वृद्धत्वं (vRddhatvaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवृद्धत्वं, (वृद्ध + त्व ।) वृद्धस्य भावः । तत्-पर्य्यायः । स्थाविरम् २ । इत्यमरः ॥
वार्द्धक्यम् ३वार्द्धकम् ४ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, रघुः । १ । २३ ।“अनाकृष्टस्य विषयैर्विद्यानां पारदृश्वनः ।तस्य धर्म्मरतेरासीद्वृद्धत्वं जरसा विना ॥
”)बाल्यादेरवधिमाह सुश्रुतः ।“वयस्तु त्रिविधं बाल्यं मध्यमं वार्द्धकं तथा ।ऊनषोडशवर्षस्तु नरो बालो निगद्यते ॥
त्रिविधः सोऽपि दुग्धाशी दुग्धान्नाशी तथान्न-भुक् ।दुग्धाशी वर्षपर्य्यन्तं दुग्धान्नाशी शरद्द्वयम् ॥
तदुत्तरं स्यादन्नाशी एवं वालस्त्रिधा मतः ॥
मध्ये षोडशसप्तत्योर्मध्यमः कथितो बुधैः ।चतुर्धा मध्यमं प्राहुर्युवा द्वात्रिंशतो मतः ॥
चत्वारिंशत्समा यावत्तिष्ठेद्वीर्य्यादिपूरितः ।ततः क्रमेण क्षीणः स्याद्यावद्भवति सप्ततिः ॥
”वीर्य्यादीत्यादिशब्देन रसादिसर्व्वधात्विन्द्रिय-बलोत्साहा उच्यन्ते । क्षीणः सर्व्वधात्विन्द्रिय-बलोत्साहैर्हीनः ।“ततस्तु सप्ततेरूर्द्ध्वं क्षीणधातुरसादिकः ।क्षीयमाणेन्द्रियबलः क्षीणरेता दिने दिने ॥
वलीपलितखालित्ययुक्तः कर्म्मसु चाक्षमः ।कासश्वासादिभिः क्लिष्टो वृद्धो भवति मानवः ॥
बाल्ये विवर्द्धते श्लेष्मा पित्तं स्यान्मध्यमे-ऽधिकम् ।वार्द्धक्ये वर्द्धते वायुर्विचार्य्यैतदुपक्रमेत् ॥
”उपक्रमेत् चिकित्सेत् । तन्त्रान्तरे तु ।“बाल्यं वृद्धिश्छविर्मेधा त्वग्दृष्टिः शुक्रविक्रमौ ।बुद्धिः कर्म्मेन्द्रियं चेतो जीवितं दशतो ह्रसेत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.