| YouTube Channel

वृ (vR)

 
शब्दसागरः
English
वृ(ङ, )वृङ् r. 9th cl. (वृणाति, वृणीते) To serve, to do homage or worship,
to conciliate by service or adoration. (ञ) वृञ् r. 1st cl. (वरति-ते) r.
5th cl. (वृणोति वृणुते) r. 10th cl. (वारयति-ते)
1. To choose, to select,
to prepare.
2. To appoint, to invite.
3. To screen, to invest, to
cover. With अप prefixed, To convey, to screen, to shield or
defend. With आङ्, To inclose, to cover, to surround. With नि or
निर्, To cease, to refrain from, to finish or end. With परि, 1. To
surround.
2. To depend upon. With वि, To become evident or
apparent, to open or appear. With सम्, To conceal. With सम् and
आङ्, To wrap up, to involve.
वृ(वृ)षी
f.
 (-षिः or षी) The seat or cushion of an ascetic
also वृसी.
E.
वृष, कि or ङीप्
aff.
Capeller Eng
English
1 वृ वृणो॑ति वृणुते॑ व॑रति °ते
(cf. also ऊर्णु),
pp.
 वृत॑ (q.v. ) cover, veil, hide
enclose,
encompass, surround, guard
shut (a door)
hold back or captive, ward
off, hinder, restrain.
C.
 वार॑यति, °ते keep back, hold prisoner,
hide, conceal, hinder, stop, ward off, exclude, forbid, withhold.
—अनु cover, veil, enclose, surround
C.
M.
 hinder, stop. अप (अ॑पा)
uncover, open
C.
 hide. अपि veil. अभि cover,
C.
 keep back, ward
off. आ cover, veil, hide, surround, confine, bar, obstruct, occupy,
fill.
C.
 cover, hide, fill up, ward off. अपा uncover, lay open, show,
manifest. प्रा cover, veil
put on, don
fill. समा cover, veil,
enclose, surround, fill, stop, hinder. नि ward off
C.
 keep back,
withhold, forbid, remove, banish. विनि
C.
 keep back, hinder, stop,
suppress, forbid, remove, dethrone. निस् be satisfied or pleased.
परि cover, veil, surround
shut up, obstruct, hinder.
C.
 encompass,
surround, attend. संपरि
C.
 surround, hem in. प्र ward off,
C.
 the
same. प्रति
C.
 keep or send back, ward off, prohibit, contradict. वि
A.
M.
 uncover, open, unsheathe (a sword), illumine, display, manifest,
explain. सम्
A.
M.
 cover over, hide, conceal, shut (a door)
put
together, bring in order
M.
intr.
 gather, assemble, increase. अभिसम्
cover, veil, surround, fill. — Cf. अपवारित, अपवार्य, अ॑पावृत
(sic!), अ॑पीवृत (add. ), अभिवृत, आ॑वृत, नि॑वृत, निर्वृत,
प॑रिवृत, प॑रीवृत (sic!), पर्यावृत (add. ), प्रा॑वृत,
विवृत, व्राण॑, स॑वृत.
2 वृ वृणीते॑, वृणाति, वृणोति, वृणुते,
pp.
 वृत॑
choose,
esp.
 in marriage, woo, ask for
prefer, desire, wish, like.
C.
वरयति, वृणीते॑, वृणाति, वृणोति, वृणुते,
pp.
 वृत॑ choose,
esp.
 in marriage, woo, ask for
prefer, desire, wish, like.
C.
वरय°ते choose, ask, beg (2
acc.
 )
esp.
 choose in marriage (±पतिम्
or पत्नीम्), — अप
M.
 content or satisfy with (instr. ). अभि
choose
prefer to (abl. ). आ choose, desire
A.
 grant. निस् choose,
pick out. परि
M.
 choose, select. प्र
M.
 (A. ) choose, adopt. — Cf.
2 अभिवृत.
Yates
English
वृ (ग, ङ) वृणीते 9.
d. To serve, wor-
ship. (ञ) वरति-ते 1.
c. (न) वृणोति
वृणुते 5.
c. (क) वारयति-ते 10.
c.
To choose, fit, appoint, invite,
skreen. With अप, to cover, de-
fend
with नि or निर, to cease,
end
with वि, to become evident.
Wilson
English
वृ (ड, ) वृङ् r. 9th cl. (वृणीते) To serve, to do homage or
worship, to conciliate by service or adoration. (ञ) वृञ् r. 1st cl.
(वरति-ते) r. 5th cl. (वृणोति वृणुते) r. 10th cl. (वारयति-ते)
1 To choose, to select, to prepare.
2 To appoint, to invite.
3 To screen, to invest, to cover.
With अप prefixed, To cover, to screen, to shield or defend.
With आङ्, To inclose, to cover, to surround.
With नि or निर्, To cease, to refrain from, to finish or end.
With परि,
1 To surround.
2 To depend upon.
With वि, To become evident or apparent, to open or appear.
With सम्, To conceal.
With सम् and आङ्, To wrap up, to involve.
Apte
English
वृ [vṛ], I. 1, 5, 9
U.
 (वरति-ते, वृणोति-वृणुते, वृणाति-वृणीते, वृत
pass.
 व्रीयते)
To choose, select as a boon
वृतं तेनेदमेव प्राक्
Ku.*
 2.56
ववार रामस्य वनप्रयाणम्
Bk.*
 3.6.
To choose for oneself (Ātm. )
वृणते हि विमृश्यकारिणं गुणलुब्धाः स्वयमेव संपदः
Ki.*
 2.3
यदेव वब्रे तदपश्यदाहृतम्
R.*
 3.6.
To choose in marriage, woo, court
अयोनिजां राजसुतां वरीतुम्
Mv.*
 3.28
A.
R.*
 3.42.
To beg, solicit, ask for.
To cover, conceal, hide, screen, envelop
मेघैर्वृतश्चन्द्रमाः
Mk.*
 5.14.
To surround, encompass
वृतस्त्वं पात्रेसमितैः खट्वा$$रूढः प्रमादवान्
Bk.*
 5.1
U.*
 4.18
R.*
 12.61.
To ward off, keep away, restrain, check.
To hinder, oppose, obstruct.
To love, adore.
Caus.
 (वारयति-ते)
To cover, conceal.
To avert from (with
abl.
 ).
To prevent, ward off, restrain, suppress, check, hinder
शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक्
Bh.*
 2. 11. -Desid. (वुवूर्षति-ते, विवरिषति-ते
विवरीषति-ते) To wish to choose. -II. 1
U.
 (वरयति-ते)
To choose, select
वरं वरयते कन्या माता वित्तं पिता श्रुतम्
Pt.*
 4.68.
To choose in marriage.
To ask for, beg, solicit, (with two
acc.
 )
तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो
Mb.
शैलेन्द्रं वर- यामासुर्गङ्गां त्रिपथगां नदीम् Rām.
Apte 1890
English
वृ I. {c1c} {c5c} {c9c} U. (वरति-ते, वृणोति-वृणुते, वृणाति-वृणीते, वृत
pass. व्रियते) 1 To choose, select, select as a boon
वृतं तेनेदमेव प्राक् Ku. 2. 56
ववार रामस्य वनप्रयाणं Bk. 3. 6.
2 To choose for oneself (Atm.)
वृणते हि विमृश्यकारिणं गुणलुब्धाः स्वयमेव संपदः Ki. 2. 30
यदेव वव्रे तदपश्यदाहृतं R. 3. 6.
3 To choose in marriage, woo, court
अयोनिजां राजसुतां वरीतुं Mv. 3. 28
A. R. 3. 42.
4 To beg, solicit, ask for.
5 To cover, conceal, hide, screen, envelop
मेघैर्वृतश्चंद्रमाः Mk. 5. 14.
6 To surround, encompass
Bk. 5. 10
U. 4. 18
R. 12. 61.
7 To ward off, keep away, restrain, check.
8 To hinder, oppose, obstruct.
9 To love, adore.
Caus. (वारयति-ते) 1 To cover, conceal.
2 To avert from (with abl.).
3 To prevent, ward off, restrain, suppress, check, hinder
शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक् Bh. 2. 11.
Desid. (वुवूर्षति-ते, विवरिषति-ते
विवरीषति-ते) To wish to choose
II. {c10c} U. (वरयति-ते) 1 To choose, select
वरं वरयते कन्या माता वित्तं पिता श्रुतं Pt. 4. 68.
2 To choose in marriage.
3 To ask for, beg, solicit, (with two acc.)
तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो Mb.
शैर्लेद्रं वरयामासुर्गंगां त्रिपथगां नदीं Rām.
Monier Williams Cologne
English
1. वृ
cl.
 5. 9. 1. Ā.
P.
 (Dhātup. xxvii, 8
xxxi, 16, 20
xxxiv, 8) वृणो॑ति, वृणुते॑
वृणाति, वृणीते
व॑रति, व॑रते
(mostly
cl.
 5. and with the prep. अप or वि
of
cl.
 9. only अवृणीध्वम्,
AV.
 vi, 7, 3
cl.
 1. only in
RV.
 [cf. also √ ऊर्णु]
pf. ववा॑र, वव्रे॑,
RV.
&c.
&c.
[2. sg. वव॑र्थ,
RV.
ववरिथ, ववृम
&c.
Gr.
p.
 वव्रिव॑स्
gen.
 ववव्रु॑षस्,
RV.
 ]
aor.
 अ॑वर् or आ॑वर्, अवृत,
RV.
 [1. sg. वम्, 2.
du.
 वर्तम्, 3.
pl.
 अव्रन्,
p.
 Ā. व्राण॑, q.v.
Impv.
 वृधि, ib.]
अवारीत्,
Br.
अवरीष्ट
Gr.
Subj. वर्षथस्,
RV.
Pot.
 व्रियात्, वूर्यात्, वरिषीष्ट
Gr.
fut. वरीता, वरीष्यति, ib.
inf.
 वर्तुम्,
MBh.
 , वरितुम्,
Bhaṭṭ.
 , वरीतुम्,
Sāh.
ind.
p.
 वृत्वा॑,
RV.
AV.
Br.
वृल्वी॑,
RV.
वृत्वा॑य,
Br.
-वृ॑त्य,
AV.
 ),
to cover, screen, veil, conceal, hide, surround, obstruct,
RV.
&c.
&c.
to close (a door),
AitBr.
to ward off, check, keep back, prevent, hinder, restrain,
RV.
AV.
Bhaṭṭ.
 :
Pass.
 व्रियते (aor. अ॑वारि), to be covered or surrounded or obstructed or hindered,
RV.
MBh.
 :
Caus.
 वार॑यति, °ते (aor. अवीवरत्, अ॑वीवरत,
AV.
अ॑वावरीत्,
RV.
Pass.
 वार्यते,
MBh.
&c.
 ),
to cover, conceal, hide, keep back, hold captive,
RV.
&c.
&c.
to stop, check, restrain, suppress, hinder, prevent from (abl. or
inf.
rarely two
acc.
 ),
MBh.
Kāv.
&c.
to exclude,
Siddh.
to prohibit, forbid,
MBh.
to withhold,
R.
Kathās.
&c.
 :
Desid.
 of
Caus.
 विवारयिषते,
Br.
 :
Desid.
 विवरीषति, वुवूर्षति, °ते
Gr.
 :
Intens.
 वेव्रीयते, वोवूर्यते, वर्वर्ति, ib.
वृ [cf.
Goth.
 warjan
Germ.
 wehren, Wehr
Eng.
 weir.]
2. वृ
cl.
 5. Ā. 9.
P.
 (Dhātup. xxvii, 8
xxxi, 16, 20) वृणोति, वृणुते
वृणा॑ति, (mostly) वृणीते॑ (in
RV.
 also व॑रस्, °रत्, °रन्त, but these may be Subj.
aor.
pf. ववार,
Bhaṭṭ.
वव्रे,
RV.
 [2. sg. ववृषे॑, 1.
pl.
 ववृम॑हे]
&c.
&c.
aor.
 अव्रि, अवृत,
RV.
 [Pot. वुरीत,
p.
 उराण॑]
&c.
&c.
अवृषि, °षत,
AV.
Br.
 [2.
pl.
 अवृढ्वम्]
Up.
अवरीष्ट
Gr.
Prec. वरिषीष्ट, ib.
fut. वरीता, ib.
वरिष्यते,
Br.
वरीष्यते
Gr.
inf.
 वरीतुम्,
Bhaṭṭ.
Rājat.
वरितुम्
Gr.
ind.
p.
 वरित्वा or वृत्वा,
GṛŚrS.
&c.
वरीत्वा
Gr.
 ),
to choose, select, choose for one's self, choose as (-अर्थे or
acc.
 of pers.) or for (-अर्थम् or
dat.
 ,
loc.
 instr. of thing),
RV.
&c.
&c.
to choose in marriage, woo,
MBh.
Kāv.
&c.
to ask a person (acc. ) for (acc. ) or on behalf of (कृते),
R.
Kathās.
to solicit anything (acc. ) from (abl. or -तस्),
Kāv.
Pur.
to ask or request that (Pot. with or without इति),
R.
MBh.
to like better than, prefer to (abl. , rarely instr.),
RV.
AitBr.
MBh.
R.
to like, love (as opp. to ‘hate’),
MBh.
 v, 4149
to choose or pick out a person (for a boon), grant (a boon) to (acc. ),
Rājat.
 iii, 421 :
Caus.
 (Dhātup. xxxv, 2) वरयति, °ते (ep. also वारयति
Pass.
 वर्य॑ते,
Br.
 )
to choose, choose for one's self, choose as (acc. of pers.) or for (-अर्थम्
dat.
 or
loc.
 of thing), ask or sue for (acc. ) or on behalf of (dat. or -अर्थे), choose as a wife (acc. with or without पत्नीम्, दारान्, or पत्न्य्-अर्थम्),
Br.
MBh.
Kāv.
&c.
to like, love well,
R.
वृ [cf.
Lat.
 velle
Slav.
 voliti
Got. wiljian
Germ.
 wollan, wollen, Wahl, wohl
Angl.Sax. willan
Eng.
 will.]
Monier Williams 1872
English
वृ वृ, cl. 1. P. A. वरति, वरते, &c.
cl.
5. P. A. वृणोति, वृणुते, &c.
or वॄ, cl. 9.
P. A. वृणाति, वृणीते, &c., Perf. ववार (2nd sing.
ववरिथ, Ved. ववर्थ, Ist du. ववृव or ac-
cording to some ववरिव, 3rd du. वव्रतुस्, 3rd
pl. वव्रुस् or ववरुस्), वव्रे or ववरे (2nd sing.
ववृषे or ववुरिषे, 1st pl. ववृमहे), 2nd Fut.
वरिष्यति, -ते, or वरीष्यति, -ते, Aor. अवारीत् (1st
sing. अवारिषम्), अवरिष्ट or अवरीष्ट or
अवृत or अवूर्ष्ट, (Ved. forms अवर्, आवर्, वर्,
अव्रन्, व्रन्, [अप] वम् = वृणोमि in Ṛg-veda X.
28, 7, अवृणि, अव्रि, अवृषत, वर्षथस्, वुरीत,
वृद्धि, वर्तम्), वरितुम्, वरीतुम् (ep. Inf. also
वर्तुम्), to screen, cover, cover over, conceal, hide,
encompass, surround, envelop
to restrain, keep
back, ward off
to prevent, impede, obstruct, hinder,
check, stop
resist, confine
to choose for one's self
(A.), choose, select, prefer, choose anything (acc.) in
preference to anything else (abl.)
to love, adore
(generally A.)
to woo, solicit, beg, ask for, desire
(generally A.)
to solicit anything (acc.) from any
one (acc.)
cl. 10. P. A. or Caus. वरयति, -यते,
-यितुम्, to choose, select, ask or choose in marriage
to make a request, ask for, beg, solicit (sometimes
with a double acc.): Pass. व्रियते, Aor. अवारि, to
be screened or covered
to be restrained or impeded,
be blocked up: Caus. वारयति, -यते, -यितुम्,
Aor. अवीवरत्, अवीवरत (Ved. अवावरीत्), to cover,
conceal, &c.
to prevent, impede, &c.
to keep off,
ward off
to avert from (with abl.)
to restrain, hinder,
suppress, forbid, prohibit, withhold: Desid. विवरि-
षति, -ते, or विवरीषति, -ते, or वुवूर्षति, -ते:
Intens. वेव्रीयते, वोवूर्यते, वर्वर्ति
[cf. Gr.
ἐρύω, ἀρνέομαι, ὄρομαι, ὤρα, εὑρίσκω
ἀρά, ἀρείνω,
ἄριστος, ἦρα, βούλομαι, βουλή, βελτίων, βέλτιστος
perhaps Lat. aperio, operio, probably velum,
velare
verus, valeo, valor
velle: Old Germ.
wara, wâr, ‘true
’ wari, werna, warnôn, weljan,
‘to choose:’ Goth. varjan, valjan: Angl. Sax. ware,
‘heed
’ wreon, ‘to cover
’ warian, werian, ‘to ward
off
’ wearne, warnian, wearnian, willan.]
Macdonell
English
वृ 1. VṚ, Ⅰ. vára (RV., C.¹), V. vṛṇo, vṛṇu (V., C.), cover, conceal, envelope
encompass, 🞄surround
close (door)
restrain, 🞄check, wards off
obstruct (path): pp. vṛtá, 🞄concealed, enveloped covered (with), full of 🞄(in. , —°)
surrounded, by (in. , —°)
held back, 🞄pent up (rivers)
filled, provided, or tainted 🞄with (in. , —°)
cs. vāráya, P. Ā. (Ā. in C. 🞄only metr.) keep back, hold captive
conceal
🞄stop up (gap)
restrain, stop, prevent, 🞄ward off (missiles), keep off (disease), check, 🞄put out (fire), keep any one from (ab., inf. )
🞄prohibit
withhold: pp. vārita, hidden in 🞄(in.
Pr.)
forbidden. anu, cover up, conceal, 🞄with (in. )
surround
cs. Ā. prevent. 🞄apa, uncover, open (V.)
cs. pp. concealed 🞄(C.). api, (RV.) hide. abhi, pp. ahivṛta, 🞄RV.: surrounded by (in. , —°), set with (in. )
🞄covered by (in. )
C.: surrounded by (—°). 🞄ā, cover, conceal, hide (ord. mg.)
surround
🞄shut up in (lc.)
block up, obstruct (road)
🞄occupy (gate), take possession of (shed)
fill, 🞄pervade
fulfil (a wish
RV.): pp. ā́vṛta, 🞄enveloped, covered, with (in. , —°)
clothed 🞄with (elements: in. )
obscured, concealed
🞄surrounded, by (in. , —°)
walled
closed 🞄(house, door)
withheld (reward)
held captive
🞄occupied, taken possession of (house)
🞄haunted by, filled with (in. , —°)
tainted with 🞄(a crime: in. )
afflicted by (an evil: in. )
cs. 🞄cover, conceal
fill
ward off. apa‿ā, open
🞄disclose, display
uncover: pp. apāvṛta, 🞄opened, open
uncovered
displayed. pari‿ā, 🞄pp. covered, concealed. pra‿ā, cover, conceal
🞄put on (garment)
clothe oneself in (in. ): 🞄pp. prā́vṛta, covered, with (in. , —°)
put 🞄on (garment)
filled with (in. ). vi‿ā, pp. 🞄open, clear (mind). sam-ā, envelope, cover, 🞄with (in. )
fill, pervade
obstruct: pp. 🞄covered, with (in. , —°)
wrapt, in, protected 🞄by (in. )
surrounded by (in. , —°)
filled with, 🞄inhabited by (—°)
closed to any one (g.). 🞄ud, open wide. ni, ward off: pp. nívṛta, 🞄kept back, prisoned (RV.)
cs. restrain, hinder, 🞄from (a. )
keep off, check, stop, prevent
🞄forbid, interdict
withhold (shade)
🞄remove
exclude or banish from (ab.). 🞄vi-ni, cs. keep or ward off, check, prevent, suppress
🞄forbid
remove
dismiss (ministers), 🞄depose (a king). nis, pp. nirvṛta, extinguished
🞄[uncovered, unclouded], satisfied, 🞄pleased, happy. pari, cover, envelope
encompass, 🞄surround, enclose: pp. párivṛta, 🞄covered, enveloped, studded, with (in. , —°)
🞄surrounded or accompanied by (in. , —°
🞄ord. mg.)
párīvṛta, (V., P.) covered, hidden
🞄filled with (—°)
surrounding (gloom)
🞄cs. encompass, embrace, enclose, surround, 🞄accompany: pp. -vārita, surrounded by 🞄(in. , —°)
covered with, enveloped in (in. , 🞄—°). saṃ-pari, cs. surround. pra, ward 🞄off (RV.): pp. pra-, incorr. for prāvṛta
cs. 🞄ward off (prati, ) cs. restrain, prevent
🞄contradict: pp. prevented
prohibited. vi, 🞄P. Ā. uncover, open
unsheath (sword)
part, 🞄comb (hair)
illumine (darkness
V.)
disclose, 🞄reveal, display
explain, comment on: 🞄pp. vivṛta, uncovered, exposed, naked, bare
🞄disclosed, displayed
explained
open (of an 🞄organ in speaking and of the articulation of 🞄certain sounds)
public: -m, ad. publicly. 🞄sam, P. Ā. cover up, conceal
close (doors)
🞄arrange (clothes, hair), gather up (snares)
🞄turn away, refuse (any one)
ward off, check: 🞄pp. sáṃvṛta, enveloped in, covered, with (in. , 🞄—°)
girt or surrounded by (in. , —°)
enclosed 🞄in (lc.)
concealed, kept secret
laid aside, 🞄locked up (garment)
occupied, filled with, 🞄[Page294-3] 🞄full of (in. , —°)
provided with, attended by 🞄(in. , —°)
checked
downcast (gaze)
subdued 🞄(tone)
closed
close (of the articulation of 🞄certain sounds)
covered = being on oneʼs 🞄guard. abhi-sam, cover, conceal: pp. 🞄covered, obscured by (in. , —°)
surrounded 🞄by (in. )
filled with, full of (in. , —°)
provided 🞄or combined with (in. , —°).
वृ 2. VṚ, Ⅰ. vára (RV. rare), Ⅸ. P. (E., 🞄rare), Ā. (V., C., very common), vṛṇā, vṛṇī, 🞄vṛṇ, Ⅴ. P. Ā. vṛṇo, vṛṇu, (E.) choose 🞄for oneself, as (a messenger etc., ac.). for 🞄(friendship etc., d., sts. in. or lc.)
choose in 🞄marriage, woo (a girl, ac.)
ask any one (ac.) 🞄on behalf of (kṛte), beg any one (ac.) for 🞄(ac.), solicit from (ab.), ask any one to (inf. )
🞄prefer (ac.) to, wish for rather than (ab.)
🞄grant (ac.) to (d.
P.)
grant a boon to (ac.): 🞄pp. vṛtá, chosen etc.
cs. varaya, P. Ā. 🞄choose for oneself, select, as (ac.), for anything 🞄(d., lc., -artham)
solicit, beg for (2. ac.), 🞄ask any one (ac.) to be (ac.)
woo (ac.), on 🞄behalf of (d., -arthe), as a wife (± dārān, patnim, 🞄patnyartham). ā, choose, wish for (V.)
🞄fulfil (a wish
RV.)
grant anything to (lc.), 🞄choose out, select (V.). pari, Ā. choose (RV.). 🞄pra, Ā. (P.) choose, as (ac.), for (d.)
gladly 🞄accept.
Benfey
English
वृ वृ, and वॄ वृ, i. 1. ii. 5, वृणु,
and ii. 9, वृणा, वृणी, Par. Ātm (this
verb comprehends perhaps two verbs
which were originally different
the
original signification of the one seems
to be, ‘To guard by covering, ’ that of
the other, ‘To coose’).
1. To screen,
to cover, MBh. 3, 10970.
2. To con-
ceal (ved.).
3. To surround, MBh. 5,
164.
4. To resist (ved.).
5. To select,
to choose, Rām. 2, 9, 25.
6. To woo,
MBh. 3, 16647.
7. ii. 9, Ātm. To select
for one's self, Ragh. 3, 6
to beg, Dev.
11, 36.
8. To prefer, Rām. 2, 70, 12.
Ptcple. of the pf. pass. वृत।
1. Agreed
or assented to.
2. Served.
3. Affected
by.
4. Vitiated, spoiled.
Comp.
 ऊर्-
ध्व-,
adj.
 worn over the shoulder, Man.
2, 44.
स्वयम्-,
adj.
 chosen by one's
self, Vikr. d. 101. Ptcple. of the fut.
pass. वर्य,
1. To be applied to for
aid.
2. To be yielded to or indulged.
3. Chief, principal (rather वर + य),
Bhāg. P. 1, 9, 41
Kir. 7, 20.
m.
 Kāma.
f.
 या, A girl choosing her own husband
(rather वर + य).
Comp.
अर्य-,
m.
a respectable man of the third caste,
Daśak. in Chr. 186, 17. Caus., and i.
10,
I. वरय, Par. Ātm.
1. To select,
to choose, Hit. 116, 7
Rām. 1, 43, 17
in marriage, Chr. 52, 10.
2. To beg
(with two acc.), Rām. 1, 36, 16.
3.
To fall to one's share (acc.), Rām. 1,
65, 21.
II. वारय, Par. Ātm.
1.
To stop, Man. 8, 239.
2. To hinder,
Nal. 3, 24.
3. To keep off. Ptcple.
of the pf. pass. वारित, Prevented.
Comp.
दुस्-,
adj.
 kept off badly, MBh.
13, 267. Ptcple. of the fut. pass.
I.
वार्य, Excellent.
n.
 Sacrifice, Lass.
101, 13 = Rigv. vii. 16, 5.
Comp.
दुस्-,
adj.
 1. difficult to be kept off, irre-
sistible, MBh. 12, 3661. 2. dangerous
to be troubled, cf. MBh. 1, 1917 (+ ता,
f.
state of such one).
II. वारणिय।
Comp.
दुस्-,
adj.
 irresistible, MBh. 8,
3629. -- With the prep. अप अप,
1. To
open (ved.)
2. To show, Ragh. 10, 7
(Calc.). Caus. अपवारित, Screened,
Mālat. 93, 14. Absol. अपवार्य (in
theatrical language), Aside, apart, Śāk.
28, 17. -- With आ आ,
1. To cover, MBh.
1, 1296.
2. To conceal, Ragh. 17, 61.
3. To fill, Man. 2, 144.
4. To compre-
hend, Bhag. 13, 13.
5. To obstruct,
Rām. 1, 26, 28.
6. To choose, MBh. 1,
4738.
7. To beg. आवृत,
1. Enclosed,
surrounded, Man. 4, 73.
2. Invested.
3. Overspread.
4. Covered, Hit. 80,
15.
5. Filled, Chr. 293, 4 = Rigv. i. 87,
4.
6. Occupied, Rājat. 5, 235.
m.
 A
man of mixed origin, the son of a Brāh-
maṇa by an Ugra woman, Man. 10, 15.
Caus., and i. 10,
1. To cover, Rām. 1,
32, 11.
2. To conceal, MBh. 3, 2370.
3. To keep off, MBh. 2, 2431. -- With
अपा अप-आ, To uncover, MBh. 1, 1341
to open, Bhag. 2, 32. -- With पर्या परि
-आ, पर्यावृत, Covered, Mālat. 90,
7. -- With प्रा प्र-आ, To put on, MBh.
1, 2033. प्रावृत, Covered, enclosed,
encompassed.
m.
 ,
f.
 ता, and
n.
 A
wrapper, a cloak, a veil. -- With व्या
वि-आ, To stop, MBh. 3, 363. -- With
समा सम्-आ,
1. To cover, MBh. 3,
2310.
2. To shut, MBh. 1, 8343.
3.
To stop, MBh. 3, 10329. समावृत,
1.
Surrounded, encompassed, Rām. 3, 54,
15.
2. Enclosed.
3. Concealed, Chr.
32, 32. -- With उद् उद्, Caus., or i. 10,
वरय, To ask, Rām. 2, 11, 9. -- With
नि नि, To surround, Chr. 296, 3 = Rigv.
i. 112, 3. निवृत,
m.
 ,
f.
 ता, and
n.
 A
wrapper, a cloak, a veil. Caus.
1. To
surround, MBh. 1, 4961.
2. To protect,
Chr. 42, 15.
3. To stop, to hinder, MBh.
1, 8172.
4. To draw back from (abl.),
Bhartṛ. 2, 64.
5. To with hold, Hit.
iii. d. 10.
6. To interdict, Pañc. 28,
19
Daśak. in Chr. 181, 7.
7. To ex-
clude, Man. 9, 221. निवारित,
1. Op-
posed, Pañc. 247, 20.
2. Stopped,
Lass. 18, 1. अ-निवार्य,
adj.
 Irresistible,
Chr. 45, 7. दुर्निवार्य, i. e.
दुस्-,
adj.
Difficult to be kept off, MBh. 12, 3770.
-- With विनि वि-नि, To keep off, MBh.
1, 1756. Caus., or i. 10, To obstruct,
Mālat. 11, 16. -- With निस् निस्, निर्-
वृत,
1. Free from cares, Hit. 50, 6.
2.
Happy, satisfied, Man. 1, 54.
3. En-
raptured, Vikr. 71, 12.
n.
 A house.
Comp.
अ-निर्वृत + म्, adv. cheerlessly, Hit. ii.
d. 143. -- With परि परि, To surround,
Vikr. d. 44
MBh. 1, 3. अ-परिवृत,
adj.
 Unenclosed, Man. 8, 238. Caus.,
and i. 10,
1. To surround, Pañc. ii.
d. 23
Chr. 42, 9.
2. To cover, Chr.
4, 20. -- With संपरि सम्-परि, Caus. To
surround, MBh. 3, 10234. -- With प्र प्र,
1. To cover, Bhaṭṭ. 9, 25.
2. To put
on, MBh. 3, 2977.
3. To choose, MBh.
3, 17186. Caus.
1. To guard, MBh. 3,
10474.
2. To expose for choice, Chr.
8, 31.
3. To prefer, MBh. 3, 10810. --
With प्रति प्रति, Caus., or i. 10,
1. To
keep off, MBh. 4, 1896.
2. To oppose,
Rām. 3, 49, 22. अ-प्रतिवारित,
adj.
 Not
prohibited, Man. 8, 360. -- With वि वि,
1.
To open, Chr. 294, 4 = Rigv. i. 92, 4 (ved.
आवर्, aor.)
MBh. 1, 6275.
2. To dis-
close, Rājat. 5, 185
to reveal, MBh. 2,
6925.
3. To woo, MBh. 1, 4413. वि-
वृत,
1. Opened, Hit. 76, 6.
2. Naked,
MBh. 1, 2924.
3. Expanded.
4. Dis-
played, Man. 7, 102.
5. Exposed, dis-
covered.
6. Explained, expounded.
Comp.
अ-,
adj.
 without showing a weak
side, MBh. 1, 5559. -- With सम् सम्,
1.
To cover, Vikr. 47, 12
MBh. 2, 2623
to hide, Vikr. 43, 5.
2. To secure, Man.
7, 102.
3. To restrain, Bhaṭṭ. 9, 27.
संवृत,
1. Covered, Hit. ii. d. 139.
2. Concealed, Ragh. 7, 27.
3. Sur-
rounded, MBh. 3, 571.
4. Closed.
5.
Compressed.
6. Secured, Pañc. 91,
2.
7. Attended, Johns. Sel, 59, 178.
Comp.
अ-, (m. or
n.
 ), the name of a
hell, Man. 4, 81.
स-,
adj.
 decently
dressed, Man. 2, 193 (v. r.). Caus. To keep
off, MBh. 3, 14994. -- With अभिसम्
अभि-सम्, To cover, Chr. 36, 23 (imperf.
without augment). -- Cf. O.H.G. wara
A.S. ware, heed
O.H.G. war, verus
Goth. varjan
A.S. wreon, To cover
warian, werian, arcere
O.H.G. wari,
depulsio
werna, A.S. wearne, obsta-
culum
O.H.G. warnôn, A.S. warnian,
wearnian, cavere, prohibere
Goth.
viljan, A.S. willan, velle
Goth. val-
jan, O.H.G. weljan, eligere
Lat. per-
haps aperio, operio
probably velum,
velare
verus, valeo, valor
velle
ἐρύω, ἀρνέομαι, ὄρομαι, ὤρα, εὑρίσκω, ἀρά, ἀρείων, ἄριστος, ἦρα, βούλομαι, βουλή, βελτίων, βέλτιστος.
Apte Hindi
Hindi
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"छांटना, चुनना, पसन्द करना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
अपने लिए चुनना
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"विवाह के लिए वरण करना, प्रणय-प्रार्थना करना, प्रणययाचना करना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"प्रार्थना करना, निवेदन करना, याचना करना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"ढकना, छिपाना गुप्त रखना, परदा डालना, लपेटना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"घेरना, लपेटना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"परे हटना, दूर करना, नियंत्रण करना, रोकना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ* , , , , , , , कर्मवा* " - -
"विघ्न डालनाम् विरोध करना, अड़चन डालना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ*, प्रेर* , " - -
"ढकना, छिपाना "
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ*, प्रेर* , " - -
(किसी वस्तु से) आँख फेर लेना
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ*, प्रेर* , " - -
"रोकना, हटाना, नियंत्रण करना, दबाना, जांच पड़ताल करना, विघ्न डालना"
वृ
"भ्वा*, स्वा* , क्र्या* उभ*, इच्छा* , , , , , " - -
चुनने की इच्छा करना
वृ
"चुरा* उभ* , " - -
"वरण करना, चुनना"
वृ
"चुरा* उभ* , " - -
विवाह के लिए पसंद करना
वृ
"चुरा* उभ* , " - -
"याचन करना, प्रार्थना करना, निवेदन करना"
वृ
"क्र्या* उभ* , , , कर्मवा* , इच्छा* , , , " - -
"छांटना, चुनना"
L R Vaidya
English
vf {% (I) vt. 1U, 5U, 9U (pp. वृत
pres. वरति-ते, वृणोति, वृणुते
वृणाति, वृणीते
pass. व्रियते
desid. विवरिषति-ते or विवरीषति-ते or वुवूर्षति-ते) %} 1. To cover, to conceal, to hide, to surround, to envelop, Bt.v.10, R.xii.61
2. to restrain, to keep back
3. to choose, to select, ववार रामस्य वनप्रयाणम् Bt.iii.6, K.S.ii.56
4. to woo, to solicit, to beg, to ask for
5. (Atm.) to choose for oneself, यदेव वव्रे तदपश्यदाहृतम् R.iii.6.With अप-, to show.With अपा-, to open.With आ-, 1. to conceal, आवृणोदात्मनो रंध्रं रंध्रेषु प्रहरन् रिपून् R.xvii.61, 2. to fill, M.ii.144
3. to choose
4. to beg, to solicit
5. to restrain, to curb.With निस्-, to be satisfied, to be happy, to be satiated, निर्ववार मधुनींद्रियवर्गः Sis.x.3.With परि-, to surround.With प्र-, 1. to cover, प्रावारिषुरिव क्षौणीं क्षिप्ता वृक्षाः समंततः Bt.ix.25
2. to wear, to put on
3. to choose.With प्रा-, to put on, to wear.With वि-, 1. to open
2. to disclose, to reveal
3. to explain, to expound
4. to choose.With सम्-, 1. to hide, to cover, to conceal, लिंगैर्मुदः संवृतविक्रियास्ते R.vii.30
2. to restrain, Bt.ix.27
3. to shut.
vf {% Caus. (वारयति-ते) %} 1. to cover, to conceal
2. to prevent, to keep off from, to avert from, (with an abl.)
3. to suppress, to restrain.With नि-, to keep away from, to avert from, (with an abl.), पापान्निवारयति योजयते हिताय Bhartr.ii.72.With विनि-, to oppose, to ward off, लज्जां विजित्य विनयं विनिवार्य M.M.i.
vf {% (II) vt. 10U (pres. वारयति-ते) %} 1. To beg, to solicit, to ask for
2. to choose in marriage
3. to choose, to select.
Bopp
Latin
1. वृ 5. P. A. वृणोमि वृण्वे.
1) tegere. A. 8. 5.: नभसः
प्रच्युता धाराः…अवृण्वन् सर्वतो व्योम
3. 25.: अ-
वृणोन् माम् महाशरैः. -- वृत tectus. N. 12. 112.
2) circumdare. N. 13. 49.: जनैर् वृताम्
MAH. 1. 5120.
3) eligere. MAH. 2. 2698.: अवृणोत्…पाण्डवानाम्
अदासताम्
DEV. 11. 36.: वरं यम् मनसे ऽच्छथ तं
वृणुध्वम्. -- Caus. tegere. MAN. 8. 239.: छिद्रञ्च वार-
येत् सर्वम्. Vid. 3. वृ. (Cum वृ i. e. वर् tegere, cir-
cumdare cf. वल्, lat. vallum, vallis, fortasse velum, nisi
pertinet ad चेल q. v.
villus, ap-erio, op-erio, v. praeff.
अप, अपि
lith. at-weru aperio, uź-weru, sù-weru clau-
do
gr. ϱ̔ι-νός, aeol. γϱῖ-νος e Ϝϱῖ-νος cutis, ϱῖ-νόν scu-
tum - v. वर्मन् - εἶϱ-ος, εἴϱιον etc. lana
lith. wil-na id.
russ. vólna id.
goth. vulla id.
germ. vet. wolla id., wi-
lôn velare
(v. ऊर्णा)
hib. filim «I fold, plait, lap, wrap,
involve», fillead «a fold, plait, a cloth», falach «a blan-
ket, veil, covering», olann lana. De वृ eligere v. वर्
p. 309.)
c. अप aperire. RIGV. 51. 3. et 4.: अवृणोर् अप. (Huc,
vel potius ad Caus. अपवारयामि trahi potest lat. aperio,
ita ut correptum sit ex apa-verio, v. Pott. I. 225.)
c. अपि abscondere. RIGV. 121. 4.: अपीवृत. (Lat. operio
correptum ex opi-verio = Caus. अपिवारयामि, v. Pott.
I. 225.)
c. आ
1) tegere. MAH. 1. 1296.: नीलजीमूतसङ्घातैः
सर्वम् अम्बरम् आवृणोत्
BH. 3. 38.: धूमेना "व्रियते
वह्निः.
2) circumdare. N. 1. 24.: सखीगणावृता.
c. आ praef. अप aperire. BH. 2. 32.: स्वर्गद्वारम् अपावृ-
तम्.
c. आ praef. प्र tegere. N. 12. 23.: वस्त्रार्धप्रावृताम्. In-
duere, c. acc. vestis. N. 24. 42.: वस्त्रम् अरजः प्रावृणोत्
MAH. 1. 2033.: प्रावृत्य कृष्णवासांसि.
c. आ praef. वि arcere. MAH. 3. 363.: व्यावृत्य राजानम्.
c. आ praef. सम्
1) tegere. N. 9. 14. BH. 16. 16.
2) clau-
dere. MAH. 1. 8343.: त इमे प्रसवस्या ऽर्थे तव लोकाः
समावृताः.
3) arcere, impedire. MAH. 3. 10329.: शकृ-
न्मूत्रे समावृणोत्.
c. परि circumdare. IN. 1. 13.: शक्रः परिवृतो देवैः.
c. प्र
1) induere vestem. MAH. 3. 2977.: वस्त्रम् प्रावृणोत्.
2) eligere. MAH. 3. 17186.: प्रवृणुते वरम्.
c. वि
1) aperire. MAH. 1. 6275.: विवृत्य नयने
12931.:
निसृतः…मुखात् तस्य विवृतात्
1. 2935.: मारुतस्
तत्र वासः प्रक्रीडिताया विवृणोतु. -- विवृत nu-
dus. MAH. 1. 2942.: अपश्यद् विवृताम्. TROP. dete-
gere, patefacere, manifestum facere. MAH. 2. 6952.: नचै
ऽतद् विवृणोति सः.
2) petere. MAH. 1. 4413.: तान् तु
तेजस्विनीङ् कन्याम्…व्यवृण्वन् पार्थिवाः के-
चित्.
c. सम् tegere. N. 16. 17. IN. 5. 19.
c. सम् praef. अभि id. H. 4. 40.
2. वृ 9. P. A. वृणामि, वृणे. Eligere. N. 4. 14.: वृणे त्वाम्
अहम् भर्तारम्
SU. 1. 22.: अन्यद् वृणीतम्
MAH.
1. 3391.: वृण वरम् (v. gr. min. ed. 2. §. 345^b).)
3. 8567.:
तां न वव्रे पुरुषः.
2) A. desiderare, optare. R. Schl. II.
34. 40.: अपक्रमणम् एवा ऽथ सर्वकामैर् अहं वृणे.
3) A. petere alqd ab aliquo, c. 2. acc. R. Schl. I. 34. 29.:
पितरन् नो वृणीष्व
MAH. 3. 13583.: वव्रे प्रभुम् अव-
ध्यो भवेयम्. (Vid. वर्.)
c. आ eligere. IN. 5. 42.: अनावृताश्च (sic cum ed. Calc.
3. 1858. legendum) सर्वाः स्म.
2) optare, desiderare.
RIGV. 17. 1.: इन्द्रवरुणयोर् अहम्…अव आवृणे «In-
drae Varunaeque ego…auxilium desidero».
c. निस् निर्वृत quietus, felix, laetus (electus). MAN. 1. 54.
N. 26. 34.: R. Schl. III. 3. 24.
c. प्र eligere. MAH. 3. 17196.: प्रवृणीष्व यथे ऽच्छसि.
3. वृ 1. P. A. i. q. 2. वृ.
c. उत् exposcere. R. Schl. II. 11. 9.: हृदयम् अप्य् एतत्
…उद्वरस्व मे.
4. वृ 10. P. A. वारयामि, वारये arcere, impedire. N. 3. 24.:
प्रविशन्तन् न माङ् कश्चिद् अपश्यन् ना ऽप्य्
अवारयत्
13. 51.: जनं वारयित्वा
MAN. 4. 59.
R.
Schl. I. 1. 49. Cum ablat. SA. 2. 29.: नै ऽषा वारयितुं
शक्या धर्माद् अस्मात्. (Goth. varja prohibeo = वा-
रयामि, v. gr. comp. 109^a). 6.
nostrum wehre
germ. vet.
weriu
1) cohibeo, defendo, abigo.
2) vestio. - v. 1. वृ
tegere, प्रवृ induere
ga-werida vestitio, wari, weri pro-
pulsio, propugnaculum, clypeus etc. (v. Graff. 929. sq.),
werna obstaculum, repugnantia, warnôn monere, dehor-
tari, bi-warôn servare (bewahren).
c. आ tegere, occulere. R. Schl. I. 32. 11.: आवार्य गग-
णम् मेघः
N. 12. 19.: आवार्य गुल्मैर् आत्मानम्.
c. नि id. N. 7. 11. SA. 4. 25.
c. नि praef. वि id. MAH. 1. 1756. 3. 11489.
c. परि circumdare. R. Schl. I. 5. 2.: षष्टिपुत्रसहस्राणि यं
यान्तम् पर्यवारयन्
36. 10. -- परिवारित
1) circum-
datus. SU. 3. 3. N. 13. 75.
2) indutus. MAH. 3. 2057.:
अजिनैः परिवारितम्.
c. परि praef. सम् circumdare. MAH. 3. 10234.
c. प्र
1) tegere. MAH. 3. 10476.: प्रवार्य जन्तुम्.
2) pro-
tegere, tueri, servare. R. Schl. II. 77. 15.: प्रवारयसि नः
सर्वान्.
c. प्रति arcere, repellere, avertere. A. 7. 17.: शरवर्षैः…
माम् महद्भिः प्रत्यवारयन्
10. 21.
c. सम् id. MAH. 3. 14994.: शरवर्षाणि…अस्त्रैः संवार्य.
Lanman
English
√1vṛ (vṛṇóti, vṛṇuté
vavā́ra, vavré
ávārīt
vṛtá
váritum, vártum
vṛtvā́
-vṛ́tya
vāráyati). --1. cover, enclose,
encompass
surround, i. e. guard, 11^21
—2. offensively, keep in, hold back or
captive
vṛta, pent up, 75^14
—3. defensively,
hold back, keep in check (75^11),
ward off, hinder, restrain
--caus.
[1041^2], keep back, hinder, stop.
[cf. ἐ-ελ-μένος, ‘enclosed’ and ‘held in
check, ’ referred to εἴλω, Aeolic ἔλλω,
*ϝελ-νω
εἶλαρ, *ϝελ-αρ, ‘cover, defense’
Lat. ver-ēri, ‘be on one's guard, fear’
vellus, ‘(cover, i. e.) pelt, fleece’
vallum,
‘defense, palisaded rampart, wall, ’ whence
the borrowed Eng. wall
Eng. ware, wary,
‘on one's guard, cautious’
Ger. wehren,
‘check, ward off’
Wehre, ‘defense’
with vártra, ‘stopping, ’ and then ‘a dam, ’
cf Ger. Wehr, AS. wer, Eng. weir, ‘(water-)
stop, dam’: for other cognates, see uru,
ūrṇa, varuṇa: cf. the derivs vala, vṛtra,
varūtha, varṇa, etc.]
+ anu, cover over.
+ apa, uncover, open. [cf. the relation
of Ger. decken, ‘cover, ’ and auf-decken,
‘uncover.’]
+ abhi, cover.
+ ā, cover
--āvṛta: covered, 33^20
concealed
encompassed, surrounded, 3^9
(covered with, i. e.) filled with, provided
with, 66^1.
+ sam-ā, cover
samāvṛta, surrounded.
+ ni, keep down, suppress, ward off
caus. [1041^2], stop, 98^4.
+ nis, in ppl. nirvṛta, pleased, contented,
free from care. [prop. ‘uncovcred,
not covered over, i. e. not dark or
gloomy, ’ and so ‘clear, bright’: cf.
√1vṛ + vi, which shows a similar metaphor.
]
+ pari, surround.
+ pra, cover.
+ sam-pra, mid. cover completely.
+ vi, uncover, open
make open or clear,
illume. [cf. √1vṛ + nis.]
+ sam,
—1. cover over
—2. keep together
or in order, and so put in order,
gather up, 26^20.
√2vṛ (vṛṇīté
vavré
ávṛta
variṣyáte
vṛtá
várītum [254^3]
varitvā́
caus.
varáyati, -te [1042b^3]). choose
prefer
desire, wish
choose for one's self, make
one's portion, 70^5, 86^14
varaṃ vṛ, wish
a wish, make a condition, 94^1
--caus.
[1041^2], choose.
[cf. Lat. volo, ‘will’
Old Eng. wol, wul,
‘will, ’ still living in I won't, ‘I wol not’
Ger. Wahl, ‘choice, selection, ’ whence
wählen, ‘select, ’ Chaucerian wail, ‘select’
Ger. wohl, Eng. well, ‘according to one's
wish’ (see under 1vara): perhaps akin
are βούλομαι, *βολνομαι, Epic βόλομαι,
‘will, ’ and βέλ-τερος, ‘choicer, better, ’
but this is disputed.]
+ ā, choose, desire.
Kridanta Forms
Sanskrit
वृ (वृ꣡ञ् वरणे - स्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वरणम्
अनीयर् = वरणीयः - वरणीया
ण्वुल् = वारकः - वारिका
तुमुँन् = वरितुम् / वरीतुम्
तव्य = वरितव्यः / वरीतव्यः - वरितव्या / वरीतव्या
तृच् = वरिता / वरीता - वरित्री / वरीत्री
क्त्वा = वृत्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृतवान् - वृतवती
क्त = वृतः - वृता
शतृँ = वृण्वन् - वृण्वती
शानच् = वृण्वानः - वृण्वाना
वृ (वृ꣡ङ् सम्भक्तौ - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = वरणम्
अनीयर् = वरणीयः - वरणीया
ण्वुल् = वारकः - वारिका
तुमुँन् = वरितुम् / वरीतुम्
तव्य = वरितव्यः / वरीतव्यः - वरितव्या / वरीतव्या
तृच् = वरिता / वरीता - वरित्री / वरीत्री
क्त्वा = वृत्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृतवान् - वृतवती
क्त = वृतः - वृता
शानच् = वृणानः - वृणाना
वृ (वृ꣡ञ् आवरणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वारणम् / वरणम्
अनीयर् = वारणीयः / वरणीयः - वारणीया / वरणीया
ण्वुल् = वारकः - वारिका
तुमुँन् = वारयितुम् / वरितुम् / वरीतुम्
तव्य = वारयितव्यः / वरितव्यः / वरीतव्यः - वारयितव्या / वरितव्या / वरीतव्या
तृच् = वारयिता / वरिता / वरीता - वारयित्री / वरित्री / वरीत्री
क्त्वा = वारयित्वा / वृत्वा
ल्यप् = प्रवार्य / प्रवृत्य
क्तवतुँ = वारितवान् / वृतवान् - वारितवती / वृतवती
क्त = वारितः / वृतः - वारिता / वृता
शतृँ = वारयन् / वरन् - वारयन्ती / वरन्ती
शानच् = वारयमाणः / वरमाणः - वारयमाणा / वरमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 वृ
मूलधातुः:
 वृङ्
धात्वर्थः:
 सम्भक्तौ
गणः:
 क्र्यादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 वृणीते
धातुः:
 वृ
मूलधातुः:
 वृञ्
धात्वर्थः:
 वरणे
गणः:
 स्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 वृणोति, वृणुते
धातुः:
 वृ
मूलधातुः:
 वृञ्
धात्वर्थः:
 आवरणे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 वारयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आधृषीयः
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वृ, वरय, उद्धृ, उद्ग्रह्
verb
बहुषु वस्तुषु वाञ्छितानि वस्तूनि परिग्रहणानुकूलः व्यापारः।
"वस्त्रापणात् अहं शाटिकानां दश वृणे।"
Synonyms:
 वृ, उद्वृ, वरय, उपसंकॢप्, प्रकॢप्, प्रतिवृ, विलभ्
verb
जनेषु एकस्य प्रतिनिधिरूपेण परिग्रहणानुकूलः व्यापारः।
"कांग्रेससदस्याः सोनियागान्धीमहोदयां कांग्रेसाध्यक्षरूपेण अवृण्वन्।"
Synonyms:
 अन्तर्धा, अपनिली, अवली, गोपाय, अपगुह्, अपनिधा, तिरोधा, तिरोभू, निगुह्, निली, ली, विनिगुह्, विली, अवगुह्, उपगुह्, गुह्, वृ, संवृ, संनिली, गडय, गुप्तीकृ
verb
भयसञ्कोचादिना आत्मानम् अन्येभ्यः निलीनानुकूलः व्यापारः।
"चोरयित्वा श्यामः गृहे अन्तर्धत्ते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वृ, क च वृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) क, वारयति । इतिदुर्गादासः ॥
वृ, ङ ग संभक्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(क्र्या०-आत्म०-सक०-सेट् ।) संभक्तिः सेवनम् ।ङ ग, वृणीते । वृणते हि विमृष्यकारिणं गुण-लुब्धाः स्वयमेव सम्पदः । इति दुर्गादासः ॥
वृ, ञ वृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-उभ०-सक०-सेट् ।) ञ, वररि वरते । इतिदुर्गादासः ॥
वृ, न ग ञ वृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(स्वा०-क्र्या० च-उभ०-सक०-सेट् ।) न ञ, वृणोतिवृणुते । ग ञ, वृणाति वृणीते । वकारस्य दन्त्य-त्वात् संवृणोति इत्यादौ नानुस्वारस्य मकारः ।ओष्ठ्यत्वाच्च युवूर्षतीत्यादौ ऋदिरणावित्यूर् ।न च दन्त्यस्य कथमोष्ठ्यकार्य्यमिति वाच्यं यतःस्वभावादोष्ठ्यस्य वकारस्य ओष्ठ्यकार्य्यं स्वाभा-विकमेव । क्वचिद्दन्त्यमध्ये पाठः नह्येकवर्णस्यो-भयस्थानं सम्भवति । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वृ आवरणे
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । वारयति ते अवीवरत् त ।
वृ सेवायां क्र्या० आ०
सक०
 सेट् । वृणीते “वृणते हि विमृष्य-कारिणम्” किरा० । अवरीष्ट अवरिष्ट अवृत ।
वृ वरणे
भ्वा०
उभ०
सक०
 सेट् । वरति ते अवारीत् अवरि(री)ष्ट
वृ वरणे स्वादि० क्र्या० च
उभ०
सक०
 सेट् । वृणोति वृणुतवृणाति वृणीते अवारीत् अवरिष्ट अवरीष्ट अवृत ।
Capeller
German
वृ s. 1. 2. वर्.
Grassman
German
1. √vṛ, „umfassen, eng einschliessen“ [Cu. 〔656〕], 1〉 eng umschliessen, einschliessen, gefangen halten [A.]
2〉 hemmen. aufhalten [A.]
3〉 fern halten [A.] von [Ab.]
4〉 zurückhalten [A.] von [Ab.], hindern an
5〉 bedecken, verhüllen [A.] mit [I.]
auch 6〉 ohne Instr.
7〉 bildlich: Licht [A.] mit Dunkel [I.] oder 8〉 Hitze [A.] durch Kühlung [I.] verhüllen, hindern. Caus. in den Bedeutungen 1, 2, 8
9〉 Int. sich dicht zusammenballen.
Mit ápa 1〉 Behältniss [A.] (jemandem [D.]) aufschliessen, öffnen
2〉 Thüren, Wehren [A.] aufschliessen, öffnen
3〉 Decke, Kleid [A.] abhüllen, hinwegnehmen
4〉 bildlich das Dunkel [A.]
5〉 das eingeschlossene [A.] herausholen, ans Licht bringen
6〉 dass. bildlich
7〉 jemandem [D.] etwas [A.] erschliessen, schenken
8〉 enthüllen [A.].
ápi 1〉 verhüllen, ganz bedecken, verstecken [A.]
2〉 einschliessen [A.].
abhí 1〉 umgeben, einfassen, ausstatten [A.] mit [I.]
2〉 bedecken, verhüllen [A.]
3〉 die Kuh [A.] belegen (vom Stiere)
4〉 me. sich verhüllen.
ā́ 1〉 umgeben [A.] mit [I.]
2〉 reichlich versehen [A.] mit [I.].
ápi ā́ ganz einhüllen [A.].
pári ā́ rings umgeben [A.] mit [I.].
ní zurückhalten, einschliessen [A.].
pári 1〉 umdrängen, umringen [A.]
2〉 eingeschlossen halten [A.]
3〉 verschliessen [A.]
4〉 verhüllen [A.] mit [I.]
5〉 jemandem [D.] etwas [A.] abwehren
6〉 hindern [A.] an [Ab.].
prá (in Part. II. zu prā́ gedehnt) 1〉 abwehren [A.]
2〉 bedecken [A.] mit [I.].
sám prá ganz bedecken [A.].
ví 1〉 aufthun, eröffnen [A.]
2〉 Thüren [A.] aufschliessen
3〉 enthüllen [A.]
4〉 enthüllen = erhellen [A.], namentlich 5〉 die Finsterniss [A.] durch [Page1320] Licht [I.]
6〉 die Gedanken [A.] enthüllen
7〉 Pfade [A.] erschliessen, bahnen
8〉 Güter [A.] erschliessen
9〉 jemandem [D.] Güter, Gaben [A.] erschliessen, schenken
10〉 sich enthüllen.
sám verhüllen [A.].
Stamm I. vṛṇu, vṛṇo:
-oti prá 1〉 dabhrébhis bhū́yasas {598, 6}.
-vé [1. s. me.] ví 1〉 várāṃsi párvatasya {317, 8}.
-váte [3. p.] 2〉 yásya hárī {5, 4} (ná śátravas).
-vaté [dass.] 2〉 yám {665, 21} (nákis yudhí).
-vate 2〉 tvā {548, 16} (nákis góṣu).
Impf. avṛṇu, ávṛṇo (betont nur {132, 4}
{709, 6})
-os ápa 1〉 áṅgirobhyas vrajám {132, 4}
gotrám ángirobhyas {51, 3}
{798, 23}
apā́m apidhā́nā {51, 4}. — 7〉 jyótis ā́riāya {202, 18}. — apa 7〉 vásu śarabhā́ya {709, 6}.
-ot 1〉 vṛtrám {268, 3}. — ápa 1〉 2〉 5〉 vrajám, íṣas, dvā́ras {130, 3}. — 1〉 ápihitā khā́ni {324, 1}. — 1〉 5〉 vájram, sutám {278, 5}. — 2〉 dúras {265, 21}
{946, 8}
{965, 6}. — 7〉 áṅgirobhyas gā́s {672, 3}.
-vata [3. p. me.] ápa 5〉 gā́s {225, 1}.
Stamm II. ūrṇu, ūrṇo:
-oti ápa 4〉 támas {914, 12} (arcíṣā). — abhí 2〉 {688, 2} (〰 yád nagnám). — ví 6〉 matím {105, 15} (hṛdā́).
-uthas ápa 1〉 vrajám {866, 8}.
-utás [3. du.] apa 5〉 arṇavám {660, 5}.
-ot ví 4〉 aktū́n {68, 1}.
-u ápa 2〉 paridhī́n {808, 11}.
-uhí ápa 4〉 dhvāntám {899, 11}.
-uhi abhí 2〉 enam {844, 11} (bhūme). — ví 8〉 vā́jān {803, 4}
nas rayím {864, 2}.
-uta ā́ 2〉 índram sómais, jū́s ná vástrais {205, 3}.
-uṣe ví 8〉 dāmā́nām {350, 2}.
-uté apa 1〉 vrajám {156, 4}. — 8〉 {820, 4} (sómena dadiáṅ). — vi 9〉 dāśúṣe vā́riāṇi {491, 8}.
-ute ápa 4〉 rāmī́s {225, 12} (aruṇaís). — 8〉 vákṣas {92, 4}. — ví 2〉 dvā́rā {659, 6}. — 8〉 vā́ram {822, 6}.
-uṣva sám prá agnés várma pī́vasā {642, 7}.
Impf. aurṇu, aúrṇo (betont {458, 6}
{907, 2}):
-os ví 2〉 dúras {458, 6} (usríyābhyas).
-os [dreisilbig aūrṇos] ví 2〉 dúras ádres {595, 4}.
-ot ví 2〉 8〉 rā́yas dúras {68, 10}. — 3〉 dyā́m {907, 2}.
Stamm III. vára (vgl. 2. vṛ):
-ate 2〉 yā́s (niyútas) {463, 11}.
-ante 2〉 te rā́dhas {327, 9}
yám {675, 2}
tvā {697, 3} (ádrayas).
-ethe [2. du.] 4〉 agním ātápas {682, 8}.
-anta 5〉 te śócis támasā {302, 6}.
vara:
-athas 3〉 támāṃsi hṛdás {385, 9}.
-at ápa 1〉 (vajrám) {486, 24} (nas). — pári 1〉 tám {298, 9} (áṃhas).
-ate 2〉 mā {338, 6} (daívyam sáhas).
-ante 2〉 tvā {328, 8}
(agním) {356, 10} (paribā́dhas)
te hástam [Page1321] {644, 5} yuvatím ná śáryām {1004, 3}. — pári 6〉 ghṛṇā́s ātápas {427, 5}.
-ate [Co.] 2〉 kás īm (agním) {65, 6}
asya śúṣmam {386, 9}.
-anta 2〉 te ójas {266, 9}
tva {266, 16}
vas {409, 7}. — ví 2〉 dúras {215, 5} (wo Versmass und Sinn die Zufügung von ví erheischen: mādbhís śarádbhis (ví) dúras 〰 vas).
Perf. vavṛ, vavár, vavā́r:
-ártha ápa 1〉 gotrā́ {277, 7}.
-artha ví 5〉 jyótiṣā támas {91, 22}.
-āra [3. s.] ápa 1〉 bílam {32, 11}.
-rus ví 1〉 vrajám {297, 15}
{871, 11}
gávyam ūrvám {606, 4}.
-re [1. s.] ápi á {272, 8} ā́ suṣṭutī́ ródasī 〰 ápi ‿iva yósā jánimāni 〰.
-re [3. s.] ví 3〉 sánīḍe {62, 7}.
-ré 9〉 ū́dhani {52, 3} (Pad. -ráḥ).
Plusquamperf. ávāvar:
-rīt 2〉 vas {709, 7}.
Aor. ávar:
-ar [2. s.] ví 4〉 (agním) cákṣasā sū́riasya {113, 9}.
-ar [3. s.] ví 1〉 {431, 2}(?). — 3〉 tisrás {893, 4}.
āvar (Pad. avar, avaḥ, āvar, āvaḥ):
-ar [2. s.] ápa 1〉 valásya bílam {11, 5}. — vi 2〉 ṛtásya dvā́rau {611, 6}. — 5〉 jyótiṣā támas {348, 6}. — 9〉 matím, rātím mártiebhias {629, 16}.
-ar [3. s.] ápa 2〉 dvā́rā támasas {239, 1}. — 3〉 kṛṣṇā́m nirṇíjam {113, 14}. — 4〉 támas ájuṣṭam {591, 1}. — ví 2〉 dúras {399, 1}
{113, 4}. — 1〉 4〉 támas {92, 4} (gā́vas ná vrajám). — 3〉 vápus {485, 8} (dṛśáye)
mahī́ {157, 1} (arśíṣā). — 4〉 ródasī {809, 38}
idám {113, 13}. — 7〉 pathíā jánānām {595, 1}. — 10〉 uṣā́s {591, 1}.
avṛ, ávār (betont {302, 7}):
-ran ví 2〉 támasas dvā́rā {347, 2}.
-ṛta [3. s. me.] ápa 5〉 vrajínīs {399, 1}.
-āri [3. s. pass.] 4〉 ná yásya sā́tus jánitos 〰 {302, 7}.
vár, vṛ:
-am [1. s., vam aus varam] ápa 1〉 vrajám dāśúṣe {854, 7}.
-ár [2. s.] ví 1〉 párvatam {386, 1}.
-ar [2. s.] ví 5〉 ándhas uṣásā {62, 5}. — 7〉 kā́ṣṭhās árvate {63, 5}.
-ár [3. s.] ápa 5〉 valám {205, 3}.
-ar [3. s.] ápa 2〉 dúras {121, 4}. — ví jyótisā támas {385, 3} (Pada avar).
-artam [2. du.] ví 2〉 vrajásya dúras gṛṇaté {503, 11}.
-rán ápa 5〉 usríyāṇām vā́r {301, 8}.
-ran ápa 1〉 gávyam ūrvám {383, 12}. — 5〉 aruṇī́s {298, 16}
nadías {351, 6}.
-ṛdhi ápa 1〉 vrajám {10, 7}. — ápā 1〉 7〉 asmábhyam tā́n (rāyás) vrajān iva gómatas {327, 13}. — 2〉 7〉 durás ná vā́jam {193, 7}. — 5〉 dṛḍhā́ párivṛtam ná rā́dhas {543, 2}. — 7〉 nas gómatīs íṣas {643, 29}
carúm asmábhyam {7, 6}. — ví 2〉 nas rāyé dúras {757, 3}
{776, 3}. [Page1322]
Aor. varṣa:
-athas [Co.] ápa 2〉 7〉 nas íṣas dvā́rā ná {625, 21}.
Stamm des Caus. vāráya (tonlos nur {853, 5}):
-ante 2〉 (jaritā́ram) {313, 19} (nákis devā́s ná mártās)
tvā dítsantam {690, 3}
mā́m {853, 5} (vṛjáne).
Impf. des Caus. avāraya:
-ethām 8〉 hiména ghraṃsám {116, 8}.
Part. vṛṇvát [von Stamm I.]:
-ántas pra 1〉 abhiyújas {733, 2}.
ūrṇvát [von Stamm II.]:
-án vi 3〉 amṛ́tasya dhā́ma {806, 2}.
-atī́ [N. s. f.] ví 4〉 divás ántān {92, 11}. — 9〉 dāśúṣe vā́riāṇi {434, 6}.
ūrṇuvát [in der Verbindung aporṇuvát]:
-ántas apa 4〉 támas párīvṛtam {341, 2}. — 5〉 ápīvṛtās (apás) {190, 6}.
ūrṇvāná:
-ā́ [f.] abhi 4〉 urváśī {395, 19}.
Part. Perf. vavṛvás (vavrús):
-ṛvā́ṃsam-rivā́ṃsam 1〉 apás {205, 2}
{312, 7}
{461, 2}
{773, 22}. — pári 2〉 devī́s (apás) {266, 6}.
Part. Aor. vrāṇá:
-ā́s [A. p. f.] 1〉 (passivisch) gā́s ná {61, 10} (avánīs).
Part. Perf. des Int. (?) vavavrús (schwache Form):
-úṣas [G.] 9〉 támasas {173, 5}.
Part. II. vṛtá [vgl. 2. vṛ]:
-ám 1〉 kṣódas nadī́nām {458, 12}.
-ā́n 1〉 síndhūn {315, 5}
{338, 7}.
vṛta [vgl. ávṛta]:
-as ápī 1〉 {858, 8}. — abhī́ dákṣiṇābhis {659, 5} (hótā)
udnā́ {709, 9} (vájras)
ráthas {1002, 3}. — ā́ 2〉 táviṣībhis {87, 4}
yajñébhis {646, 13}.
-am [m.] ápī 1〉 māyínam {202, 5}. — abhī́ 1〉 vájram śukraís {278, 5}
rátham kṛ́śanais {35, 4}. — ā́ táviṣībhis {51, 2}
{237, 5}
{697, 2}. — pári ā́ sómam góbhis {798, 27}
{488, 27}. — ní 1〉 rebhám {112, 5}. — párī 4〉 vṛtrám támasā {939, 6}
arṇavám támasā {214, 18}. — pári 2〉 rā́dhas {543, 2}. — sám ayám u tvā vicarṣaṇe jánīs iva‿ abhí 〰 prá sómas indra sarpatu {637, 7}.
-am [n.] ápā 5〉 rā́dhas {57, 1} (távase). — ápī 2〉 usríyāṇām ánīkam {121, 4}. — ā́ 1〉 sū́ryasya cákṣus rájasā {164, 14}. — pári 2〉 rā́dhas {543, 2}. — párī 2〉 támas {341, 2}.
-asya prā́ 2〉 (áśvasya) nirṇíjā {162, 2}.
-āsas ā́ 1〉 avatā́sas kartṛ́bhis {55, 8}.
-ās [m.] párī 1〉 dohánās {144, 2}. — prā́ 2〉 nīhāréṇa {809, 7}.
-ā [n.] abhī́ 1〉 tā́ mahāpadéna {899, 2}. — párī 3〉 gotrā́ {208, 1}.
-ā [f.] abhī́ 3〉 yéna gaús {164, 29}.
-e [du. f.] abhī́ 1〉 dyā́vāpṛthivī́ ghṛténa {511, 4}.
-ās [N. p. f.] ní ā́pas {924, 6} (devébhis).
-ās [A. p. f.] ápī 2〉 (apás) {190, 6}. — ní apás {57, 6}. — párī 2〉 íṣas {130, 3}. [Page1323]
Part. III. vartṛ́:
-á apa 1〉 vrajám 〰 ‿asi gónām {316, 8}.
Absol. vṛtú:
-vā́ 6〉 bhū́mim viśvátas {916, 1}.
-vī́ 1〉 apás {52, 6}.
Inf. vártu (vgl. dur-vártu):
-ave 2〉 agnés prásitis ná 〰 {216, 3}
ná 〰 prasavás sárgataktas {267, 4}
ṛbhukṣáṇam ná 〰 (der nicht zu hemmen ist) {665, 29}.
Verbale vṛ́t:
„einschliessend“ in nadī-, arno-vṛ́t.
2. √vṛ, „wählen“ [Cu. 〔655〕], aus 1. vṛ (umfassen) hervorgegangen, aber schon vor der Sprachtrennung von ihm gesondert
es erscheint fast nur im Medium, und zwar mit der Bedeutung „für sich umfassen, d. h. für sich wählen, erlesen“
im Aktiv nur viermal, und zwar mit den Bedeutungen „wählen, gewähren“. 1〉 me. sich jemand [A.] erwählen, ausersehen als [A.]
2〉 sich jemand, etwas [A.] wählen, ausersehen zu [Dat. eines Abstraktums]
3〉 jemand [A.] sich erwählen, allen andern vorziehen
4〉 vorziehen [A.] vor [Ab., D. ?]
5〉 etwas [A.] erwünschen, sich ausersehen
6〉 act. jemandem [D.] etwas [A.] gewähren, es ihm zukommen lassen.
Mit ā́ 1〉 jemand, etwas [A.] erwünschen, erwählen, bevorzugen
2〉 act. Wunsch [A.] gewähren.
nís jemand [A.] sich auserlesen.
pári 1〉 jemand [A.] erwählen zu [D.]
2〉 liebend umfangen [A.].
prá 1〉 jemand [A.] zuerst wählen als [A.]
2〉 jemand [A.] wählen zu [D.]
3〉 etwas [A.] bevorzugen, gerne annehmen.
Stamm (vṛṇā), vṛṇī, (vṛṇ):
-e [1. s. me.] 1〉 índram agním kavichádā {246, 3}. — 5〉 devā́naam ávas {703, 8}. — ā́ 1〉 ávas {17, 1}
{658, 10}
íṣas {246, 5}
sumatím vas {267, 11}
tā́ni te {271, 9}
vas yajñám {575, 11}. — prá 1〉 agním hótāram {253, 1}.
-īte 5〉 devā́nām ávas {321, 3}.
-īmáhe 2〉 (tvā) sakhiā́ya {778, 18}. — 5〉 vā́riam {349, 1}
tád {952, 2}. — ā́ 1〉 śárma {651, 10}
vā́jam {236, 4}. — ā 1〉 sumatím {456, 9}
vāmám {692, 4}. — pári 1〉 yuvā́m sakhiā́ya {337, 7}.
-īmahe 1〉 agním dūtám {12, 1}
{44, 3}
hótāram tvā {374, 3}
{380, 4}
{669, 1}
{847, 1}. — 5〉 devásya bhójanam {436, 1}
vā́riam {645, 13}
agnés sakhyám {664, 20}
ávas te {114, 9}. — ā́ 1〉 ávas {39, 7}
{42, 5}
{217, 2}
{692, 1}
{861, 1}. _{861, 2}
{862, 2}—_{862, 12}
ávāṃsi {613, 2}
{646, 21}
{676, 4}
sumatím {114, 4}
ūtím {634, 6}
śárma {638, 16}
yujyā́ {699, 2}
tád vas {647, 22}
sakhitvám {773, 4}
{777, 9}
dákṣam {777, 28}
śárdhas diviám {139, 1}
yuvā́m {232, 19}
savitā́ram {436, 7}
sarvátātim áditim {926, 1}—_{926, 11}. — prá 1〉 tvā dūtám {36, 3}. — 2〉 pūṣáṇam yújiāya {624, 15}.
-áte [3. p.] 1〉 agním hótāram {837, 4}
{58, 7}.
-ate 1〉 (agním) hótāram {141, 6}
{917, 9}. — 3〉 agním {365, 4}
índram {458, 8}
tám íd {917, 8}
tuā́m íd {973, 2}. — 5〉 váram {990, 2}. [Page1324]
-īta [3. s.] 3〉 índram {626, 44}. — 4〉 jyótis támasas {273, 7}. — 5〉 dyumnám {404, 1} (puṣyáse). — nís tvā́m ékam íd {315, 1}.
-īmáhe ā 1〉 sumatím {456, 9}
vāmám {692, 4}.
-īṣvá 5〉 stómam {953, 8}.
-īṣva 2〉 asmā́n yújiāya {535, 9}
asmā́n sakhiā́ya {327, 11} (-īṣua zu sprechen).
-īdhvám 1〉 agním havyavā́hanam {382, 6}.
-atām [3. p.] tuā́m víśas 〰 rājíāya AV. 3, 4, 2.
Impf. ávṛṇī (ávṛṇ):
-īta (-ītā) 5〉 yā́ni (bheṣajā́) {224, 13}
yám (rátham) {339, 2}. — 3〉 devā́n {809, 41}.
-īmahi 3〉 tvā {263, 16}.
avṛṇī:
-ītam [2. du.] 6〉 gharmám átraye {180, 4}.
-i [1. s. me., Text āvṛṇi, Pada avṛṇi, Prāt. 〔181〕] 3〉 kuruśrávaṇam {859, 4}.
-īta [-ītā] 1〉 yuvā́m pátī {119, 5} (yóṣā). — 2〉 súarṇaram práśastaye {782, 6}. — 3〉 pitárau {911, 14}. — 4〉 sómat vásiṣṭhān {549, 2}
devébhyas mṛtyúm, prajā́yai amṛ́tam {839, 4}(?). — 5〉 sómam {32, 3}
{270, 8}
yuvós rátham {117, 13}. — pári 2〉 yuvós śríyam {585, 4} (yóṣā).
Stamm II. vára (tonlos {140, 13}):
-as ā 1〉 me sakhyám {633, 21}
yásya sakhyám {639, 30}.
-at ā 2〉 kā́mam {143, 6}.
-anta 5〉 íṣam váram {140, 13} (aruṇī́as).
Perf. vavṛ:
-ṛṣé 2〉 sómam mádāya {800, 1}.
-ṛmáhe 1〉 tuā́m íd avitā́ram {641, 2}. — 3〉 tuā́m {445, 7}.
-ṛmahe 1〉 yájiṣṭham tva {639, 3}. — 2〉 tvā ūtáye {243, 1}. — 3〉 tuā {187, 2}.
Aor. avṛ (avr):
-ri [1. s. me., zu sprechen avari] à 1〉 ávaṃsi {351, 5}.
vṛ, vur, (ur Partic.):
-ṛta [3. s.] 5〉 tád vácas {813, 13}.
-urīta [3. s. Opt.] 5〉 sakhyám {404, 1}
iṣam {455, 1} (ávase).
Part. vṛṇāná [von Stamm I.]:
-ás 3〉 vām {108, 6}
índram {950, 4}. — 5〉 apás {806, 1}. — ā 1〉 ávas {297, 20}.
-ā́s [m.] 3〉 (agním) {365, 4}
{914, 4}. — 2〉 sakhiā́ya sakhyám {534, 12}(?). — 5〉 saptá hotrā́ṇi {238, 5}.
-ā́ [f.] 5〉 apás {402, 1}.
-ā́s [N. p. f.] 1〉 īm (índram) rā́jānam {950, 8}.
Part. Aor. urāṇá:
-ás 1〉 passivisch dūtás īyase pradivás 〰 {303, 8}
{302, 4}
(agnís) hótā {504, 4}. — 3〉 devátātim {253, 2} = {302, 3} (pradakṣiṇít). — 5〉 prajā́m {821, 9}.
-ám 5〉 pass. índram {173, 7} (satā́m).
-ās [m.] 5〉 ā́yus jarásam {844, 6}
substantivisch patháām {589, 3}.
Part. II. vṛtá [vgl. 1. vṛ]:
-ás 1〉 váhnis agnís {523, 5}
agnís hótā {878, 1}. — 2〉 puróhitas hotrā́ya {924, 7}.
-ā́sas [m.] 3〉 {549, 5} (dāśarājñé).
-ā́s [m.] 3〉 {338, 5} samáraṇe (die Auserlesenen).
1322, 21: -rivā́ṃsam st. -ṛvā́ṃsam
1324, 5. 6.a: nís bis 1.
1. vṛ,
mit sám 2〉 sich sammeln, sich häufen,
Stamm vara:
-anta sám 2〉 íṣas {121, 15}
Perf. vavṛ:
-rus ví vrajám {312, 6}
Part. vṛta:
-am sám: die Stelle {637, 7} gehört zu -as.
2. vṛ,
Stamm vṛṇī:
-īté 5〉 śruṣṭím {67, 1}
-ate nís {315, 1}.
Part. vṛṇāná:
-ā́s 5〉 ā́yus {844, 6}.
Burnouf
French
*वृ वृ। वरामि, वरे १
वृनोमि, वृण्वे ५
वृणामि, वृणे ९
p. ववार [3p. pl. वव्रुस्],
ववरे et वव्रे
f1. वरितास्मि et वरितास्मि
f2.
वरिष्यामि, वरिष्ये, a1. अवारिषम्, अवरिषि [ou
अवरीषि, अवृषि, अवूर्षि], o. व्रियासम् et
वूर्यासम्, वरिषिय [ou वृषिय, वूर्षिय] a2. vd.
अवरम् [2ᵉ et 3ᵉ p. अवर्]. {@Ps.@} व्रिये
a1. 3
p. अवारि
pp. वृत et वूर्ण
pf. वार्य et
वृत्य।
I. Choisir [ordt. 9], पतिम् un mari
अग्निं दूतम्
वृणीमहे nous choisissons Agni pour messager
avec l'inf.
prendre le parti, हन्तुं कपिम् de tuer le singe.
Faire choix de,
vouloir, désirer
demander qqc. à qqn. 2 ac.
Préférer une ch.
[ac.] â une autre ch. [ab. ou i.].
II. Couvrir
रेणुस् पृथिवीम् अवृनोत् la poussière
couvrait la terre
entourer
शिष्यैर् वृतस् entouré de
disciples.
Cacher, obstruer
मार्गं शैलराजो
वृणोति un énorme rocher bouche le passage
empêcher,
interdire.
Qqf. soutenir.
Stchoupak
French
१ वृ-
वृणोति वृणुते (ऊर्णोति ऊर्णुते वरति -ते)
ववार (वव्रुः) {%vavre
vriyate vārayati -te %} (वार्यते)
वृत- वर्तुम् वरितुम् (-ईतुम्) वृत्वा °वृत्य (ऊर्णुत्य) --
couvrir, envelopper, entourer, cacher
obstruer, empêcher
caus. id.
interdire, retenir (de, abl. inf. ).
२ वृ-
{%vṛṇāti vṛṇīte vṛṇoti vṛṇute
vavre
avri avṛta
%}
{%vriyate varayati -te vārayati
vṛtavarītum %} वृत्वा- -- choisir, choisir
comme (अर्थे ou acc.) ou pour (अर्थम् ou dat. loc. instr.)
choisir une
femme, un mari, demander en mariage
demander ou obtenir un don (de son choix)
vouloir, préférer (à, abl., rar. instr.)
caus. choisir, solliciter,
demander en mariage
favoriser.