| YouTube Channel

वेधः (vedhaH)

 
Apte
English
वेधः [vēdhḥ], 1 Penetrating, piercing, perforation.
Wounding, a wound.
A hole, an excavation.
The depth (of an excavation).
A particular measure of time.
The ninth part of Paridhi
परिधिनवमभागः शूकधान्येषु वेधः Līlā.
Fixing the position of the sun, planets or the stars.
Disturbance.
Comp.
-मुख्यः, -मुख्यकः Curcuma Zerumbet (Mar. कचोरा).
Apte 1890
English
वेधः 1 Penetrating, piercing, perforation.
2 Wounding, a wound.
3 A hole, an excavation.
4 The depth (of an excavation).
5 A particular measure of time.
Apte Hindi
Hindi
वेधः
पुं*
- विध् + घञ्
"छेद करना, बींधना, छिद्र युक्त करना"
वेधः
पुं*
- -
"घायल करना, घाव"
वेधः
पुं*
- -
"छिद्र, खुदाई या गर्त"
वेधः
पुं*
- -
(खुदाई की) गहराई
वेधः
पुं*
- "विधा+असुन्, गुणः"
ज्योतिष का पारिभाषिक शब्द जिसका अर्थ है ग्रहों की स्थिति का निर्धारण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
वेधनम्, वेधः, व्यधः, व्यधनम्, तोदः, तोदनम्, प्रतोदः, प्रतोदनम्, सूचिः, सूची, सूचनम्, सूचना
noun
सूच्यादिभिः आहननस्य क्रिया।
"कण्टकादिभिः वेधनात् पादरक्षणार्थे पादत्राणम् उपयुज्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वेधः,
पुं,
(विध + घञ् ।) वेधनम् वँधा इतिभाषा तत्पर्य्यायः व्यधः इत्यमरः
(यथा, महाभारते १२ १६८ ३६ ।“वाणवेधे परं यत्नमकरोच्चैव गौतमः
”)गभीरता गहरा इति चाडा इति भाषा
यथा, --“गणयित्वा विस्तारं बहुषु स्थानेषु तद्युति-र्भाज्या ।स्थानकमित्यासममितिरेवन्दैर्घ्ये वेधे
क्षेत्रफलं वेधगुणं खाते घनहस्तसंख्या स्यात् ।”इति लीलावत्यां खातव्यवहारः
*
अथ सप्तशलाकवेधः ।“कृत्तिकादिचतुःसप्तरेखाराशौ परिभ्रमन् ।ग्रहश्चेदेकरेखास्थो वेधः सप्तशलाकजः
”इति दीपिका
*
अथ खर्ज्जूरवेधः ।“एकामूर्द्ध्वगतां त्रयोदश तथा तिर्य्यग्गताःस्थापयेत्रेखाश्चक्रमिदं बुधैरभिहितं खार्ज्जूरिकं तत्र तु ।व्याघातादि तु मूर्ध्नि भन्तु कथितं तत्रैक्यरेखा-स्थयोःसूर्य्याचन्द्रमसोर्मिथो निगदिता दृक्पात एका-र्गलः
”इति रत्नमाला
*
अथ युतवेधः
“पापात् सप्तमगः शशी यदि भवेत् पापेन वासंयुतोयत्नात्तं परिवर्ज्जयेत् मुनिमतो दोषो ह्ययंकथ्यते
”अथ यामित्रवेधः ।“रविमन्दकुजाक्रान्तं मृगाङ्कात् सप्तमं त्यजेत् ।विवाहयात्राचूडासु गृहकर्म्मप्रवेशने
”इति रत्नमाला
वामदक्षिणवेधौ वामवेधशब्दे द्रष्टव्यौ