| YouTube Channel

वैवस्वतः (vaivasvataH)

 
Apte
English
वैवस्वतः [vaivasvatḥ], [विवस्वतो$पत्यम् अण्]
N.
 of the seventh Manu who is supposed to preside over the present age
see under Manu
वैवस्वतो मनुर्नाम माननीयो मनीषिणाम्
R.*
 1.11
U.*
 6.18.
N.
 of Yama
यानं सस्मार कौबेरं वैवस्वतजिगीषया
R.*
 15.45.
N.
 of Agni.
One of the eleven Rudras.
The planet Saturn. -तम् The present age or Manvantara, as presided over by Manu Vaivasvata or the seventh Manu.
Comp.
 -मन्वन्तरम्
N.
 of the 7th (the present) मन्वन्तर.
Apte 1890
English
वैवस्वतः [विवस्वतोऽपत्यं अण्] 1 N. of the seventh Manu who is supposed to preside over the present age
see under Manu
वैवस्वतो मनुर्नाम माननीयो मनीषिणां R. 1. 11
U. 6. 18.
2 N. of Yama
R. 15. 45.
3 N. of Agni.
4 One of the eleven Rudras.
5 The planet Saturn.
तं The present age or Manvantara, as presided over by Manu Vaivasvata or the seventh Manu.
Apte Hindi
Hindi
वैवस्वतः
पुं*
 - विवस्वतोऽपत्यम् अण्
सातवाँ
वैवस्वतः
पुं*
 - विवस्वतोऽपत्यम् अण्
यम
वैवस्वतः
पुं*
 - विवस्वतोऽपत्यम् अण्
शनिग्रह
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वैवस्वतः
noun
रुद्रविशेषः।
"वैवस्वतस्य वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
Synonyms:
 वैवस्वतः
noun
कश्यपस्य पौत्रः विवस्वत्पुत्रश्च यः चतुर्दशसु मनुषु सप्तमः आसीत्।
"कयाचित् कथयानुसारेण वैवस्वतः सूर्यस्य पुत्रः आसीत् यः संज्ञायाः गर्भात् जातः।"
Synonyms:
 यमः, यमराट्, कृतान्तः, कालः, अन्तकः, वैवस्वतः, महिषध्वजः, महिषवाहनः, धर्मः, धर्मराजः, पितृपति, दण्डधरः, श्राद्धदेवः, शमनः, औडम्बरः, यमुनाभ्राता, दक्षिणदिक्पालः, दध्नः, भीमशासनः, शीर्णपादः, प्राणहरः, हरिः
noun
मृत्योः देवता, दक्षिणदिक्पालः यः जीवानाम् फलाफलम् नियमयति।
"दत्ताभये त्वयियमादपि दण्डधारे। "
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वैवस्वतः,
पुं,
 (विवस्वतोऽपत्यमिति । अण् ।) यमः ।इत्यमरः ॥
(यथा, बृहत्संहितायाम् । ६९ । २३ ।“एवं शशः सप्ततिहायनोऽयंवैवस्वतस्यालयमभ्युपैति ॥
”यथा च ऋग्वेदे । १० । १४ । १ ।“वैवस्वतं संगमनं जनानांयमं राजानं हविषादुवस्य ॥
”“वैवस्वतं विवस्वतः सूर्य्यस्य पुत्त्रम् ।” इति तद्-भाष्ये सायणः ॥
यथा च राजतरङ्गिण्याम् ।४ । १५१ ।“वनराजिश्यामलेन दिशं वैवस्वताङ्किताम् ॥
”)रुद्रविशेषः । इति जटाधरः ॥
शनिः । सप्तमोमनुः । (यथा, रघुवंशे । १ । ११ ।“वैवस्वतो मनुर्नाम माननीयो मनीषिणाम् ॥
”)वर्त्तमानोऽयम् । अस्मिन्मन्वन्तरे वामनोऽव-तारः । पुरन्दरः इन्द्रः । आदित्या वसवोरुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । अश्विनावृषभः ।इत्याद्या देवा । कश्यपः अत्रिः वशिष्ठःविश्वामित्रः गोतमः जमदग्निः भरद्वाजः एतेसप्तर्षयः । इक्ष्वाकुः नृगः शर्यातिः दिष्टः धृष्टःकरूषकः नरिष्यन्तः पृषध्रः नाभागः कविःएते मनुपुत्त्रा दश । इति श्रीभागवतमतम ॥
* ॥
अपि च ।“सप्तमञ्च प्रवक्ष्यामि यद्वैवस्वतमुच्यते ।अत्रिश्चैव वशिष्ठश्च कश्यपो गौतमस्तथा ॥
भरद्वाजस्तथा योगी विश्वामित्रः प्रतापवान् ।यमदग्निश्च सप्तैते सांप्रतं ये महर्षयः ॥
साध्या विश्वाश्च रुद्राश्च मरुतो वसवोऽश्विनौ ।आदित्याश्च सुरास्तद्वत् सप्त देवगणाः स्मृताः ॥
इक्ष्वाकुप्रमुखाश्चास्य दशपुत्त्राः स्मृता भुवि ।मन्वन्तरेषु सर्व्वेषु सप्त सप्त महर्षयः ॥
कृत्वा धर्म्मव्यवस्थानं प्रयान्ति परमं पदम् ॥
”इति मात्स्ये मन्वन्तरानुकीर्त्तनो नाम ९ अः ॥
अन्यच्च ।श्रीमार्कण्डेय उवाच ।“आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्-गणाः ।भृगवोऽङ्गिरसश्चाष्टौ यत्र देवगणाः स्मृताः ॥
आदित्या वसवो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः ।साध्याश्च मरुतो विश्वे धर्म्मपुत्त्रा गणास्त्रयः ॥
भृगोस्तु भृगवः पुत्त्राः ह्यङ्गिरोऽङ्गिरसः सुताः ।एष सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रताधिपः ॥
तेजस्वी नाम चेन्द्रोऽपि महात्मा यज्ञभागभुक् ।अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते ये च सांप्रतम् ॥
सर्व्वे ते त्रिदशेन्द्रास्तु विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः ।सहस्राक्षाः कुलिशिनः सर्व्व एव पुरन्दराः ॥
मघवन्तो वृषाः सर्व्वे शृङ्गिणो गजगामिनः ।ते शतक्रतवः सर्व्वे भूताभिभवतेजसः ॥
धर्म्माद्यैः कारणैरेतैराधिपत्यगुणान्विताः ।भूतभव्यभवन्नाथाः शृणु चैतत् त्रयं द्बिज ॥
भूर्लोकोऽयं स्मृतो भूमिरन्तरीक्षं भुवः स्मृतम् ।स्वराख्यश्च तथा स्वर्गस्त्रैलोक्यमिति गद्यते ॥
अत्रिश्चैव वशिष्ठश्च कश्यपश्च महानृषिः ।गौतमश्च भरद्बाजो विश्वामित्रश्च कौशिकः ॥
तथैव पुत्त्रो भगवानृचीकस्य महात्मनः ।जमदग्निश्च सप्तैते मुनयोऽत्र तथान्तरे ॥
इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च ।नरिष्यन्तश्च विख्यातो नाभागो दिष्ट एव च ॥
करूषश्च पृषध्रश्च भूमिपा लोकविश्रुताः ।मनोर्व्वैवस्वतस्यैते नव पुत्त्राः प्रकीर्त्तिताः ॥
वैवस्वतमिदं देवि ! कथितं ते मयान्तरम् ।अस्मिन् श्रुते नरः सद्यः पठिते चैव सत्तम ।मुच्यते पातकैः सर्व्वैः पुण्यञ्च महदश्नुते ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरं समाप्तम् ॥