| YouTube Channel

वेविच्छनम् (vevicchanam)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“विछ गतौ”@} 2 ‘णौ विच्छयति भाषार्थे, गतौ विच्छायतीति शे।।
विच्छेराये शतुर्वा नुं शे स्यादिति तुदादिता।’ 3 इति देवः।
4 तरङ्गिण्याम्-- “विच्छेस्तुदादिपाठः-सार्वधातुकेऽप्यायानित्यत्वे लिङ्गम्… तथा च शपि नित्यमिति भाष्यम् 5।
आर्याः शे विकल्पम् 6, द्रमिडास्तु पाठबलाद् आयव्यवायेऽपि कार्यमाहुः--विच्छायन्ती-विच्छायती” इत्युपात्तं वचनमिहात्रानुसन्धेयम्।
भाष्यकारो यदभिप्रैति तस्यानुकूलः सुधाकरोऽपि।
तथा च “तुदादिपाठात् नुम्विकल्पः संभवतीति तुदादिपाठ- स्येदमेव फलं न्याय्यम्।
एवं च नुम्विकल्पात् विच्छन्ती विच्छायतीत्यौत्सर्गिकः शबेवेति नित्यो नुम्” इति पुरुषकारः।
7 विच्छायकः-यिका, विच्छकः-च्छिका, 8 विच्छायकः-यिका, विच्छकः-च्छिका, विविच्छायिषकः-षिका, विविच्छिषकः-षिका, वेविच्छकः 9 -च्छिका
विच्छायिता-त्री, विच्छिता-त्री, विच्छाययिता-त्री, विच्छयिता-त्री, विविच्छा- यिषिता-त्री, विविच्छिषिता-त्री, वेविच्छिता-त्री
10 विच्छायन्-न्ती-ती, विच्छाययन्, विच्छयन्-न्ती-ती, विविच्छायिषन्-विविच्छिषन्-न्ती-ती
-- विच्छायिष्यन्-विच्छिष्यन्-न्ती-ती, विच्छाययिष्यन्-विच्छयिष्यन्-न्ती-ती, विवि- च्छायिषिष्यन्-विविच्छिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- विच्छाययमानः-विच्छायमानः, -- विविच्छायिषमाणः, विविच्छिषमाणः, वेविच्छ्यमानः
-- विच्छाययिष्यमाणः, विच्छायिष्यमाणः, विविच्छायिषिष्यमाणः, विवि- च्छिषिष्यमाणः, वेविच्छिष्यमाणः
11 12 गोविट्-गोविच्छौ-गोविच्छः
13 विच्छाः-विच्छायौ-विच्छायः
विच्छायितम्-तः
विच्छितम्-तः, विच्छाययितम्-तः, विच्छायितः, विविच्छा- यिषितः-विविच्छिषितः, वेविच्छितः-तवान्
विच्छायः-विच्छः, 14 विश्नः
विच्छायः-विच्छः, विविच्छायिषुः-विविच्छिषुः, वेविच्छः
विच्छायितव्यम्-विच्छितव्यम्, विच्छाययितव्यम्-विच्छायितव्यम्, विविच्छायि- षितव्यम्-विविच्छिषितव्यम्, वेविच्छितव्यम्
विच्छायनीयम्-विच्छनीयम्, विच्छायनीयम्-विच्छनीयम्, विविच्छायिषणीयम्- विविच्छिषणीयम्, वेविच्छनीयम्
विच्छाय्यम्-विच्छ्यम्, विच्छाय्यम्-विच्छ्यम्
विविच्छायिष्यम्-विविच्छिष्यम्, वेविच्छ्यम्
ईषद्विच्छायः-दुर्विच्छायः-सुविच्छायः, ईषद्विच्छः-दुर्विच्छः-सुविच्छः
-- विच्छाय्यमानः-विच्छ्यमानः, विच्छाय्यमानः-विच्छ्यमानः, विविच्छायिष्यमाणः-- विविच्छिष्यमाणः, वेविच्छ्यमानः
विच्छायः-विच्छः, विच्छायः-विच्छः, विविच्छायिषः-विविच्छिषः, वेविच्छः
विच्छायितुम्-विच्छितुम्, विच्छाययितुम्-विच्छयितुम्, विविच्छायिषितुम्- विविच्छिषितुम्, वेविच्छितुम्
विच्छाया-विच्छा, विच्छायना-विच्छना, विविच्छायिषा-विविच्छिषा, वेविच्छा
विच्छायनम्-विच्छनम्, विच्छायनम्-विच्छनम्, विविच्छायिषणम्-विविच्छिषणम्, वेविच्छनम्
विच्छायित्वा-विच्छित्वा, विच्छाययित्वा-विच्छयित्वा, विविच्छायिषित्वा-विविच्छि- षित्वा-वेविच्छित्वा
प्रविच्छाय-प्रविच्छ्य, प्रविच्छाय्य-प्रविच्छ्य, प्रविविच्छायिष्य-प्रविविच्छिष्य, प्रवेविच्छ्य
15 विच्छायम् २ -विच्छम् २, विच्छायित्वा २ -विच्छित्वा २, विच्छायम् २ -विच्छम् २, विच्छाययित्वा २ -विच्छयित्वा २, विविच्छायिषम् २ -विविच्छिषम् २, विविच्छायिषित्वा २ -विविच्छिषित्वा २, वेविच्छम् २
वेविच्छित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५९५)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४२३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ५६-५७)
04
=>
 [पृष्ठम्१२२७+ २६]
05
=>
 (३-१-३१)
06
=>
 [नुम्]
07
=>
 [[१। ‘गुपूधूपविच्छि--’ (३-१-२८) इति आयप्रत्ययः। ‘आयादय आर्धधातुके वा’ (३-१-३१) इति आर्धधातुकविवक्षायाम् आयप्रत्ययो विकल्पेन भवति। तेन आयप्रत्ययाभावपक्षे विच्छकः इत्यादि। तेन आर्धधातुके सर्वत्र रूपद्वयं (शुद्धे) ज्ञेयम्। ‘छे च’ (६-१-७३) इति तुक्। तस्य चर्त्वेन चकारः। अयं तुक् अन्तरङ्गः। तेन सर्वत्र प्रथममस्य श्रवणं भवति। अतश्च शुद्धात् णिजन्तात् च आयप्रत्ययाभावपक्षे उपधावृद्ध्यादिकं न भवतीति बोध्यम्।]]
08
=>
 [[२। ण्यन्तेऽपि आर्धधातुकविषये सर्वत्र आयप्रत्ययबिकल्पः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्।]]
09
=>
 [[३। आर्धधातुकविवक्षायां आयप्रत्ययस्य वैकल्पिकत्वात् आयप्रत्ययान्तस्य अनेकाच्त्वात् यङन्ते आयप्रत्ययो न भवति। तेन एकमेव रूपम्।]]
10
=>
 [[४। शतुः सार्वधातुकत्वेन नित्यमायप्रत्ययः।]]
11
=>
 [पृष्ठम्१२२८+ २८]
12
=>
 [[१। आयप्रत्यया भावपक्षे क्विपि ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इति छकारस्य शकारे, षत्वे ष्टुत्वे च रूपमेवम्।]]
13
=>
 [[२। आयप्रत्ययान्तात् क्विपि वलि लोपे रूपमेवम्।]]
14
=>
 [[३। ‘यजयाचयतविच्छ--’ (३-३-९०) इति भावे नङ्प्रत्ययः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधः। प्रत्ययस्य ङित्त्वेन न गुणः। ‘च्छ्वोः--’ (६-४-१९) इति सतुक्कस्य छस्य शकारः। ‘शात्’ (८-४-४४) इति निषेधात् न श्चुत्वम्।]]
15
=>
 [पृष्ठम्१२२९+ २४]