| YouTube Channel

वैराग्यं (vairAgyaM)

 
Apte 1890
English
वैराग्यं [विरागस्य भावः ष्यञ्] 1 Absence of worldly desires or passions, indifference to the world, asceticism
अभ्यासेन च कौंतेय वैराग्येण च गृह्यते Bg. 6. 35, 13. 8.
2 Dissatistaction, displeasure, discontent
कामं प्रकृतिवैराग्यं सद्यः शमयितुं क्षमः R. 17. 55.
3 Aversion, dislike.
4 Grief, sorrow.
Hindi
Hindi
त्याग
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वैराग्यं,
क्ली,
 (विरागस्य भावः । विराग +ष्यञ् ।) विषयतुच्छधीः । यथा, --“ज्ञानवैराग्ययोर्भक्तिप्रवेशायोपयोगिता ।ईषत् प्रथममेवेति नाङ्गत्वमुचितं तयोः ॥
यदुभे चित्तकाठिन्यहेतू प्रायः सतां मते ।सुकुमारस्वभावेयं भक्तिस्तद्धेतुरीरिता ॥
”यथा एकादशस्कन्धे ।“तस्मान्मद्भक्तियुक्तस्य योगिनो वै मदात्मनः ।न ज्ञानं न च वैराग्यं प्रायः श्रेयो भवेदिह ॥
”इति ॥
किन्तु ज्ञानविरक्त्यादिसाध्यं भक्त्यैव सिद्ध्यति ।यथा तत्रैव ।“यत् कर्म्मभिर्यत्तपसा ज्ञानवैराम्यतश्च यत् ।योगेन दानधर्म्मेण श्रेयोभिरितरैरपि ॥
सर्व्वं मद्भक्तियोगेन मद्भक्तो लभतेऽञ्जसा ।स्वर्गापवर्गं मद्धाम कथञ्चिद्यदि वाञ्छति ॥
रुचिमुद्वहतस्तत्र जनस्य भजने हरेः ।विषयेषु गरिष्ठोऽपि रागः प्रायो विलीयते ॥
अनासक्तस्य विषयान् यथार्हमुपयुञ्जतः ।निर्व्वन्धः कृष्णसम्बन्धे युक्तं वैराग्यमुच्यते ॥
प्रापञ्चिकतया बुद्ध्या हरिसम्बन्धिवस्तुनः ॥
मुमुक्षुभिः परित्यागो वैराग्यं फल्गु कथ्यते ॥
”इति भक्तिरसामृतसिन्धौ पूर्व्वभागे साधन-लहरी ॥