वृष्टि (vRSTi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वृष्टि f.
  (-ष्टिः)
	 1. Rain. 
	 2. A shower in general.
 E.
  वृष् to sprinkle,  aff.
   क्तिन् ।

Capeller Eng

English

 वृष्टि॑ f.
  rain (lit.   & fig.
  ).

 वृ॑ष्टि f.
  rain (lit.   & fig.
  ).

Yates

English

 वृष्टि (ष्टिः) 2.
f.
  Rain. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वृष्टि 	-	 vRSTi 	-	 f.
  	-	 rainshower
वृष्टि 	-	 vRSTi 	-	 f.
  	-	 rain
वृष्टि 	-	 vRSTi 	-	 f.
  	-	  one of the four forms of internal
वृष्टि 	-	 vRSTi 	-	 f.
  	-	  acquiescence
वृष्टि 	-	 vRSTi 	-	 m.
  	-	  particular ekAha

Wilson

English

 वृष्टि
f.
  (-ष्टिः) Rain. 
E.
  वृष to sprinkle,  aff.
   क्तिन्.

Apte

English

वृष्टिः [vṛṣṭiḥ],  f.
  [वृष्-क्तिन्]

Rain,  a shower of rain
 आदित्या- ज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः Ms.*
  3.76.

A shower (of anything)
 अस्त्रवृष्टि R.*
  3.58
 पुष्पवृष्टि 2.6
 so शर˚,  धन˚,  उपल˚ &c.
  Comp.
   -कालः the rainy season.  -घ्नी small cardamoms. -जीवन a.
  nourished or watered by rain (as a country)
 cf.
   देवमातृक. (-नः) the Chātaka bird.-पातः a shower of rain.  -भूः a frog. -संपातः a shower of rain. 

Apte 1890

English

 वृष्टिः f. [वृष्-क्तिन्] 1 Rain,  a shower of rain
 आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः Ms. 3. 76. 
2 A shower (of anything)
 अस्त्रवृष्टि R. 3. 58
 पुष्पवृष्टि 2. 60
 so शर°,  धन°,  उपल° &c. 
Comp. 
कालः the rainy season. 
जीवन a. nourished or watered by rain (as a country)
 cf. देवमातृक. (
नः) the Cātaka bird. 
भूः a frog. 
संपातः a shower of rain. 

Monier Williams Cologne

English

 वृष्टि॑ or वृ॑ष्टि,  f.
  (sg. and pl.
 ) rain,  RV.
   &c.
   &c.
   (ifc.  often =
  a shower of cf.
   पुष्प-,  शरवृ°)

 (in Sāṃkhya) one of the four forms of internal acquiescence (cf.   सलिल),  MW.
  

 वृष्टि॑ m.
  a partic.  Ekāha,  ŚāṅkhŚr.
  

 N.
  of a son of Kukura (cf.   वृष्ट),  VP.
  

Monier Williams 1872

English

 वृष्टि,  इस्,  f. rain,  a shower
 (in the Sāṅkhya
phil.) one of the four forms of internal acquiescence
[cf. सलिल।]
—वृष्टि-कर,  अस्,  ई,  अम्,  producing
rain,  sprinkling,  raining.
—वृष्टि-काल,  अस्,  m. the
rainy season.
—वृष्टि-घ्नी,  f. a kind of cardamoms
(as ‘preventing moisture?’).
—वृष्टि-जीवन,  अस्, 
आ,  अम्,  ‘living by rain, ’ (land) nourished or watered
by rain (= देव-मातृक).
—वृष्टि-द्यावा,  m.
du.,  Ved. causing a rainy sky
 epithet of Mitra and
Varuṇa,  (Ṛg-veda V. 68,  5.)
—वृष्टि-भू,  ऊस्, 
ऊस्,  उ,  born or produced in rain
 (ऊस्),  m. a frog.
—वृष्टि-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessed of rain,  rain-
producing,  full of rain,  rainy
 (आन्),  m. a cloud.
—वृष्टि-वनि,  इस्,  f.,  Ved. a request or prayer for
rain [cf. वसु-वनि]
 (इस्,  इस्,  इ),  desiring rain,  seek-
ing or praying for rain.
—वृष्टि-सम्पात,  अस्,  m.
a shower of rain.
—वृष्टि-हव्य,  अस्,  m.,  Ved. a
proper N.

Macdonell

English

 वृष्टि vṛṣ-ṭí (RV.,  otherwise gnly. vṛ́ṣ-ṭi),  🞄f.  sg. pl.
  rain
 °—,  shower of (arrows,  flowers,  🞄glances).

Benfey

English

 वृष्टि वृष्टि,  i. e. वृष् + ति,  f.
  Rain, 
Vikr. d. 154.
 -- Comp.
 
अ-,  f.
  drought, 
Pañc. 50,  18.
प्राज्य-,  adj.
  sending
plenty of rain,  Śāk. d. 193.
शिला-,  f.
 
hail.

Hindi

बारिश

Apte Hindi

Hindi

वृष्टिः
स्त्री*
  - वृष् + क्तिन्
"बारिश,  बारिश की बौछार"

वृष्टिः
स्त्री*
  - -
(किसी भी वस्तु की) बौछार

L R Vaidya

English

 vfzwi {% f. %} 1. Rain,  a shower of rain,  Megh.i.20
 2. shower in general,  (पुष्पवृष्टि R.ii.60,  अस्रवृष्टि R.iii.58).

Bopp

Latin

 वृष्टि f. (r. वृष् s. ति) pluvia. MEGH. 20. 55.

Lanman

English

 vṛṣṭi,  f. rain. [√vṛṣ,  1157.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 वृष्टि f. eine best. तुष्टि im Sāṃkhya,  Vācaspatimiśra zu

Sanskrit Tibetan

Tibetan

char
१) अभिप्र २) कला ३) युगपत् ४) वर्ष ५) वर्षाकाल ६) वारि ७) वारिधारा ८) वृष्टि ९)

char pa
१) वर्ष २) वर्षाकाल ३) वृष्टि

char 'bab pa
१) वर्षणा २) वर्षा ३) वृष्टि

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वृष्ट्यां वर्षणवर्षे तद्विघ्ने ग्राहग्रहाववात् ।
-wordlist-
 
वृष्टि (स्त्री),  वर्षण (क्ली),  वर्ष (पुंक्ली),  अवग्राह (पुं),  अवग्रह (पुं)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: वृष्टिः
Root: वृष्टि
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ वृष्टिः
Meaning(s):
⇒ Rain
Shloka(s):
2|2|7|1 ► वर्षोऽस्त्री वर्षणं वृष्टिः शीकरोऽस्त्र्यम्भसः कणः। (अन्तरिक्षकाण्डः/मेघाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|2|7|1 ⇢ वर्षणम् (वर्षण) (नपुं) ⇒ Rain ⇒ वृष्टिः
➠ 2|2|7|1 ⇢ वृष्टिः (वृष्टि) (स्त्री) ⇒ Rain ⇒ वृष्टिः
Related word(s):
जातिः ➡ जलम्
अन्यसंबन्धाः ➡ सङ्क्रा
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ वातपातः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शीकरः
    

Vedic Reference

English

 Vṛṣṭi is the regular word for ‘rain’ in the Rigveda^1 and
later.^2
1) i. 116,  12
 ii. 5,  6,  etc.
2) Av. iii. 31,  11
 vi. 22,  3,  etc.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वृष्टिः,  स्त्री,
   (वृष + क्तिन् ।) मेघाज्जलबिन्दुपत-नम् । तत्पर्य्यायः । वर्षम् २ । इत्यमरः ॥
गोघृतम् ३ परामृतम् ४ वर्षणम् ५ । इतिशब्दरत्नावली ॥
 तत्कारणं यथा,  --“अमृतादित्रये यत्र भवन्ति सर्व्वखेचराः ।तदा वृष्टिः क्रमाज्ज्ञेया धृत्यर्कवसुवासरैः ॥
”इति स्वरोदयः ॥
 * ॥
अपि च ।“ब्रुवन्तु परमार्थञ्च किमिन्द्राद्वृष्टिरेव च ।सूर्य्याद्धि जायते तोयं तोयात् शस्यानिशाखिनः ॥
तेभ्योऽन्नानि फलान्येव तेभ्यो जीवन्ति जीविनः ।सूर्य्यग्रस्तञ्च नीरञ्च काले तस्मात् समुद्भवः ।सूर्य्यो मेघादयः सर्व्वे विधात्रा ते निरूपिताः ॥
यत्राब्दे यो जलधरो गजश्च सागरो मरुत् ।शस्याधिपो नृपो मन्त्री विधात्रा ते निरू-पिताः ॥
जलाढकानां शस्यानां तृणानाञ्च निरूपितम् ।अब्देऽब्देऽस्त्येव तत् सर्व्वं कल्पे कल्पे युगे युगे ॥
हस्ती समुद्रादादाय करेण जलमीप्सितम् ।दद्याद्घनाय तद्दद्याद्वातेन प्रेरितो घनः ।स्थाने स्थाने पृथिव्याञ्च काले काले यथोचितम् ॥
ईश्वरेच्छयाविर्भूतं तूर्णं भूतं प्रतिबन्धकम् ।भूतं भव्यं भविष्यञ्च महत् क्षुद्रञ्च मध्यमम् ।धात्रा निरूपितं कर्म्म केन तात निवार्य्यते ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे २१ अः ॥
आसन्नवृष्टिसूचकानि यथा,  --“मयूराः स्तनयित्नूनां शब्देन हृषिता मुहुः ।केकायन्ति प्रतिवने सततं वृष्टिसूचकाः ॥
मेघोत्सुकानां मधुरश्चातकानां मनोहरः ।श्रूयतामतिमत्तानां वृष्टिसन्निधिसूचकः ॥
गगने शक्रचापेन कृतं साम्प्रतमास्पदम् ।धारासारशरैस्तापं छेत्तुं प्रति यथोद्गतः ॥
”इति कालिकापुराणे १५ अध्यायः ॥
 * ॥
वृष्टिफलं यथा,  --“पतिव्रताया वचनान्नोद्गच्छति दिवाकरः ।सूर्य्योदयं विना नैव स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥
नाग्नेर्व्विहरणञ्चैव क्रत्वभावश्च लक्ष्यते ।नैवाप्यायनमस्माकं विना होमेन जायते ॥
वयमाप्यायिता मर्त्यैर्यज्ञभागैर्यथोदितैः ।वृष्ट्यादिनानुगृह्णीमो मर्त्यान् शस्यादिसिद्धये ॥
निष्पादितास्वोषधीषु मर्त्या यज्ञैर्यजन्ति नः ।एषां वयं प्रयच्छामः कामान् यज्ञादिपूजिताः ॥
अधो हि वर्षाम वयं मर्त्याश्चोर्द्ध्वप्रवर्षिणः ।तोयवर्षेण हि वयं हविर्व्वर्षेण मानवाः ॥
येऽस्माकं न प्रयच्छन्ति नित्या नैमित्तिकीःक्रियाः ।क्रतुभागं दुरात्मानः स्वयं येऽश्नन्ति लोलुपाः ॥
विनाशाय वयं तेषां तोयसूर्य्याग्निमारुतैः ।क्षितिञ्च संदूषयामः पापानामपकारिणाम् ॥
दुष्टतोयादिदोषेण तेषां दुष्कृ तकारिणाम् ।उपसर्गाः प्रवर्त्तन्ते मरणाय सुदारुणाः ॥
ये चास्मान् प्रीणयित्वा तु भुञ्जते शेषमात्मना ।तेषां पुण्याद्वयं लोकान् वितरामो महा-त्मनाम् ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे पतिव्रतामाहात्म्यनामा-ध्यायः ॥
 * ॥
 वृष्टिजलगुणाः ।“गगनाम्बु त्रिदोषघ्नं गृहीतं यत् सुभाजने ।बल्यं रसायणं मेध्यं पात्रापेक्षि च तत्परम् ॥
दिवार्ककिरणैर्जुष्टं स्पृष्टमिन्दुकरैर्निशि ।अरूक्षमनभिष्यन्दि तत्तुल्यं गगनाम्बुना ॥
वर्षासु चरन्ति घनैः सहोरगा वियति कीट-लूताश्च ।तद्विषजुष्टमपेयं खजलमगस्त्योदयात् पूर्व्वम् ॥
कालेन पक्वं निर्द्दोषमगस्त्येनाविषीकृतम् ।हंसोदकमितिख्यातं शारदं विमलं जलम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
 * ॥
अथ तस्य भेदाः ।“पानीयं मुनिभिः प्रोक्तं दिव्यं भौममितिद्विधा ।दिव्यं चतुर्व्विधं प्रोक्तं धाराजं करकाभवम् ॥
तौषारञ्च तथा हैमं तेषु धारं गुणाधिकम् ॥
” *तत्र धारस्य लक्षणं गुणाश्च ।“धाराभिः पतितं तोयं गृहीतं स्फीतवाससा ।शिलायां वसुधायां वा धौतायां पतितं च यत् ॥
सौवर्णे राजते ताम्रे स्फाटिके काचनिर्म्मिते ।भाजने मृण्मये चापि स्थापितं धारमुच्यते ॥
धारनीरं त्रिदोषघ्नमनिर्देश्यं रसं लघु ।सौम्यं रसायनं बल्यं तर्पणं ह्लादि जीवनम् ॥
पाचनं मतिकृन्मूर्च्छातन्द्रादाहश्रमक्लमान् ।तृष्णां हरति तत् पथ्यं विशेषात् प्रावृषिस्मृतम् ॥
” * ॥
अथ धाराजलस्य भेदौ ।“धाराजलञ्च द्बिविधं गाङ्गसामुद्रभेदतः ।”तत्र गाङ्गसामुद्रयोर्लक्षणं गुणाश्च ।“आकाशगङ्गासम्बन्धि जलमादाय दिग्गजाः ।मेघैरन्तरिता वृष्टीः कुर्व्वन्तीति वचः सताम् ॥
गाङ्गमाश्वयुजे मासि प्रायो वर्षति वारिदः ।सर्व्वथा तज्जलं देयं तथैव चरके वचः ॥
स्थापितं हैमने पात्रे राजते मृण्मयेऽपि वा ।शाल्यन्नं येन संसिक्तं भवेदक्लेदिवर्णवत् ॥
तत् गाङ्गं सर्व्वदोषघ्नं ज्ञेयं सामुद्रमन्यथा ।तत्तु सक्षारलवणं शुक्रदृष्टिबलापहम् ॥
विस्रञ्च दोषलं तीक्ष्णं सर्व्वकर्म्मसु गर्हितम् ।सामुद्रं त्वाश्विने मासि गुणैर्गाङ्गवदादिशेत् ॥
यतोऽगस्त्यस्य विप्रर्षेरुदयात् सकलं जलम् ।निर्म्मलं निर्व्विषं स्वादु शुक्रलं स्याददोषलम् ॥
” *अतएवाह ।“फुत्कारविषवातेन नागानां व्योमचारिणाम् ।वर्षासु सविषं तोयं दिव्यमप्याश्विनं विना ॥
”इति भावप्रकाशः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वृष्टि स्त्री वृष--क्तिन् । १ वर्षणे अमरः । कर्मणि क्तिन् ।मेघादिभिः २ सिच्यमाने जले । तत्कारणं यथा“ब्रुवन्तु परमार्थञ्च किमिन्द्राद्वृष्टिरेव च । सूर्य्याद्वि-जायते तोयं तोयात् शस्यानि शाखिनः । तेभ्योऽ-न्नानि फलान्येव तेभ्यो जीवन्ति जीविनः । सूर्य्यग्रस्तञ्चनीरञ्च काले तस्मात् समुद्भवः । सूर्य्यो मेघादयः सर्वेविधात्रा ते नियोजिताः । यत्राव्दे यो जलधरो गजश्चसागरोमरुत् । शस्याधिपो नृपो मन्त्री विधात्रा तेनिरूपिताः । जलाढकानां सस्यानां तृणानाञ्च निरू-पितम् । अव्देऽव्देऽस्त्येव तत् सर्वं कल्पे कल्पे युगेयुगे । हस्ती समुद्रादादाय करेण जलमीप्सितम् ।दद्याद्वनाय तद्दद्याद्वातेन प्रेरितो घनः । स्थाने स्थानेपृथिव्याञ्च काले काले यथोचितम् । ईश्वरेच्छयावि०र्भूतं पूर्णं तत्प्रतिवन्धकम् । भूतं भव्यं भविष्यञ्च म-हत् क्षुद्रञ्च मध्यमम् । धात्रा निरूपितं कर्म केन तात!निवार्य्यते” ब्रह्मवै० जन्म० २१ अ० । “अग्नौ प्रास्ताहुतिःसम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिः वृष्टे-रन्नं ततः प्रजा” गीता । आसंन्नवृष्टिसूचकानि यथा“मयूराः स्तनयित्नूनां शब्देन हृषिता मुहुः । केका-यन्ति प्रतिबने सततं वृष्टिसूचकाः । मेघोत्सुकानांमधुरश्चातकानां मनोहरः । श्रूयतामतिमत्तानां वृष्टि-सन्निधिसूचकः । गगने शक्रचापेन कृतं साम्प्रतमा-स्पदम् । धारासारशरैस्तापं छेत्तुं प्रति यथोद्गतः”कालिकापु०  १५ अ० ।

Capeller

German

 वृष्टि॑ u. वृ॑ष्टि f.
  Regen (auch übertr.).

Grassman

German

 vṛṣṭí,  f.,  Regen [von vṛṣ],  bisweilen bildlich z. B. {152, 7}
 {781, 9}. Dazu als Adj. abhríya,  diviá,  nábhasvat,  jigatnú,  mayobhū́,  als Genetiven divás,  parjányasya. [Page1352]
-ís {38, 8}
 {417, 1}
 {439, 3}
 {454, 1}
 {610, 1}
 {801, 1}
 {849, 4}
 {869, 7} (diviā́ supārā́).
-ím {39, 9}
 {116, 12}
 {197, 5}
 {218, 15}
 {322, 2}
 {409, 5}
 {412, 3}
 {416, 3}
 {417, 2}
 {437, 6}
 {556, 6}
 {580, 2}
 {632, 6}
 {720, 8}
 {751, 2}
 {761, 1}. _{761, 3}
 {777, 3}. _{777, 24}
 {781, 9}
 {808, 14}
 {809, 17}
 {812, 3}
 {820, 10}
 {924, 3}. _{924, 10}.
-iā́ {417, 4} (neben abhréṇa)
 {641, 18}.
-ī́ [I.] {196, 6}
 {407, 5}.
-áyas {225, 2}
 {407, 2}. _{407, 6}. _{407, 10}
 {438, 3}
 {617, 5}
 {645, 6}
 {729, 2}
 {734, 2}
 {769, 1}
 {774, 28}
 {901, 3}.
-íbhis {164, 52}
 {413, 5}
 {572, 13}
 {627, 16}.

 vṛṣṭí:
-ís {152, 7}
*-és svanás {753, 3}
 ī́śe {786, 3}.

Burnouf

French

 वृष्टि वृष्टि f.
  (sfx. ति) pluie.
वृष्टिघ्नी f.
  (हन्) cardamone du Guzarat.
वृष्टिजीवन a. (जीव्) nourri par la pluie.
वृष्टिभू m.
  (भू) grenouille.

Stchoupak

French

 वृष्टि-
 f.
  pluie 
 -मन्त्- a. pluvieux 
 -मयई- a. qui consiste
en pluie.
°पात- m.
  averse.
°मारुत- °वात- m.
  vent accompagné de pluie.
°विष्टम्भ- m.
  cessation de la pluie.
°वनि- a. qui obtient ou procure la pluie.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.