| YouTube Channel

वेविधिता-त्री (vevidhitA-trI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“विध विधाने”@} 2 ‘अनेकार्थत्वाच्छिद्रकरणेऽप्ययम्’ इति दुर्गादासः।
निमित्तवेधी 3।
‘विथृ वेथृ’ इत्यत्र 4 ‘विधृ’ इति कौशिकः।
क्षीरस्वामिना त्वयं पक्षो दूषितः।
वेधकः-धिका, वेधकः-धिका, 5 विविधिषकः-विवेधिषकः-षिका, वेविधकः-धिका
वेधिता-त्री, वेधयिता-त्री, विविधिषिता-विवेधिषिता-त्री, वेविधिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिककिलतिवत् 6 ऊह्यानि।
शतरि 7 विधन् इति।
8 असिप्रत्यये, प्रकृतेः ‘वेध’ इत्यादेशे वेधाः इति भवति।
विधाता इत्यर्थः।]] वेधाः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६०७)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३२५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (म। भा। ५-९६-३०)
04
=>
 (भ्वादौ)
05
=>
 [[५। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सनः क्त्वाप्रत्ययस्य च कित्त्वविकल्पः। तेन क्त्वाप्रत्ययेऽपि विधित्वा-वेधित्वा इति रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
06
=>
 (१९३)
07
=>
 [[६। ‘तुदादिभ्यः शः’ (३-१-७७) इति विकरणप्रत्ययः शः। तस्य ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न।]]
08
=>
 [[७। औणादिके [द। उ। ९-८५]
1 {@“व्यध ताडने”@} 2 ‘-- ताडनं--प्रायेण विदारणपर्यन्तम्’ इति धा।
का।
व्या।
3।
व्याधकः-धिका, व्याधकः-धिका, विव्यत्सकः-त्सिका, 4 वेविधकः-धिका
व्यद्धा-व्यद्ध्री, व्याधयिता-त्री, विव्यत्सिता-त्री, वेविधिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि प्लीधातुवत् 5 बोध्यानि।
6 मृगावित्- 7 मर्मावित्-दैत्यावित्-हृदयावित्, व्यद्धा, 8 व्यधः, आव्याधः, 9 आविधम्, विध्यन्, 10 11 व्याधः, णमुलि-व्याधं-व्याधम् 12, 13 विधुः, 14 विधुरः इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
यगन्ते 15 विध्यमानः आविद्धम्-आविद्धः, आविद्धवान्, विद्धिः, विद्ध्वा।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६५४)
02
=>
 (४-दिवादिः-११८१। सक। अनि। पर।)
03
=>
 (२-६३)
04
=>
 [[२। यङन्ते ‘ग्रहिज्यावयिव्यधि--’ (६-१-१६) इति सम्प्रसारणम्। तच्च ‘न सम्प्र- सारणे सम्प्रसारणम्’ (६-१-३७) इति निषेधात् पूर्वस्य वकारस्य न। यकारस्य सम्प्रसारणे पूर्वरूपादिकेषु च कृतेषु रूपमेवम्।]]
05
=>
 (१०८१)
06
=>
 [[३। मृगं आविध्यतीति मृगावित्। ‘ग्रहिज्यावयिव्यधि--’ (६-१-१६) इति संप्रसारणे, ‘नहिवृतिवृषिव्यधिरुचि--’ (६-३-११६) इति क्विप्प्रत्ययान्तेषु उत्तर- पदेषु पूर्वपदस्य दीर्घः संहितायां विषये। दैत्यावित् इत्यादिष्वपि एवमेव प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07
=>
 [[B। ‘तापिञ्छनीकाशरुचिप्रतीचि स्वर्वैरिमर्माविधि पुंसि रागात्।’ वा। वि। ३-२१।]]
08
=>
 [[४। ‘व्यधजपोरनुपसर्गे’ (३-३-६१) इति अनुपसर्गे अप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः। उपसर्गे तु आव्याधः इति।]]
09
=>
 [[५। ‘घञर्थे कविधानं स्थास्नापाव्यधि--’ (वा। ३-८-५८) इति अकर्तरि च कारके संज्ञायाम् कप्रत्ययो भवति। घञोऽपवादः। सम्प्रसारणादिकम्। आविध्यन्ति अनेनेत्याविधम् शस्त्रम्।]]
10
=>
 [पृष्ठम्१२७१+ २८]
11
=>
 [[१। ‘श्याद्व्यध--’ (३-१-१४१) इत्यनुपसर्गे धातोः णप्रत्ययो भवति।]]
12
=>
 [[आ। ‘व्याधं व्याधममूढौ तौ यमसाच्चक्रतुर्विषौ।।’ भ। का। ५-३।]]
13
=>
 [[२। ‘पॄभिदिव्यधि--’ (द। उ। १-१०८) इति कुप्रत्यये संप्रसारणे च रूपमेवम्। विध्यतीति विधुः = आयुधः, विष्णुशशिवाय्वग्नयश्च।]]
14
=>
 [[३। ‘विदिभिदि--’ (३-२-१६२) इत्यत्र ‘व्यधेः संप्रसारणं कुरच्च’ (वा। ३-२-१६२) इति कुरच्प्रत्यये संप्रसारणे च विधुरः इति रूपं भवति। प्रक्रियासर्वस्वे तु औणादिके कुरच्प्रत्यये रूपमिदं साधितम्।]]
15
=>
 [[B। ‘मर्माविद्भिस्तमस्काण्डैः विध्यमानोऽप्यनेकधा।।’ भ। का। ९-६६।]]