वेवीयकः-यिका (vevIyakaH-yikA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“वी गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु”@} 2 3 ‘ईज’ इत्यत्र ‘वीजेरलौकिकादवीजयत्’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते। 
 ‘वीज- धातुः शास्त्रेष्वपठितोऽपि लोके लब्धप्रचार इत्यर्थः। 
 ‘संवीजते’ इति प्रयोगस्तु जाम्बवतीविजये दृश्यते यथा-- ‘घर्मालसाङ्गी मधुराणि कूजन् संवीजते पक्षपुटेन कान्ताम्।।’ इति तट्टीकायामुक्तम्। 
 ‘वीजन्ति वालव्यजनैः--’ इति हरिवंशे 4 5 इति च।]] अत्र व्याप्तिः इत्यर्थः धातुवृत्ति,  क्षीरतरङ्गिणी,  जै,  का। 
 कृ,  द। 
 उ। 
 वृत्ति। 
 कातन्त्रशाकटायनीयेषु न दृश्यते। 
 “प्रजनः = प्रथमगर्भग्रहणम्,  असनं = क्षेपणं,  अशनं = व्याप्तिरित्येके” इति क्षीरस्वामी। 
 ‘प्रजननकान्त्यासन- खादनेषु च’ इति काशकृत्स्नधातुपाठे। 
 “कन्नडटीकायाम् आसनार्थस्य निर्देशात् काशकृत्स्ने ‘आसन’ इति पाठो द्रष्टव्यः। 
 यद्वा मूलपाठे प्रमाद- पठितस्यैव टीकाकृता तथा व्याख्यानं कृतं स्यात्” इति का। 
 कृ। 
 टीका। 
 ‘अजेर्व्यघञपोः’ 6 इति सूत्रभाष्यरीत्या अस्य धातोः आर्धधातुके नास्ति प्रयोग इति शब्देन्दुशेखरे स्थितम्। 
 “‘वी’ इत्यत्र ईकारोऽपि धात्वन्तरं प्रश्लिष्यते” इति सि। 
 कौमुदी। 
 ‘--कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजन- खादनेषु’ इति वोपदेवः। 
 वायकः-यिका,  वायकः,  7 वापकः-पिका,  8 विवीषकः-षिका,  वेवीयकः-यिका
   9 वेता-त्री,  वाययिता-वापयिता-त्री,  विवीषिता-त्री,  वेवीयिता-त्री
   10 वियन्-ती,  वाययन्-पुरोवातो गाः,  प्रवापयन्,  वापयन्-न्ती,  विवीषन्-न्ती
  -- वेष्यन्-न्ती-ती,  वाययिष्यन्-वापयिष्यन्-न्ती-ती,  विवीषिष्यन्-न्ती-ती
  -- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रैयादिकलिनातिवत् 11 ज्ञेयानि,  प्राति- स्विकरूपाणि विना। 
 निष्ठायाम् वीतम्-तः,  12 वयः,  क्तिनि-वीतिः,  वेणिः 13,  वेणुः 14,  वीणा 15,  16 वेतनम्,  17 वेत्रम्,  18 वेतसः,  वयः,  इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१६१७)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०४८,  सक। अनि। पर।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (१३-९२)
 05 =>
  (म। भारते ७-३०७)
 06 =>
  (२-४-५६)
 07 =>
  [[१। ‘प्रजने वीयतेः’ (६-१-५५) इति प्रजने वर्तमानस्य णौ विभाषा आत्वे,  पुकि च रूपमेवम्।]]
 08 =>
  [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः।]]
 09 =>
  [पृष्ठम्१२४५+ २६]
 10 =>
  [[१। ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि प्रकृतेः इत्यङादेशे च रूपमेवम्।]]
 11 =>
  (१४९२)
 12 =>
  [[२। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे अकर्तरि च कारके संज्ञायामच्प्रत्यये रूपम्। घञोऽपवादः।]]
 13 =>
  [[३। ‘वीज्याज्वरिभ्यो निः’ (द। उ। १-१८) इति निप्रत्ययः। बाहुलकात् णत्वम्। वेणिः = केशबन्धः।]]
 14 =>
  [[४। औणादिके (द। उ। १-१४८) णुप्रत्यये रूपमेवम्। वेणुः = वंशः। अत्रापि बाहुल- कादेव णत्वम्।]]
 15 =>
  [[५। औणादिके (द। उ। ५-४७) नप्रत्ययो णत्वं गुणाभावश्च निपातनात्। तेन रूपमेवम्। वेति जायते स्वरोऽस्यामिति वीणा = वल्लकी। ‘वीणा तु वल्लकी। विपञ्ची’ इत्यमरः।]]
 16 =>
  [[६। ‘वीपतिभ्यां तनन्’ (द। उ। ६-५६) इति तनन्प्रत्ययः। वेतनम् = भृतकदानम्। भृतकर्मकधनमिति केचित्।]]
 17 =>
  [[७। ‘गुधृवी--’ (द। उ। ८-८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। वेत्रम् = वीरुद्विशेषः।]]
 18 =>
  [[८। ‘वियस्तुट् च’ (द। उ। ९-४५) इति अचस्प्रत्यये तुडागमे च रूपमेवम्। बेतसः = काष्ठजातिः।]]

1 {@“व्येञ् संवरणे”@} 2 यजादिः। 
 ‘-- संवरणे--उपयोगितायाम्’ इति काशकृत्स्नः। 
 ‘-- संवरणम्--आच्छादनम्’ इति क्षीरस्वामी। 
 व्यायकः-यिका,  3 व्यायकः-यिका,  विव्यासकः-सिका,  4 वेवीयकः-यिका
   व्याता-त्री,  व्याययिता-त्री,  विव्यासिता-त्री,  वेवीयिता-त्री
   5 इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकवयतिवत् 6 ज्ञेयानि। 
 शतरि व्ययन्-न्ती,  7 वीतम्-तः,  क्विपि-संवीः-संव्यौ-संव्यः
   8 दोषवीः,  9 संव्याय,  10 परिवीय-परिव्याय,  संवीय-संव्याय,  11 नीवी 12,  13 नीविः,  इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१६५९)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-१००७। सक। अनि। उभ।)
 03 =>
  [[१। णौ परतः ‘शाच्छासाह्वाव्यावेपां युक्’ (७-३-३७) इति युगागमो भवति। आदन्तलक्षणपुकोऽपवादः।]]
 04 =>
  [[२। ‘स्वपिस्यमिव्येञां यङि’ (६-१-१९) इति यङि परतः संप्रसारणे पूर्वरूपत्वे,  ‘हलः’ (६-४-२) इति दीर्घे द्विर्वचने च रूपमेवम्।]]
 05 =>
  [पृष्ठम्१२७४+ ३१]
 06 =>
  (१६४०)
 07 =>
  [[१। निष्ठायाम् यजादित्वात् संप्रसारणे,  दीर्घे च रूपमेवम्। ‘वपादेस्तु यवोब् विश्वोट् दोषवीश्च पटोत्तुकि।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
 08 =>
  [[२। दोषान् व्ययते इति दोषवीः। क्विपि रूपमेवम्।]]
 09 =>
  [[३। ल्यपि ‘व्यश्च’ (६-१-४३) इति संप्रसारणनिषेधः। तेन एवं रूपम्।]]
 10 =>
  [[४। परिपूर्वकात् व्येञस्तु ‘विभाषा परेः’ (६-१-४४) इति ल्यपि सम्प्रसारणनिषेधबि- कल्पात् रूपद्वयमिति बोध्यम्। ‘समो वा इत्येके’ इति
\n\n  तेन संवीय-- संव्याय इति प्र। सर्वस्वे।]]
 11 =>
  [[५। ‘कृदिकारादक्तिनः’ (ग। सू। ४-१-४५) इति ङीषि रूपमेवम्। नीवी मूलधनम् इति केचित्। नीवी-वस्त्रग्रन्थिः।]]
 12 =>
  [[आ। ‘नीवीमतिक्रम्य सितेतरस्य तन्मेखलामध्यमणेरिवार्चिः।।’ कु। संभवे १-३८।]]
 13 =>
  [[६। ‘नौ व्यो यलोपः पूर्वपदस्य च दीर्घः’ (द। उ। १-६४) इति नावुपपदे धातोः इण्- प्रत्ययः,  डिच्च यलोपः पूर्वपदस्य च दीर्घः। निवीयतेऽसाविति नीविः।]]

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.