| YouTube Channel

वृञ्जन्-ती (vRJjan-tI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वृजी वर्जने”@} 2 ‘-- त्यागे वृतौ च’ इति वोपदेवः।
‘--त्यागे’ इति काशकृत्स्नोऽपि।
‘वृणक्ति वर्जने वृङ्क्ते यौ वर्जयति वर्जति।’ 3 इति देवः।
‘-- वरणे’ इति धनपालशाकटायनौ।
‘वृजी--’ इति पठित्वा ‘वृची’ वरणे इति दौर्गाः--वर्कः 4’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते।
‘वृचि वरणे इति दुर्गादयः पठन्ति’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
काशकृत्स्नधातुपाठे ‘वृची हिंसायाम्’ इति स्वतन्त्रो धातुः दृश्यते।
तत्र रुधादौ इतः पूर्वं ‘वृजी वर्जने’ इति च पठितम्।
धातुकाव्यव्याख्याने 5 ‘वृची वरणे इति केचित्’ इत्युक्तम्।
6 वर्जकः-र्जिका, वर्जकः-र्जिका, विवर्जिषकः-षिका, वरीवृजकः-जिका
वर्जिता-त्री, वर्जयिता-त्री, विवर्जिषिता-त्री, वरीवृजिता-त्री
7 वृञ्जन्-ती, वर्जयन्-न्ती, विवर्जिषन्-न्ती
-- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्जतिवत् 8 ज्ञेयानि।
9 वृक्तः, 10 11 प्रवर्ग्यम्, 12 वर्जित्वा, 13 वृजिनम्, वर्णः, 14 इत्यादिकानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६२४)
02
=>
 (७-रुधादिः-१४६१। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ५९)
04
=>
 (अदादौ वृक्ते)
05
=>
 (३। ३)
06
=>
 [पृष्ठम्१२५१+ २७]
07
=>
 [[१। शतरि, विकरणप्रत्ययस्य शपः ‘रुधादिभ्यः श्नम्’ (१-३-७८) इति श्नमि ‘श्नस्रोर- ल्लोपः’ (६-४-१११) इत्यकारलोपे, अनुस्वारपरसवर्णयोः कृतयोः णत्वे च रूपमेवम्।]]
08
=>
 (४२२)
09
=>
 [[२। ईदित्त्वात् ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति निष्ठायामिडागमनिषेधः।]]
10
=>
 [[आ। ‘संतक्तनद्धवसनाः परिवेगवृक्ताः…।।’ धा। का। ३-३]]
11
=>
 [[३। ण्यति, ‘चजोः कु धिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्।]]
12
=>
 [[४। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाद् गुणः।]]
13
=>
 [[५। ‘वृजेः किच्च’ (द। उ। ५-१३) इति इनच्प्रत्ययः किच्च भवति। कित्त्वान्न गुणः। वृज्यते वृणक्ति वा वृजिनम् = पापम्।]]
14
=>
 [[६। वृणोति व्रियते वाऽसौ इति वर्णः = श्वेतादिगुणसंज्ञा, ब्राह्मणादीनां वा। औणादिके (द। उ। ८-४६) नन्प्रत्यये णत्वे च रूपम्।]]