| YouTube Channel

वैखरी (vaikharI)

 
शब्दसागरः
English
वैखरी
f.
 (-री)
1. Articulate utterance.
2. Speech in general.
Spoken Sanskrit
English
वैखरी vaikharI
f.
 speech in the fourth of its four stages from the first stirring of the air or breath
वैखरी vaikharI
f.
 speech in general
वैखरी vaikharI
f.
 faculty of speech or the divinity presiding over it
वैखरी vaikharI
f.
 articulate utterance
वैखरी vaikharI
f.
 that utterance of sounds or words which is complete as consisting of full and intelligible sentences
Apte
English
वैखरी [vaikharī], 1 Articulate utterance, production of sound
see Malli. on
Ku.*
 2.17.
The faculty of speech
वैखरी सर्ववद्यासु प्रशस्ता Narāyaṇapūrvatāpi.
Up.*
 5.8.
Speech in general.
Apte 1890
English
वैखरी 1 Articulate utterance, production of sound
see Malli. on Ku. 2. 17.
2 The faculty of speech.
3 Speech in general.
Monier Williams Cologne
English
वैखरी
f.
N.
 of a partic. sound,
RāmatUp.
Pat.
speech in the fourth of its four stages from the first stirring of the air or breath, articulate utterance, that utterance of sounds or words which is complete as consisting of full and intelligible sentences,
MW.
the faculty of speech or the divinity presiding over it, ib.
speech in general,
A.
Monier Williams 1872
English
वैखरी वैखरी, f. speech in the fourth
of its four stages from the first stirring of the air or
breath, articulate utterance, that utterance of sounds
or words which is complete as consisting of full and
intelligible sentences, (according to Malli-nātha =
शब्द-निष्पत्तिः, Kumāra-sambhava II. 17)
the
faculty of speech or the divinity presiding over it.
Apte Hindi
Hindi
वैखरी
स्त्री*
 - विशेषेण खं राति- रा + क + अण् + ङीप्
"स्पष्ट-उच्चारण, ध्वनि-उत्पादन"
वैखरी
स्त्री*
 - विशेषेण खं राति- रा + क + अण् + ङीप्
वाक्शक्ति
वैखरी
स्त्री*
 - विशेषेण खं राति- रा + क + अण् + ङीप्
"वाणी, भाषण"
L R Vaidya
English
vEKarI {% f. %} 1. Articulate utterance
2. speech in general.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
वैखरी f. im Kaśm. Śiv. °die 4. Erscheinungsform der परा (s. d.), der empirische Sprachlaut, Utpala's Ṭīkā zu Śivadṛṣṭi 2, 7. [B.]
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वैखरी,
स्त्री,
 बुद्ध्युत्थितकण्ठगतनादरूपवर्णः ।यथा, --“मूलाधारात् प्रथममुदितो यस्तु तारः पराख्यः ।पश्चात् पश्यन्त्यथ हृदयगो बुद्धियुङ्मध्यमाख्यः ।वक्त्रे वैखर्य्यथ रुरुदिषोरस्य जन्तोः सुषुम्ना-बद्धस्तस्माद्भवति पवनप्रेरितो वर्णसंवः ॥
”इत्यलङ्कारकौस्तुभः ॥
अस्यार्थः । यस्तु तारो नादः वर्णरूपः सनाभिरूपमूलाधारात् प्रथममुदयप्राप्तश्चेत् परइति आस्या संज्ञा यस्य तथाभूतो भवति ।अथानन्तरं स एव हृदयं चित्तं गतश्चेत् रोदन-समये नासिकाद्बारा यथाकथञ्चित् भवति ।रुरुदिषोर्जन्तोर्नासामध्यस्थितसुषुम्नानाड्या बद्धः ।तथा च नासाद्वारैव यथाकथञ्चित् नादस्वरूपःप्रत्यक्षम्भवतीत्यर्थः । तस्मात् वैखरीदशापन्नात्नादात् पवनप्रेरितो वर्णसमूहो बहिः सर्व्वेषांप्रत्यक्षविषयो भवतीत्यर्थः । परा पश्यन्तीदशापन्नस्य तु योगिनामेव प्रत्यक्षे न तु सर्व्वेषा-मित्यपि बोध्यम् । इति तट्टीका ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वैखरी स्त्री विशेषेण खं राति रा--क स्वार्थे अण् । अर्थ-बोधके कण्ठादिषूच्चार्य्यमाणे वर्णात्मके शब्दविशेषे । वर्ण-शब्दे ४८५० पृ० दृश्यम् ।