वेणी (veNI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
Englishवेणी - veNI - - Indian bluestem grass [ Lepeocercis Serrata - Bot. ]
वेणी - veNI - - braided hair
वेणी - veNI - - current
वेणी - veNI - - dam
वेणी - veNI - - bridge
वेणी - veNI - - ewe
वेणी - veNI - - stream
वेणी - veNI - - ewe
अविका - avikA - - ewe
अविला - avilA - - ewe
उरा - urA - - ewe
ऊर्णायु - UrNAyu - - ewe
ऊर्णावती - UrNAvatI - - ewe
एडक - eDaka - - ewe
एडी - eDI - - ewe
एरा - erA - - ewe
कुररी - kurarI - - ewe
जालकिनी - jAlakinI - - ewe
भेडी - bheDI - - ewe
रुजा - rujA - - ewe
वशा - vazA - - ewe
अवी - avii - - ewe
ऊर्ध्वा - UrdhvA - - ewe
विवध - vivadha - - ewer
कुम्भ - kumbha - - ewer
आवपन - Avapana - - ewer
काचघटी - kAcaghaTI - - glass ewer
अविदुग्ध - avidugdha - - milk of an ewe
गड्डारिका - gaDDArikA - - single ewe going in front of a flock of sheep
कुण्डपाय्य - kuNDapAyya - - at which ewers or pitchers are used for drinking
Monier Williams Cologne
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams 1872
Englishवेणी, f. braided hair, &c. = वेणि above
a stream,
current
N. of a river
a sort of grass, Andropogon
Serratum
a ewe.
—वेणी-दास, अस्, m. a proper N.
—वेणी-बन्ध, अस्, m. the binding of the braid
of mourning.
—वेणी-माधव, see वेणि-माधव।
—वेणी-माधव-बन्धु, उस्, m., N. of the father
of Raṅga-nātha.
—वेणी-संहार, अस्, m. ‘braid-
seizing, hair-seizing, ’ N. of a well-known drama by
Bhaṭṭa-nārāyaṇa (the subject of which is an incident
described in the Sabhā-parvan of the Mahā-bhārata,
2229-2235, where it is narrated that after Yudhi-
ṣṭhira had lost all his property, including Draupadī,
to Duryodhana in gambling with dice, she was treated
with great indignity by Duḥśāsana, who dragged her
by her braided hair into the public assembly
Bhīma,
who witnessed this insult, swore that in revenge he
would one day dash Duḥśāsana to pieces and drink
his blood — a threat which he fulfilled
this drama is
said to be also called वेणी-संवरण, perhaps for
°-संहरण).
Macdonell
EnglishHindi
Hindi(स्त्री) बेनी, पोनीटेल
Apte Hindi
Hindiवेणी
- वेण् + इन्+ ङीष्
"गुंथे हुए बाल, बालो की मींढी"
वेणी
- वेण् + इन्+ ङीष्
बालों की एक अनलंकृत चोटी जो पीठ पर लटकती रहती हैं
वेणी
- वेण् + इन्+ ङीष्
"अनवच्छिन्न प्रवाह, धारा, सरिता"
वेणी
- वेण् + इन्+ ङीष्
दो या अधिक नदिर्यों का संगम
वेणी
- वेण् + इन्+ ङीष्
"गंगा, यमुना और सरस्वती का संगम"
वेणी
- वेण् + इन्+ ङीष्
एक नदी का नाम
L R Vaidya
EnglishveRI {% f. %} 1. Braided hair (in general), त्वय्यारूढो शिखरमचलः स्निग्धवेणीसवर्णे Megh.i.18
2. hair twisted into an unornamented braid and allowed to fall on the back, (worn by women whose husbands are away, अबलावेणिमोक्षोत्सुकानि Megh.ii.36, R.xiv.12
3. a stream, a current, प्रासादजालैर्जलवेनिरम्यां रेवां यदि प्रेक्षितुमस्ति कामः R.vi.43
4. name of a river
5. the confluence of two or more rivers.
Wordnet
Sanskrit देवदाली, तुरङ्गिका, जीमूतकः, कण्टफला, गरा, गरी, वेणी, महाकोषफला, कट्फला, घोरा, कदम्बी, विषहा, कर्कटी, सारमूषिका, वृन्तकोषा, दाली, रोमशपत्रिका, कुरङ्गिका, सुतर्कारी, देवताडः
कोशातक्याः इव लताप्रकारः।
"अत्र सर्वत्र देवदाली अस्ति।"
वेणिका, वेणी, वेणिः, कबरी, पर्परी
विशेष प्रकारेण संग्रथितानां केशानां विशेषा आकृतिः।
"सा प्रतिदिनं द्वे वेणिके धारयति।"
देवताडः, वेणी, खरा, गरी, जीमूतः, अगरी, खरागरी, गरागरी, देवताडी, आखुविषहा, आखुः, विषजिह्वः, महाच्छदः, कदम्बः, खुज्जाकः, देवताडकः
शाखोपशाखाविहीनः पत्रयुक्तः ओषधिविशेषः।
"देवताडस्य पत्राणि उपयुज्य बृहतीं रज्जूं निर्माति।"
जलौका, रक्तपा, जलौकसः, जलूका, जलाका, जलोरगी, जलायुका, जलिका, जलासुका, जलजन्तुका, वेणी, जलालोका, जलौकसी, जलौकसम्, जलौकसा, रक्तपायिनी, रक्तसन्दशिका, तीक्ष्णा, वमनी, जलजीवनी, रक्तपाता, वेधिनी, जलसर्पिणी, जलसूचिः, जलाटनी, जलाका, जलपटात्मिका, जलिका, जलालुका, जलवासिनी
जलजन्तुविशेषः, यः प्राणिनां शरीरस्थं दुष्टशोणितं निर्हरेत्।
"प्रियदर्शनः जलौका बभूव।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanlcang mo
अलक / जटा / वेणी
lhas ma
रज्जु / वेणी
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritप्रवाहः पुनरोघः स्याद्वेणी धारा रयश्च सः ।
प्रवाह (पुं), ओघ (पुं), वेणी (स्त्री), धारा (स्त्री), रयस् (क्ली)
युवाजो वर्करोऽवौ तु मेषोर्णायुहुडोरणाः ।
उरभ्रो मेण्ढको वृष्णिरेडको रोमशो हुडुः ॥ १२७६ ॥
संफालः शृङ्गिणो भेडो मेषी तु कुररी रुजा ।
जालकिन्यविला वेण्यथेडिक्कः शिशुवाहकः ॥ १२७७ ॥
पृष्ठशृङ्गो वनाजः स्यादविदुग्धे त्ववेः परम् ।
सोढं दूसं मरीसं च कुक्कुरो वक्रवालधिः ॥ १२७८ ॥
अस्थिभुग्भषणः सारमेयः कौलेयकः शुनः ।
शुनिः श्वानो गृहमृगः कुर्कुरो रात्रिजागरः ॥ १२७९ ॥
रसनालिड्रतपराः कीलशायिव्रणान्दुकाः ।
शालावृको मृगदंशः श्वालर्कस्तु स रोगितः ॥ १२८० ॥
वर्कर (पुं), अवि (पुं), मेष (पुंक्ली), ऊर्णायु (पुं), हुड (पुं), उरण (पुं), उरभ्र (पुं), मेण्ढक (पुं), वृष्णि (पुं), एडक (पुं), रोमश (पुं), हुडु (पुं), सम्फाल (पुं), शृङ्गिण (पुं), भेड (पुं), मेषी (स्त्री), कुररी (स्त्री), रुजा (स्त्री), जालकिनी (स्त्री), अविला (स्त्री), वेणी (स्त्री), ईडिक्क (पुं), शिशुवाहक (पुं), पृष्ठशृङ्ग (पुं), वनाज (पुं), अविदुग्ध (क्ली), अविसोढ (क्ली), अविदूस (क्ली), अविमरीस (क्ली), कुक्कुर (पुं), वक्रवालधि (पुं), अस्थिभुज् (पुं), भषण (पुं), सारमेय (पुं), कौलेयक (पुं), शुन (पुं), शुनि (पुं), श्वान (पुं), गृहमृग (पुं), कुर्कुर (पुं), रात्रिजागर (पुं), रसनालिह् (पुं), रतकील (पुं), रतशायिन् (पुं), रतव्रण (पुं), रतान्दुक (पुं), शालावृक (पुं), मृगदंश (पुं), श्वन् (पुं), अलर्क (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritवेणी
वेणी, धम्मिल्ल, कुन्तल, कबरी
तद्बन्धविशेषाः स्युर्वेणी धम्मिल्लकुन्तलकवर्यः ॥ ५३० ॥
verse 2.1.1.530
page 0061
ओघ
ओघ, प्रवाह, वेणी, धारा, स्रोतस्, रय
ओघः प्रवाहो वेणी च धारा स्रोतो रयः स्मृतः ।
verse 3.1.1.669
page 0076
पुराणम्
Englishवेणी / VEṆĪ. A nāga (serpent) born in the family of kaurava. This serpent fell in the sacrificial fire of the serpent sacrifice of janamejaya, and was burnt to death. (M.B. Ādi Parva, Chapter 57, Stanza 12).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवेणी, (वेणि + वा ङीष् ।) प्रवेणी । चुलेरविउणी इति भाषा । इति भरतः ॥
तत्पर्य्यायोवेणिशब्दे द्रष्टव्यः । (यथा, कुमारे । २ । ६१ ।“तस्यात्मा शितिकण्ठस्य सैनापत्यमुपेत्य वः ।मोक्ष्यते सुरवन्दीनां वेणीर्वीर्य्यविभूतिभिः ॥
”)देवताडवृक्षः । इत्यमरः ॥
मेषी । प्रवाहः ।इति हेमचन्द्रः ॥
नदीविशेषः । इति मेदिनी ॥
तस्या उत्पत्तिर्यथा, --पृथुरुवाच ।“कृष्णावेण्योस्तटाद्यस्माच्छिवविष्णुगणैः पुरा ।बणिक्शरीरात् कलहा निरस्ता कथितात्वया ॥
प्रभावस्तु तयोर्नद्योः किंवा क्षेत्रस्य तस्य वा ।तन्मे कथय सर्व्वज्ञ ! विस्मयोऽत्र महान् मम ॥
नारद उवाच ।कृष्णा कृष्णतनुः साक्षाद्बेणी साक्षान्महेश्वरः ।तत्सङ्गमप्रभावन्तु नालं वक्तुं चतुर्म्मुखः ॥
तथापि तत्समुत्पत्तिं कीर्त्तयिष्यामि ते शृणु ।चाक्षुषस्यान्तरे पूर्व्वं मनोर्देवपितामहः ॥
स ह्यद्रिशिखरे रम्ये यजनायोद्यतोऽभवत् ।स कृत्वा यज्ञसम्भारान् सर्व्वदेवगणैर्व्वृतः ॥
युक्ता हरिहराभ्यां हि तद्गिरेः शिखरं ययौ ।भृग्वादयो मुनिगणा मुहूर्त्ते ब्रह्मदैवते ॥
तस्य दीक्षाविधानाय समाजं चक्रुरादृताः ।अथ ज्येष्ठां स्वरां पत्नीमाहूयाञ्चक्रुरीश्वराः ॥
सा शनैराययौ तावत् भृगुर्विष्णुमुवाच ह ॥
भृगुरुवाच ।विष्णो स्वरा त्वयाहूता साप्यायाति न हित्वरम् ।मुहूर्त्तातिक्रमे चैव कार्य्यो दीक्षाविधिः कथम् ॥
विष्णुरुवाच ।नायाति चेत् स्वरा शीघ्रं गायत्त्र्यत्र विधीयताम् ।एषापि न भवेदस्य भार्य्या किं पुण्यकर्म्मणि ॥
नारद उवाच ।एवमेव हि रुद्रोऽपि विष्णुवाक्यममन्यत ।तच्छ्रुत्वा स भृगुर्व्वाक्यं गायत्त्रीं ब्रह्मणस्तदा ॥
निवेश्य दक्षिणे भागे दीक्षाविधिमथाकरोत् ।यावद्दीक्षाविधिं तस्य विधेश्चक्रुर्मु नीश्वराः ॥
तावदभ्याययौ तत्र स्वरा यज्ञस्थले नृप ।ततस्तां दीक्षितां दृष्ट्वा गायत्त्रीं ब्रह्मणा सह ।सपत्नी सा परा क्रोधात् स्वरा वचनमब्रवीत् ॥
स्वरोवाच ।अपूज्या यत्र पूज्यन्ते पूज्यानाञ्च व्यतिक्रमः ।त्रीणि तत्र भविष्यन्ति दुर्भिक्षं मरणं भयम् ॥
मदासने कनिष्ठेयं भवद्भिः सन्निवेशिता ।तस्मात् सर्व्वे जडीभूता नदीरूपा हि निश्चितम् ॥
इयञ्च दक्षिणे भागे ह्युपविष्टा मदासने ।तस्माल्लोके सदादृश्या तनुरूपास्तु निम्नगा ॥
नारद उवाच ।ततस्तच्छापमाकर्ण्य गायत्त्री कम्पिताधरा ।समुत्थायाशपद्देवैर्वार्य्यमाणापि तां स्वराम् ॥
गायत्त्र्युवाच ।तव भर्त्ता यथा ब्रह्मा ममाप्येष तथा खलु ।वृथा शपसि यस्मान्मां भव त्वमपि निम्नगा ॥
नारद उवाच ।ततो हाहाकृताः सर्व्वे शिवविष्णुमुखेश्वराः ।प्रणम्य दण्डवत् भूमौ स्वरां तत्र विजिज्ञपुः ॥
देवा ऊचुः ।देवि शप्ता वयं सर्व्वे ब्रह्माद्याश्च त्वयाधुना ।यदि सर्व्वे जडीभूता भविष्यामोऽत्र निम्नगाः ॥
तदा लोकत्रयं चैतत् विनश्यति च निश्चितम् ।अविवेककृतस्तस्मात् शापोऽयं विनिवर्त्तताम् ॥
स्वरोवाच ।नार्च्चितो हि गणाध्यक्षो भवद्भिर्यत् सुरोत्तमाः ।तस्माद्विघ्नं समुत्पन्नमबोधजनितं खलु ॥
नापि मद्वचनं ह्येतदसत्यं खलु जायते ।तस्मात् स्वांशैर्जडीभूता यूयं भवत निम्नगाः ॥
आवामपि सपत्न्यौ च स्वांशाभ्यामपि निम्नगे ।भविष्यावोऽत्र भो देवाः पश्चिमाभिमुखावहे ॥
नारद उवाच ।इति तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।जडरूपाभवन्नद्यः स्वांशेनैव तदा नृप ।तस्माद्विष्णुरभूत् कृष्णा वेणी देवो महेश्वरः ॥
ब्रह्मा ककुद्मिनी चान्या पृथगेव बभूव तु ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे १५६ अध्यायः ॥
अन्यच्च ।“सरस्वती रजोरूपा तमोरूपा कलिङ्गजा ।सत्त्वरूपा च गङ्गात्र नयन्ति ब्रह्मनिर्गुणम् ॥
इयं वेणी हि निःश्रेणी ब्रह्मवर्त्म प्रयास्यतः ।जन्तोर्व्विशुद्धदेहस्य श्रद्धा श्रद्धाप्लुतस्य च ॥
काशीति काचिदबला भुवनेषु रूढालोलार्ककेशवविलोलविलोचना च ।तद्दीर्यु गञ्च वरणासिरियं तदीयावेणीति यात्र गदिताक्षयशर्म्मभूमिः ॥
”इति काशीखण्डे ७ अध्यायः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.