| YouTube Channel

वीतिः (vItiH)

 
Apte
English
वीतिः [vītiḥ], [वी-क्तिन्] A horse. -तिः
f.
Going, motion.
Producing, production.
Enjoyment.
Eating.
Light, lustre.
Cleaning, purifying.
Separation
termination (निवृत्ति)
भववीतये
Ki.*
 6.41, 44.
Comp.
 होत्रः fire.
the sun.
Apte 1890
English
वीतिः [वी-क्तिन्] A horse.
तिः f. 1 Going, motion.
2 Producing, production.
3 Enjoyment.
4 Eating.
5 Light, lustre.
6 Cleaning, purifying.
Comp.
होत्रः {1} fire. {2} the sun.
Apte Hindi
Hindi
वीतिः
पुं*
 - वी + क्तिन्
घोड़ा
वीतिः
स्त्री*
 - -
"गति, चाल"
वीतिः
स्त्री*
 - -
"पैदावार, उपज"
वीतिः
स्त्री*
 - -
सुखोपभोग
वीतिः
स्त्री*
 - -
भोजन करना
वीतिः
स्त्री*
 - -
"प्रकाश, कान्ति"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अश्वः, तुरगः, तुरङ्गः, तुरङ्गमः, वाजी, हयः, पीतिः, पीती, वीतिः, घोटः, घोटकः, वाहः, अर्वा, गन्धर्वः, सैन्धवः, सप्तिः, हरिः
noun
ग्राम्यपशुः- नरजातीयः यः वेगवान् अस्ति।
"अश्वः रथाय युज्यते।"
Synonyms:
 अश्वः, वाजी, हयः, तुरगः, तुरङ्गः, तुरङ्गमः, सैन्धवः, पीतिः, पीती, घोटकः, घोटः, वीतिः, वाहः, अर्वा, गन्धर्वः, सप्तिः, हरिः
noun
ग्राम्यपशुविशेषः-यः विषाणहीनः चतुष्पादः।
"राणाप्रतापस्य अश्वस्य नाम चेतकः इति आसीत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वीतिः, स्त्री (वयनमिति । वी + क्तिन् ।) गतिः ।दीप्तिः । (यथा, गो० रामायणे । २ । १०० ।४७ ।“सुवर्णवीतिप्रतिमाः पद्मकिञ्जल्कसप्रभाः ।दिव्या विंशति साहस्राः कुवेरप्रहिताः स्त्रियः ॥
”)प्रजनम् । अशनम् । धावनम् । इति मेदिनी ।ते, ५९ ॥
(पानम् । यथा, ऋग्वेदे । ७ । ६८ । २ ।“प्रवामन्धांसि मद्यान्यस्थुररं गन्तं हविषोवीतये मे ॥
”“हविषो वीतये पानाय ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
प्राप्तिः । यथा, ऋग्वेदे । ३ । १३ । ४ ।“स नः शर्म्माणि वीतयेऽग्निर्यच्छतु शन्तमा ॥
”“वीतये सम्भजनाय अग्निहोत्रादिकर्म्म प्राप्त्य-र्थम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
यज्ञः । यथा, ऋग्वेदे । ९ । १ । ४ ।“अभ्यर्षमहानां देवानां वीतिमन्धसा ॥
”“वीतिं यज्ञं अन्धसा धानाद्यन्नेन सह अभ्यर्षअभिगच्छ ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)
वीतिः,
पुं,
 घोटकः । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ७ । ३७७ ।“अस्मिंस्तु वीतिमारूढे वीतिहोत्रसमे नृपे ।कस्त्राता च त्वदीयानां तृणानामिव शस्त्रि-णाम् ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अज गतिक्षेपणयोः”@} 2 क्षेपणम् = प्रेरणम्।
3 वायकः-यिका, वायकः-यिका विवीषकः- 4 अजिजिषकः-षिका,
वेवीयक
5 वेता-त्री, 6 अजिता-त्री, वाययिता-त्री, विवीषिता-त्री, अजिजिषिता, वेवीयिता-त्री
अजन् 7 -न्ती, वाययन्-न्ती, विवीषन्-न्ती, अजिजिषन्-न्ती
वेष्यन्-न्ती-ती, अजिष्यन्-ती-न्ती, बाययिष्यन्-ती-न्ती, विवीषिष्यन्-ती-न्ती, अजिजिषिष्यन्-ती-न्ती
वाययमानः, वाययिष्यमाणः, वेवीयमानः, वेवीयिष्यमाणः
परिवीः-परिव्यौ-परिव्यः, समक्-समजौ-समजः
वीतः, अजितः-वायितम्-तः, विवीषितः, अजिजिषितः, वेवीयितः-तम्-तवान्, अजः, 8 अजा, 9 आजिः, 10 पदाजिः, 11 विवीषुः, विवाययिषुः, अजिजिषुः, आजिजयिषुः, वेबीय
12 वेतव्यम्-अजितव्यम्, वाययितव्यम्, विवीषितव्यम्, अजिजिषितव्यम्, वेवीयितव्यम्
वयनीयम्, वायनीयम्, विवीषणीयम्, अजिजिषणीयम्, वेवीयनीयम्
वेयम्, वाय्यम्, विवीष्यम्, अजिजिष्यम्, वेवीय्यम्
ईषद्वयः, दुर्वयः, सुवयः
वीयमानः, वाय्यमानः, विवीष्यमाणः, अजिजिष्यमाणः
वेवीय्यमानः
13 समजः, 14 समाजः 15, उदाजः, -वायः, वात 16 मजा 17 ः 18, व्यजः 19, व्याजः 20
वेतुम्, अजितुम्, वाययितुम्, विवीषितुम्, अजिजिषितुम्, वेवीयितुम्
वीतिः, अक्तिः, 21 समज्या, वायना, विवीषा, विवाययिषा, अजिजिषा, आजिजयिषा, वेवीया
प्रवयणम् 22 -प्राजनम्, वायनम्, विवीषणम्, अजिजिषणम्, वेवीयनम्
वीत्वा, अजित्वा, वाययित्वा, विवीषित्वा, अजिजिषित्वा, वेवीयित्वा
प्रवीय, प्राज्य, प्रवाय्य, प्रविवीष्य, प्राजिजिष्य, प्रवेवीय्य
वायम् २, वीत्वा २, अजित्वा २, वायम् २ वाययित्वा २, विवीषम् २, विवीषित्वा २, अजिजिषम् २, अजिजिषित्वा २, वेवीयम् २, वेवीयित्वा २
औणादिके = अजिनम् 23 -अजिरम् 24
25
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९)
02
=>
 (भ्वादिः-१-२३०-सक। सेट्-पर-)
03
=>
 [[१। ‘अजेर्व्यघञपोः’ (२-४-५६) इति वीभावः।]]
04
=>
 [[२। ‘वलादावार्धधातुके वेष्यते’ (२-४-५६ वा) इति वा वीभावः।]]
05
=>
 [[१। आ। आर्धधातुकविवक्षायां वीभावात् हलादित्वात् यङ्।]]
06
=>
 [[२। ‘वलादावार्धधातुके वेष्यते’ (२-४-५६ वा) इति वा वीभावः।]]
07
=>
 [[आ। ‘अकर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीः अजत्पशुब्रातमजेन तेजितम्’ धा-का-१-३१।]]
08
=>
 [[आ। ‘अकर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीः अजत्पशुब्रातमजेन तेजितम्’ धा-का-१-३१।]]
09
=>
 [[३। ‘अजाद्यतष्टाप्’ (४-१-४) इति टाप्]]
10
=>
 [[४। ‘अज्यतिभ्याम्--पादे च’ (४-१३१) इत्यौणादिकः इण् प्रत्ययः।]]
11
=>
 [[४। ‘अज्यतिभ्याम्--पादे च’ (४-१३१) इत्यौणादिकः इण् प्रत्ययः।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०००९+ ३९]
13
=>
 [[१। ‘समुदोरजः पशुषु’ (३-३-६९) इत्यपू।]]
14
=>
 [[१आ ‘अजिव्रज्योश्च’ (७-३-६०) इति कुत्वं न भवति। ‘पशूनां समजो ऽन्येषां समाजोऽथ सधर्मिणाम्’ इति अमरकोशः।]]
15
=>
 [[B। ‘गुहाद्वारेण निर्यातः समजेन पशूनिव’ भट्टिकाव्ये-७-५९।]]
16
=>
 [[C। ‘मेघात्ययोपात्तवनोपशोभं कदम्बकं वातमजं मृगाणाम्’ भ-का-२-१७।]]
17
=>
 [[२। ‘वातशुनीतिलशर्घेषु अजधेट्जहातीनां’ (वा। ३-२-२८) इति खश्। मुम्। सार्वधातुकत्वान्न वीभावः।]]
18
=>
 (मृगाः)
19
=>
 [[३। ‘गोचरसंचरवहव्रजव्यज-’ (३-३-११९) इति घान्तो निपातितः।]]
20
=>
 [[ड्। ‘निर्व्याजमिज्या ववृते वचश्च भूयो बभाषे मुनिना कुमारः’ भ-का-२-३७।]]
21
=>
 [[४। ‘संज्ञायां समज-’ (३-३-९९) इति स्त्रियां क्यप्। निपातनात् वीभावो न।]]
22
=>
 [[५। ‘वा यौ’ (२-४-५७) इति वीभावो वा।]]
23
=>
 [[६। अजिनम् = चर्म। अजति-वीयते वा तत्-कर्म, कर्ता वा। इन प्रत्ययः।]]
24
=>
 [[७। अजिरम् = वेश्म। अजन्त्यस्मिन् इत्यधिकरणे किर प्रत्ययः।]]
25
=>
 [पृष्ठम्००१०+ २७]