| YouTube Channel

वृश्चिकः (vRzcikaH)

 
Apte
English
वृश्चिकः [vṛścikḥ], [व्रश्च्-किकन्]
A scorpion.
The sign Scorpio of the zodiac.
A crab.
A centipede.
A kind of beetle.
A hairy caterpillar.
The month when the sun is in Scorpio. -का, -की An ornament for the toes.
Comp.
 ईशः ruler of the (zodiacal sign) Scorpio.
the planet Mercury.
Apte 1890
English
वृश्चिकः [व्रश्च्-किकन्] 1 A scorpion.
2 The sign scorpio of the zodiac.
3 A crab.
4 A centipede.
5 A kind of beetle.
6 A hairy caterpillar.
7 The month when the sun is in Scorpio.
Apte Hindi
Hindi
वृश्चिकः
पुं*
 - व्रश्च् + किकन्
बिच्छू
वृश्चिकः
पुं*
 - -
वृंश्चिक राशि
वृश्चिकः
पुं*
 - -
केंकड़ा
वृश्चिकः
पुं*
 - -
कानखजूरा
वृश्चिकः
पुं*
 - -
"बसूंडवा, गोबर का कीड़ा"
वृश्चिकः
पुं*
 - -
एक रोएंदार कीड़ा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शूककीटः, वृश्चिकः, शूककीटकः
noun
हरितवर्णीयः सुलोमशः कीटः।
"शूककीटः कूदयित्वा अग्रे गच्छति।"
Synonyms:
 वृश्चिकः, अलिः, आलिः, द्रोणः, वृश्चनः, द्रुणः, पृदाकुः, अरूणः, अली
noun
कीटविशेषः, विषधरः श्रूककीटः।
सः वृश्चिकेन दष्टः।/"दहत्यग्निरिवादौ च भीनत्तीवोर्ध्वमाशु च । वृश्चिकस्य विषं याति पश्चाद्दंशो अवतिष्ठते"
Synonyms:
 वृश्चिकः, वृश्चिकराशिः
noun
मेषादिद्वादशराश्यान्तर्गतः अष्टमः राशिः स च विशाखाशेषपादानुराधाज्येष्ठासमुदायेन भवति।
"वृश्चिक इति राशेः अधिष्ठात्री देवता वृश्चिकः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वृश्चिकः
Root: वृश्चिक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ श्वेशोफघ्नी
Meaning(s):
⇒ White sort of Hogweed
Tamil Vel̤ cāraḍai
Shloka(s):
3|3|146|2 ► श्वेतायां वृश्चिकोऽल्पायां दीर्घपत्री विटाटिका॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|146|2 ⇢ वृश्चिकः (वृश्चिक) (पुं) ⇒ White sort of Hogweed
Tamil Vel̤ cāraḍai ⇒ श्वेशोफघ्नी
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वृश्चिकः
Root: वृश्चिक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ Scorpio
⇒ scorpion
⇒ centipede
⇒ zodiacal sign Scorpio
⇒ Scorpio [zodiacal sign]
⇒ sort of beetle found in cow-dung
⇒ month when the sun is in Scorpio
⇒ kind of caterpillar covered with bristles
Shloka(s):
2|5|14|1 ► वृश्चिकः शूककीटः स्यादलिद्रुणौ तु वृश्चिके। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|14|1 ⇢ अलिः (अलि) (पुं) ⇒ bee, crow, enemy, scorpion, black bee, Indian cuckoo, spirituous liquor, possessed of a sting
➠ 2|5|14|1 ⇢ द्रुणः (द्रुण) (पुं)
➠ 2|5|14|1 ⇢ वृश्चिकः (वृश्चिक) (पुं) ⇒ Scorpio, scorpion, centipede, zodiacal sign Scorpio, Scorpio [zodiacal sign], sort of beetle found in cow-dung, month when the sun is in Scorpio, kind of caterpillar covered with bristles
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पशुः
जातिः ➡ उभयचरः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वृश्चिकः,
पुं,
 (व्रश्चू छेदने + “वृश्चिकृष्योः किकन् ।”उणा० २ । ४० । इति किकन् ।) शूककीटः ।इत्यमरः ॥
शुयापोका इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः ।शूककीटकः २ । इति शब्दरत्नावली ॥
कीट-विशेषः । विछा इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।अलिः २ द्रोणः ३ वृश्चनः ४ । इति राज-निर्घण्टः ॥
द्रुणः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
पृदाकुः ६ अरुणः ७ अली ८ । इति जटा-धरः ॥
* ॥
वृश्चिकविषस्य लक्षणमाह ।“दहत्यग्निरिवादौ च भिनत्तीवोर्द्ध्वमाशु च ।वृश्चिकस्य विषं याति पश्चाद्दंशोऽवतिष्ठते ॥
”असाध्यवृश्चिकदष्टस्य लक्षणमाह ।“दष्टोऽसाध्यैस्तु हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः ।मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्त्तो जहात्यसून् ॥
”असाध्यैर्व्वृश्चिकैस्तेषामेवानुवृत्तैः । हृदादिषू-पहतः हृदादिकार्य्यरहितो भवति । अत्यर्थंवेदनार्त्त इत्यन्वयः ॥
* ॥
अस्य चिकित्सा ।“जीरकस्य कृतः कल्को घृतसैन्धवसंयुतः ।सुखोष्णो मधुना लेपाद्वृश्चिकस्य विषं हरेत् ॥
गन्धमाघ्राय मृदितसूर्य्यावर्त्तदलस्य तु ।वृश्चिकेन नरो विद्धः क्षणाद्भवति निर्व्विषः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
अथ वृश्चिकविषहरमन्त्रः । ओँ सर स्फुः ह ओँहिलि मिलि चिलि चिलि स्फुः ब्रह्मणे स्फुःसर्व्वेभ्यो देवेभ्यः स्फुः । इति तन्त्रसारः ॥
* ॥
(यथा, ऋग्वेदे । १ । १९१ । १६ ।“वृश्चिकस्यारसं विषमरसं वृश्चिक ते विषम् ॥
”“वृश्चिकस्यैतद्विषं अरसमसारं बाधकं न भवति ।”इति तद्भाष्ये सायणः ॥
विषस्य विशेषविवरणन्तुअत्रैव १ -- १६ मन्त्रेषु द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
) मेषादि-द्वादशराश्यन्तर्गताष्टमराशिः । अस्याधिष्ठात्रीदेवता वृश्चिकः । विशाखाशेषपादानुराधा-ज्येष्ठासमुदायेनैतद्राशिर्भवति । स च शीर्षो-दयः । श्वेतवर्णः । जलराशिः । उत्तरदिक्पतिः ।कफप्रकृतिः । जलचरः । बहुपुत्त्रः । बहुस्त्री-सङ्गः । चित्रतनुः । विप्रवर्णश्च । अस्य विशेष-संज्ञाः । सौम्यः । अङ्गना । युग्मम् । समः ।स्थिरः । पुष्करः । सरीसृपजातिः । ग्राम्यः ।तद्राशिजात एतादृशो भवति । मौनी । मन्द-गतिः । कृपालुः । कुबुद्धिः । नीचसङ्गश्च । इतिबृहज्जातकादयः ॥
* ॥
तल्लग्नजातफलम् ।“वृश्चिकोदयसंजातः शौर्य्यवानतिदुष्टधीः ।भवेद्विज्ञानसम्पन्नो विग्रही सुभगः सुधीः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
ओषधीभेदः । इति भेदिनी ॥
हालिकः ।हालः । इति संक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः ॥
मदन-वृक्षः । कर्कटः । गोमयकीटः । इति भरतः ॥
अग्रहायणमासः । इति सारसुन्दरी ॥