वृषु (vRSu)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit वृष्
वृषु
सेचने
भ्वादिः
सकर्मकः
सेट्
परस्मैपदी
वर्षति
धातुप्रदीपः
Sanskritवृषुँ वृषु शक्तिसम्बन्धे
- वर्षयते अववर्षत अवीवृषत वर्षणा अन्यत्र वर्षतीति 165
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“वृषु सेचने”@} 2 3 अयं धातुः सकर्मकः।
कर्मणः प्रसिद्धत्वात्तु न प्रयुज्यते।
यथा ‘मेघो वर्षति’ इत्यत्र अनुक्तमपि जलरूपं कर्म गम्यते।
यदि जलातिरिक्तं कर्म स्यात्
तदा प्रयुज्यते कर्म ‘पार्थः शरान् वर्षति’ इति।]] ‘… सेके वर्षेत्, स्नेहे तु वर्षते।।’ 4 इति देवः।
‘-- हिंसासंक्लेशनयोः’ इति धातुवृत्तिः।
वर्षकः-र्षिका, वर्षकः-र्षिका, विवर्षिषकः-षिका, वरीवृषकः-षिका
वर्षिता-त्री, वर्षयिता-त्री, विवर्षिषिता-त्री, वरीवृषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपर्षतिवत् 5 ज्ञेयानि।
6 वर्षम्, 7 वृषः, 8 प्रवर्षुकः 9, 10 प्रावृट्-उपावृट्-वृषौ-वृषः, 11 वृष्यम् 12 -वर्ष्यम्, 13 वर्षणम्, वृष्ट्वा-वर्षित्वा, 14 वृष्टिः, 15 वृषणः, 16 इति निप्रत्ययः किच्च भवति।
तेन रूपमेवम्।
वर्षतीति वृष्णिः = वसुदेववंशः, मेघो वा।]] वृष्णिः, 17 इति कनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।
वृषा = महेन्द्रः वृषभश्च।
महेन्द्राद्रिः, नभश्च इति केचित्।]] वृषा, 18 19 वृषभः, 20 वृषलः, वृष्टो देवः, इमानि विशेषरूपाणि।
01 (१६३६)
02 (१-भ्वादिः-७०६। सक। सेट्। पर।)
03 [[[अ]
04 (श्लो। १७६)
05 (१०५४)
06 [[१। वर्षतीति--वर्षम्। ‘अज्विधौ भयादीनामुपसंख्यानं नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम्’ (वा। ३-३-५६) इति अच्प्रत्ययः। वर्षा = ऋतुः। “अजन्तस्य पुंस्त्वं प्रायिकम्। ‘वर्षोऽस्त्री’ इति दर्शनाद् घञपि” इति प्र। सर्वस्वे।]]
07 [[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
08 [[३। ‘लषपतपदस्थाभूवृष--’ (३-२-१५४) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु उकञ्प्रत्यये रूपमेवम्। प्रवर्षुकः = पर्जन्यः।]]
09 [[आ। ‘जग्मुः प्रसादं द्विजमानसानि द्यौर्वर्षुका पुष्पचयं बभूव।’ भ। का। २-३७।]]
10 [[४। सम्पदादित्वात् स्त्रियां क्विप्प्रत्यये संहितायां विषये ‘नहिवृतिवृषि--’ (६-३-११६) इति उपसर्गस्य दीर्घः।]]
11 [[५। ऋदुपधत्वान्नित्ये क्यपि प्राप्ते ‘विभाषा कृवृषोः’ (३-१-१२०) इति विकल्पेन क्यप्प्रत्ययः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्। वृषाय हितम् इत्येतस्मिन् तद्धितार्थे ‘खलय- वमाषतिलवृष--’ (५-१-७) इति यत्प्रत्ययः।]]
12 [[B। ‘धर्मकृत्यरतां नित्यमवृष्यफलभोजनाम्।’ भ। का। ६-६३।]]
13 [[६। ‘वृषभो वर्षणात्’ (पस्पशायां महाभाष्ये १-१-१) इति भाष्यकारप्रयोगात् ल्युडपि भवति। नपुंसके क्तप्रत्ययस्य पाक्षिकोऽपवादोऽयम्।]]
14 [[७। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इति निषेधात् इडागमो न भवति।]]
15 [[८। बाहुलकात् औणादिके क्युन्प्रत्यये, णत्वे च रूपमेवम्।]]
16 [[९। ‘सृवृषिभ्यां कित्’ [द। उ। १-१९]
17 [[१०। ‘कनिन् युवृषि--’ [द। उ। ६-५१]
18 [पृष्ठम्१२६१+ २६]
19 [[१। ‘ऋषिवृषिभ्यां कित्’ (द। उ। ७-१९) इत्यभच्प्रत्यये रूपमेवम्। वृषभः = गोपतिः, युवा वा। वायुः इति केचित्।]]
20 [[२। ‘वृषादिभ्यश्चित्’ (द। उ। ८-१०९) इति कलप्रत्ययः। वृषलः = शूद्रः।]]
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.