| YouTube Channel

वृषाकपि (vRSAkapi)

 
शब्दसागरः
English
वृषाकपि
m.
 (-पिः)
1. KRISHṆA or VISHṆU.
2. ŚIVA.
3. AGNI, or fire.
4. INDRA.
E.
 वृष virtue, अ not, कपि to shake or agitate, इ
aff.
 , and
the radical augment rejected
or वृषा INDRA, अकपि untrembling,
as before
or वृष virtue, or वृषा INDRA, and कपि an ape, being the
ape as it were of the greater gods: other etymologies occur.
Capeller Eng
English
वृषा॑कपि
m.
 strong ape or man-ape, a mythol. being
E.
of the sun, of Indra, etc.
Yates
English
वृषा_कपि (पिः) 2.
m.
 Krishna or
Vish-
nu
Shiva
Agni.
Wilson
English
वृषाकपि
m.
 (-पिः)
1 KṚṢṆA or VIṢṆU.
2 ŚIVA.
3 AGNI, or fire.
E.
 वृष virtue, अ not, कपि to shake or agitate, इ
aff.
 , and
the radical augment rejected
or वृषा INDRA, अकपि untrembling, as
before
or वृष virtue, or वृषा INDRA, and कपि an ape, being the
ape as it were of the greater gods: other etymologies occur.
Apte
English
वृषाकपिः [vṛṣākapiḥ], 1 An epithet of the sun.
Of Viṣṇu
तत्र गत्वा जगन्नाथं देवदेवं वृषाकपिम्
Bhāg.*
 1.1.2
Mb.
 * 12.43. 1.
Of Śiva.
Of Indra.
Of Agni.
Apte 1890
English
वृषाकपिः 1 An epithet of the sun.
2 Of Viṣṇu.
3 Of Śiva.
4 Of Indra.
5 Of Agni.
Monier Williams Cologne
English
वृषा॑—कपि (वृषा॑-),
m.
 ‘man-ape’,
N.
 of a semi-divine being standing in a partic. relation to Indra and Indrāṇī,
RV.
 x, 86 (by the Comm. identified with the Sun
also supposed to be the son of Indra and the author of the above hymn
cf.
RTL.
 222
n.
 1)
the sun,
MBh.
fire,
Hariv.
N.
 of Śiva,
MBh.
Kathās.
of Indra,
BhP.
of Viṣṇu,
MBh.
of one of the 11 Rudras, ib.
of the hymn attributed to Vṛṣā-kapi,
AitBr.
Monier Williams 1872
English
वृषाकपि, इस्, m. (probably connected with वृ-
षन्, ‘sprinkler’ or ‘irrigator, ’ and कपि meaning
‘ape’ or ‘tremulous’), an epithet of the sun (so
called as drawing up vapour and irrigating with
mist)
N. of Kṛṣṇa or Viṣṇu
of Śiva or Rudra
of one of the eleven Rudras (according to the Bhā-
gavata-Purāṇa)
of Agni or fire
N. of the author
of part of Ṛg-veda X. 86 (having the patronymic
Aindra)
of the hymn Ṛg-veda X. 86.
Macdonell
English
वृषाकपि vṛṣā́-kapi,
m.
 man-ape or great 🞄ape (RV.)
ep. of the sun (E.)
ep. of fire 🞄(C.)
hymn ascribed to Vṛṣākapi (RV. X, 86
Br., S.).
Benfey
English
वृषाकपि वृषाकपि (probably वृ-
षन्-कपि),
I.
m.
1. Viṣṇu.
2.
Śiva.
3. Agni.
II.
f.
 पायी।
1. Lak-
ṣmī.
2. Gaurī.
3. Swāhā, the wife
of Agni.
4. Śaci, the wife of Indra.
Apte Hindi
Hindi
वृषाकपिः
पुं*
 - "वृषः कपिः अस्य- ब* स*, पूर्वपददीर्घः"
सूर्य का विशेषण
वृषाकपिः
पुं*
 - -
विष्णु का विशेषण
वृषाकपिः
पुं*
 - -
शिव का विशेषण
वृषाकपिः
पुं*
 - -
इन्द्र का विशेषण
वृषाकपिः
पुं*
 - -
अग्नि का विशेषण
L R Vaidya
English
vfzAkapi {% m. %} 1. An epithet of Vishṇu
2. of Śiva
3. of Indra
4. of Agni.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
वृषाकपि
पु
वृषाकपि, शिव, कृष्ण
गोविन्दो हरिगोसङ्ख्ये शिवकृष्णौ वृषाकपी ॥ २ ॥
verse 3.1.1.2
page 0013
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
--source--
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
-wordlist-
वह्नि (पुं), बृहद्भानु (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), धनञ्जय (पुं), हव्याशन (पुं), हविराशन (पुं), हुताशन (पुं), कृपीटयोनि (पुं), दमुनस् (पुं), विरोचन (पुं), आशुशुक्षणि (पुं), छागरथ (पुं), तनूनपाद् (पुं), कृशानु (पुं), वैश्वानर (पुं), वीतिहोत्र (पुं), वृषाकपि (पुं), पावक (पुं), चित्रभानु (पुं), अप्पित्त (क्ली), धूमध्वज (पुं), कृष्णवर्त्मन् (पुं), अर्चिष्मत् (पुं), शमीगर्भ (पुं), तमोघ्न (पुं), शुक्र (पुं), शोचिष्केश (पुं), शुचि (पुं), हुतवह (पुं), उषर्बुध (पुं), सप्तजिह्व (पुं), मन्त्रजिह्व (पुं), ज्वालाजिह्व (पुं), ज्वलन (पुं), शिखिन् (पुं), जागृवि (पुं), जातवेदस् (पुं), बर्हिःशुष्मन् (पुं), अनिलसख (पुं), वसु (पुं), रोहिताश्व (पुं), आश्रयाश (पुं), बर्हिर्ज्योति (पुं), दहन (पुं), बहुल (पुं), हव्यवाह (पुं), अनल (पुं), अग्नि (पुं), विभावसु (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), उदर्चिस् (पुं), स्वाहा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
विष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
नाममाला
Sanskrit
पवनसख, पवमानसख, वायुसख, वातसख, अनिलसख, मरुत्सख, समीरणसख, गन्धवाहसख, श्वसनसख, सदागतिसख, नभस्वत्सख, मातरिश्वसख, चरण्युसख, जवनसख, प्रभञ्जनसख, अग्नि, शिखिन्, वह्नि, पावक, आशुशुक्षणि, हिरण्यरेतस्, सप्तार्चिस्, जातवेदस्, तनूनपात्, स्वाहापति, हुताश, ज्वलन, दहन, अनल, वैश्वानर, कृशानु, रोहिताश्व, विभावसु, वृषाकपि, समीगर्भ, हव्यवाह, हुताशन
तत्सखाऽग्निः शिखी वह्निः पावकश्चाशुशुक्षणिः ।
हिरण्यरेता सप्तार्चिर्जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६४ ॥
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।
वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
वृषाकपिः समीगर्भो हव्यवाहो हुताशनः ।
verse 0.1.1.64
page 0034
Mahabharata
English
Vṛshākapi^1, a ṛshi. § 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 65, 3332.
Vṛshākapi^2, one of the eleven Rudras. § 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7091.
Vṛshākapi^3 = Śiva: VII, 9627 (etymology).--Do.^4 = Indra: XII, †8331.--Do.^5 = Kṛshṇa (Vishṇu): XII, 1508, 13248 (etymology), (13416), 13421 (Devadevaḥ), 13423
XIII, 6960 (1000 names).--Do.^6 = Sūrya: III, 191.
पुराणम्
English
वृषाकपि १ / VṚṢĀKAPI I. One of the eleven Rudras. The eleven Rudras are hara, bahurūpa, tryambaka, aparājita, vṛṣākapi, śambhu, kapardī, raivata, mṛgavyādha, sarpa and kapālī. (agni purāṇa, Chapter 18). (See under Ekādaśa rudras).
वृषाकपि २ / VṚṢĀKAPI II. Another name of Mahāviṣṇu. (M.B. śānti Parva, Chapter 342).
वृषाकपि ३ / VṚṢĀKAPI III. A hermit. Mention is made in mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 66, Stanza 23, that with so many other hermits, he also attended the sacrifice performed by the gods.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वृषाकपिः,
पुं,
 (“वृषः कपिरस्येति । अन्येषा-मपीति दीर्घः ।” इति उणा० ४ । १४३ ।इत्यस्य वृत्तौ उज्ज्वलदत्तः ।) विष्णुः । (यथाहरिवंशे । २१६ । ४७ ।“ततो विभुः प्रवरवराहरूपधृक्वृषाकपिः प्रसभमथैकदंष्ट्रया ॥
”)शिवः । (यथा, हरिवंशे । ३ । ५२ ।“वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्द्दी रैवतस्तथा ॥
”)अग्निः । इति मेदिनी ॥
इन्द्रः । इति वृषाक-पायीशब्दस्य शचीवाचकत्वदर्शनात् ॥
(यथा, भागवते । ६ । १३ । १० ।“एवं सञ्चोदितो विप्रैर्मरुत्वानहनद्रिपुम् ।ब्रह्महत्या हते तस्मिन्नाससाद वृषाकपिम् ॥
”सूर्य्यः । यथा, महाभारते । ३ । ३ । ६१ ।“त्वं हंसः सविता भानुरंशुमाली वृषाकपिः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वृषाकपि
पु०
 वृषं घर्मं न कम्पयति न + कपि--इन् नलोपः ।१ महादेवे २ विष्णौ ३ अग्नौ मेदि० ४ इन्द्रे क्षीरस्वामी ।
Capeller
German
वृषा॑कपि
m.
 Mannaffe (mythol. Wesen)
Bein versch. Götter.
Grassman
German
vṛṣā́-kapi, m., „Mannaffe“, nur im Liede _{912, 1}, wo es Eigenname, wie es scheint eines Sohnes des Indra und der Indrani, ist
in V. _{912, 5} wird er ohne weiteres „Affe“ (kapi) genannt.
-e {912, 20}—_{912, 22}.
-is {912, 1}. _{912, 3}. _{912, 18}.
-im {912, 4}. _{912, 8}.
-es vyáthis {912, 2}
ṛté {912, 12}.
Burnouf
French
वृषाकपि वृषाकपि
m.
 Agni: Viṣṇu
Śiva
Kṛṣṇa.
Cf.
वृष, कपि et कपिल।
वृषाकपायी
f.
 l'épouse d'Agni
Lakṣmī
Gaurī
Śacī.
Asperge à grappes
micocoulier
bot.