेशे नियतं पतन्ति कृपणा वामभ्रुवोदृष्टयः ॥
”वाक्चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमश्चतुरः । वचनव्यङ्ग्य-समागमो यथा, --“तमोजटाले हरिदन्तरालेकाले निशायास्तव निर्गतायाः ।तटे नदीनां निकटे वनानांघटेत शातोदरि ! कः सहायः ॥
”चेष्टाव्यङ्गसमागमो यथा, --“कान्ते कनकजम्बीरं करे कमपि कुर्व्वति ।अगारलिखिते भानौ बिन्दुमिन्दुमुखी ददौ ॥
”इति रसमञ्जरी ॥
(वेशसम्बन्धिनि, त्रि । यथा, मृच्छकटिके ।१ अङ्के ।“ऋग्वेदं सामवेदं गणितमथ कलां वैशिकींहस्तिशिक्षांज्ञात्वा शर्व्वप्रासादात् व्यपगततिमिरे चक्षुषीचोपलभ्य ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.