| YouTube Channel

वेणु (veNu)

 
शब्दसागरः
English
वेणु
m.
 (-णुः)
1. A bamboo.
2. A flute.
3. A king so named.
E.
 वी substi-
tuted for अज् to go,
aff.
 नु, or वन् to sound, कु
aff.
or वेण्-उण् ।
Capeller Eng
English
वेणु॑
m.
 reed,
esp.
 bamboo-reed (poss. °मन्त्†)
also =
seq.
sgl.
वे॑णु
m.
 reed,
esp.
 bamboo-reed (poss. °मन्त्†)
also =
seq.
sgl.
Yates
English
वेणु (णुः) 2.
m.
 A bambu
a flute
a king so named.
Spoken Sanskrit
English
वेणु - veNu -
m.
 - bamboo
वंश - vaMza -
m.
 - bamboo
वेत्र - vetra -
m.
 - bamboo
आर्द्रपत्त्रक - Ardrapattraka -
m.
 - bamboo
कण्टक - kaNTaka -
m.
 - bamboo
कण्टालु - kaNTAlu -
m.
 - bamboo
कमठ - kamaTha -
m.
 - bamboo
कर्मार - karmAra -
m.
 - bamboo
कार्मुक - kArmuka -
m.
 - bamboo
किलाटिन् - kilATin -
m.
 - bamboo
किलिञ्च - kiliJca -
m.
 - bamboo
किष्कुपर्वन् - kiSkuparvan -
m.
 - bamboo
तृणकेतु - tRNaketu -
m.
 - bamboo
तृणकेतुक - tRNaketuka -
m.
 - bamboo
तृणराज - tRNarAja -
m.
 - bamboo
त्वक्सार - tvaksAra -
m.
 - bamboo
दृढकाण्ड - dRDhakANDa -
m.
 - bamboo
दृढग्रन्थि - dRDhagranthi -
m.
 - bamboo
दृढपत्त्र - dRDhapattra -
m.
 - bamboo
धनुर्द्रुम - dhanurdruma -
m.
 - bamboo
वेणु - veNu -
m.
 - bamboo
वेणु - veNu -
m.
 - flute
वेणु - veNu -
m.
 - fife
वेणु - veNu -
m.
 - reed
वेणु - veNu -
m.
 - cane
वेणु - veNu -
m.
 - pipe
कीचक वेणु - kIcaka veNu -
m.
 - Hallow bamboo [ Bambusa arundinacea - Bot. ]
भस्त्रा-वेणु - bhastrA-veNu -
m.
 - bagpipe
Wilson
English
वेणु
m.
 (-णुः)
1 A bambu.
2 A flute, a pipe.
3 A king so named.
E.
 वी substituted for अज to go,
aff.
 नु, or वन to sound,
कु
aff.
 form
irr
 .
Apte
English
वेणुः [vēṇuḥ], [वेण्-उण्
Uṇ.*
 3.38]
A bamboo
मलये$पि स्थितो वेणुर्वेणुरेव न चन्दनम् Subhāṣ
R.*
 12.41.
A reed, cane
प्राप्तापराधास्ताड्याः स्यू रज्ज्वा वेणुदलेन वा
Ms.*
 8.299.
A flute, pipe
वेणुं क्वणन्तीं क्रीडन्तीम्
Bhāg.*
 1.3.18
नामसमेतं कृतसंकेतं वादयते मृदु वेणुम्
Gīt.*
 5.
A banner
. त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् (रथम्)
Bhāg.*
 4.26.1
cf.
 त्रिवेणु.
Comp.
 -कर्करः the Karavīra plant. -जः bamboo-seed. -दलम् a split bamboo
Ms.*
 8.299
cf.
 वेणुवैदल made of split bamboo
Ms.*
 8.327. -ध्मः a flute-player, piper
मार्द- ङ्गिकाश्च वेणुध्माः Śiva B.31.21. -निस्रुतिः the sugar-cane.-बीजम् bamboo-seed. -यवः bamboo-seed. -यष्टिः
f.
 a bamboo-stick. -वादः, -वादकः a piper, flute-player.
Apte 1890
English
वेणुः [वेण्-उण्] 1 A bamboo
मलयेऽपि स्थितो वेणुर्वेणुरेव न चंदनं Subhāṣ., R. 12. 41.
2 A reed.
3 A flute, pipe
नामसमेतं कृतसंकेतं बादयते मृदु वेणुं Gīt. 5.
Comp.
कर्करः the Karvīra plant.
जः bamboo-seed.
ध्मः a flute-player, piper.
निस्रुतिः the sugar-cane.
यवः bamboo-seed.
यष्टिः f. a bamboo-stick.
वादः,
वादकः a piper, flute-player.
बीजं bamboo-seed.
Monier Williams Cologne
English
वेणु॑ or वे॑णु,
m.
 (prob. connected with √ 1. वे) a bamboo, reed, cane,
RV.
&c.
&c.
a flute, fife, pipe,
MBh.
Kāv.
&c.
N.
 of a deity of the Bodhi tree,
Lalit.
of a king of the Yādavas,
MBh.
of a son of Śata-jit,
VP.
of a mountain,
MārkP.
of a river,
L.
(pl. ) the descendants of Veṇu,
ĀśvŚr.
 (वेणोर् विशाले
N.
 of two Sāmans, ĀrṣBr. )
Monier Williams 1872
English
वेणु वेणु, उस्, m. (according to Uṇādi-s.
III. 38. fr. वी substituted for rt. अज्, but probably
connected with rt. वे), a bamboo
a reed
a flute,
fife, pipe
N. of a king of the Yādavas.
—वेणु-
कर्कर, अस्, m. a species of thorny plant (= करीर,
commonly called Karir or Karil).
—वेणु-ज, अस्, m.
bamboo seed or fruit.
—वेणु-दत्त, अस्, m. a proper
N.
—वेणु-दल, अम्, n. a small shoot of a cane.
—वेणु-दारि, इस्, m. a proper N.
—वेणु-दारिन्, ई,
m., N. of a demon.
—वेणु-ध्म, अस्, m. a flute-
player, fifer, piper.
—वेणु-निस्रुति, इस्, m. the sugar-
cane.
—वेणु-पत्त्री, f. a species of plant (= वंश-
पत्त्री, हिङ्गु-पर्णी).
—वेणु-यव, अस्, m. bamboo
seed or fruit.
—वेणु-यष्टि, इस्, m. f. a bamboo staff.
—वेणु-वाद or वेणु-वादक, अस्, m. a flute-
player, piper.
—वेणु-वीज, अम्, n. bamboo seed.
—वेणु-हय, अस्, m., N. of a king.
—वेणु-होत्र,
अस्, m., N. of the father of king Bharga
of the
father of Gārgya (according to another account).
Macdonell
English
वेणु véṇu (or ú),
m.
 reed, cane, bamboo
🞄flute, pipe.
Benfey
English
वेणु वेणु,
m.
1. A bambu, Hit. iv.
d. 26
reed, Pañc. iii. d. 57.
2. A
flute, a pipe, Brahmav. 2, 50.
3. The
name of a king.
--
Comp.
त्रि-,
I.
adj.
epithet of a chariot, ornamented with
three flags(?), Bhāg. P. 4, 26, 1.
II.
m.
 a part of a chariot, MBh. 7, 1626.
Apte Hindi
Hindi
वेणुः
पुं*
 - वेण् + उण्
बाँस
वेणुः
पुं*
 - -
नरकुल
वेणुः
पुं*
 - -
"बंसरी, मुरली"
L R Vaidya
English
veRu {% m. %} 1. A bamboo, वेणुकर्कशपर्वया R.xii.41
2. a reed
3. a flute, a pipe, नामसमेतं कृतसंकेतं वादयते मृदु वेणुम् Git.G.v.
Bopp
Latin
वेणु m. arundo Bambus.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
वंशा
स्त्री
वंशा, करिपृष्ठ, कुल, वेणु
करिपृष्ठे कुले वेणौ वंशेति कविभिः स्मृता ॥ ६३ ॥
verse 2.1.1.63
page 0012
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Veṇu, n. of one of the 4 devatās of the bodhivṛkṣa: LV 〔278.10〕.
Lanman
English
veṇu, m. reed, esp. bamboo-reed.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gling bu
१) ध्वनिनल २) वंश ३) वेणु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वंशो वेणुर्यवफलस्त्वचिसारस्तृणध्वजः ।
मस्करः शतपर्वा च स्वनवान्स तु कीचकः ॥ ११५३ ॥
-wordlist-
वंश (पुं), वेणु (पुं), यवफल (पुं), त्वचिसार (पुं), तृणध्वज (पुं), मस्कर (पुं), शतपर्वन् (पुं), कीचक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
त्वचिसार
त्वचिसार, वंश, वेणु, त्वक्सार, मस्कर
त्वचिसारश्च यो वंशो वेणुत्वक्सारमस्कराः ।
verse 2.1.1.204
page 0025
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वेणुः
Root: वेणु
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal
Shloka(s):
3|3|214|2 ► वेणौ तु वंशकर्मारौ मृत्युपुष्पस्तृणध्वजः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|215|1 ► त्वचिसारो यवफलः खेलस्तेतनमस्करौ। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|215|2 ► चपश्च तेषु पवनोद्धूतध्वनिषु कीचकाः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|214|2 ⇢ वेणुः (वेणु) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ वंशः (वंश) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ कर्मारः (कर्मार) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ मृत्युपुष्पः (मृत्युपुष्प) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ तृणध्वजः (तृणध्वज) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ त्वचिसारः (त्वचिसार) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ यवफलः (यवफल) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ खेलः (खेल) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ तेजनः (तेजन) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ मस्करः (मस्कर) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|2 ⇢ चपः (चप) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
Related word(s):
Vedic Reference
English
Veṇu in the Atharvaveda^1 and later^2 denotes a ‘reed’ of
bamboo, It is described in the Taittirīya Saṃhitā^3 as
‘hollow’ (su-ṣira). In the Rigveda^4 it occurs only in a
Vālakhilya hymn in a Dānastuti (‘praise of gifts’), where Roth^5
thinks that ‘flutes of reed’ are meant, a sense which Veṇu has
in the later texts. The Kauṣītaki Brāhmaṇa^6 couples Veṇu
with Sasya, stating that they ripen in Vasanta, ‘spring.’
Apparently bamboo reeds are meant.^7
1) i. 27, 3.
2) Taittirīya Saṃhitā, v. 2, 5, 2
vii. 4, 19, 2
Kāthaka Saṃhitā, xiii. 12
Satapatha Brāhmaṇa, i. 1, 4, 19
ii. 6,
2, 17, etc.
3) v. 1, 1, 4.
4) viii. 55, 3.
5) St. Petersburg Dictionary, s.v. 2.
6) iv. 12.
7) Cf. Kātyāyana Śrauta Sūtra, iv. 6,
17, with the scholiast
Weber, Indische
Studien, 10, 343.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 71.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वेणुः
Root: वेणु
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ reed
⇒ pipe
⇒ fife
⇒ cane
⇒ flute
⇒ bamboo
Shloka(s):
2|4|160|2 ► वंशे त्वक्सारकर्मारत्वचिसारतृणध्वजाः॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|161|1 ► शतपर्वा यवफलो वेणुमस्करतेजनाः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|160|2 ⇢ वंशः (वंश) (पुं) ⇒ son, host, race, clan, stem, fife, joist, stock, joint, pride, spine, flute, bamboo, family, lineage, reed-pipe, back-bone, arrogance, offspring, cross-beam, bamboo cane, lineage race, bamboo-manna, family dynasty, upper nasal bone, assemblage multitude, stock (as of bamboo), hollow or tubular bone, particular musical note, bamboo cane or any cane, particular measure of length, line of a pedigree or genealogy, upper timbers or beams of a house, rafters or laths fastened to the beams, succession or collection of similar things, central projecting part of a scimitar or sabre
➠ 2|4|160|2 ⇢ त्वक्सारः (त्वक्सार) (पुं) ⇒ bamboo, cinnamon [Laurus Cassia - Bot.], having an excellent or sound skin, broken bones plant [Bignonia Indica - Bot.]
➠ 2|4|160|2 ⇢ कर्मारः (कर्मार) (पुं) ⇒ bamboo, artisan, mechanic, artificer, blacksmith, starfruit tree or plant [Averrhoa Carambola - Bot.]
➠ 2|4|160|2 ⇢ त्वाचिसारः (त्वाचिसार) (पुं)
➠ 2|4|160|2 ⇢ तृणध्वजः (तृणध्वज) (पुं)
➠ 2|4|161|1 ⇢ शतपर्वा (शतपर्वन्) (पुं) ⇒ bamboo, thunderbolt, kind of sugar-cane, having a hundred knots or joints
➠ 2|4|161|1 ⇢ यवफलः (यवफल) (पुं) ⇒ onion, bamboo cane, coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.], muskroot plant [Nardostachys Jatamansi - Bot.], white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
➠ 2|4|161|1 ⇢ वेणुः (वेणु) (पुं)
➠ 2|4|161|1 ⇢ मस्करः (मस्कर) (पुं)
➠ 2|4|161|1 ⇢ तेजनः (तेजन) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वाताहतवेणुः
जातिः ➡ तृणम्
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ वेणोः_फलम्
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ वेणुवादकः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वेणुः,
पुं,
 (अज + “अजिवृरीभ्यो निच्च ।” उणा० ३ ।३८ । इति णुः । सच नित् । अजेर्वीभावो गुणश्च ।)वंशः । इत्यमरः ॥
(यथा, रामायणे । ४ । ४३ । १७ ।“तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा ।उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥
”)वंशी । इति शब्दरत्नावली ॥
वेणोरुत्पत्ति-र्यथा, --“वेणुर्यः शृणु तं विप्र तथापि विदितं तथा ।द्विज आसीच्छान्तमनाः कृतसान्तपनादिभिः ॥
नाम्ना देवव्रतो दान्तः कर्म्मकाण्डविशारदः ।अवैष्णवजनव्रातमध्यवर्त्ती क्रियापरः ॥
एकदापि न शुश्राव यज्ञेशोऽस्तीति भूपते ।तस्य गेहमथाभ्यागाद्वेदान्तकृतनिश्चयः ॥
मद्भक्तः कोऽपि पूजां स तुलसीदलवारिणा ।कृतवांस्तु गृहे किञ्चित् फलमूलं न्यवेदयत् ॥
स्नानवारि फलं किञ्चित् तस्मै प्रीत्या ददौ सुधीः ।अश्रद्धयान्वितं कृत्वा सोऽप्यगृह्णात् द्विजन्मनः ॥
तेन पापेन संजातं वेणुत्वमतिदारुणम् ।तेन पुण्येन तस्यार्थो मदीयप्रियतां गतः ॥
अधुना सोऽपि राजेव केतुमाले विराजते ।युगान्ते तु विष्णुपरो भूत्वा ब्रह्मत्वमाप्स्यति ॥
”इति पाद्मे पातालखण्डे ५ अध्यायः ॥
नृपविशेषः । इति मेदिनी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वेणु
पु०
 वेण--उण् । १ वंशे अमरः । २ तद्विकारे वंशीवाद्ये चशब्दच० । “मा पूरय वेणुम्” इत्युद्भटः । ३ नृपमेदे मेदि० ।
Capeller
German
वेणु॑ u. वे॑णु
m.
 Rohr, bes. Bambusrohr,
Rohrstock o. -pfeife
Mannsn.
Grassman
German
veṇú, m., Bambusrohr, pl. Bambusstäbe.
-ū́n śatám {1024, 3}.
Burnouf
French
वेणु वेणु
m.
 (वेण्) roseau
flûte.
Np. de
roi.
वेणुक
n.
 aiguillon pour conduire un éléphant.
वेणुध्म
m.
 (ध्मा) joueur de flûte.
वेणुनिस्रुति
m.
 canne à sucre.
वेणुपत्री
f.
 (पत्र) esp. d'amaranthe ou d'assafœtida,
bot.
वेणुवाद
m.
 joueur de flûte.
Stchoupak
French
वेणु-
m.
 roseau, bambou, tige de bambou
pipeau, flûte
n.
 d'un roi
des Yādava
-मन्त्-
n.
 d'une montagne
nt. d'une forêt.
°गुल्म-
m.
 nt. fourré de roseaux, de bambous.
°ज- a. né d'une tige de bambou (feu).
°जङ्घ-
m.
n.
 d'un Muni.
°दल- nt. tige fendue de bambou.
°दारि-
m.
n.
 d'un roi
°दारिन्- ag. qui fend les bambous
m.
n.
 d'un
démon.
°मण्डल- nt.
n.
 d'un Varṣa dans le Kuśadvīpa.
°वन- nt. forêt de bambous.
°वैदल- a. fait de bambous fendus.
°शय्या-
f.
 lit de roseaux.
°हय-
m.
n.
 d'un Yādava.