| YouTube Channel

वी (vI)

 
शब्दसागरः
English
वी r. 2nd cl. (वेति)
1. To go, to move.
2. To pervade.
3. To conceive,
to be impregnated.
4. To desire.
5. To throw or send.
6. To eat.
7. To be beautiful. With सम् prefixed, To invest, to inclose, to
cover or wrap round or over.
वी
m.
 (-वीः)
1. Going. moving.
2. Covering.
E.
 वी to go,
aff.
 क्विप् ।
वी(वि)काश
m.
 (-शः)
1. Solitude, privacy.
2. Display, manifestation.
E.
वि, काश् to shine,
aff.
 अच्
the vowel of the prefix made long.
वी(वि)हार
m.
 (-रः) A holy place, a temple, a sanctuary, but especially a
Jaina or Bauddha convent.
E.
 वि, हृ to convey,
aff.
 घञ् ।
Capeller Eng
English
1 वी वे॑ति
pp.
 वीत॑ (q.v. ) seek, pursue, strive after,
fall upon, attack, win, take hold of, enjoy
undertake, begin, urge,
impel, further, promote
procure, get for, help to (2
acc.
 ). — अति
overtake, be superior to (acc. ). अप turn away (intr. ). अभि drive
on. अव seek after (acc. ). आ approach, drive on or near, undertake,
begin, seize, take hold of. उप strive after (acc. ). नि (I.
वेवेति) penetrate, rush into or among (loc. ). प्र drive on, set in
motion
impel, inspire
strive on or after, enter into (acc. )
fall
upon, attack
inire, impregnate. प्रति receive. — Cf. अभि॑वीत.
2 वी॑ (nom. वी॑स्) v. देववी॑ & पदवी॑.
3 †वी
I.
 वेवीयते flutter, flicker.
Yates
English
वी (ल) वेति 2.
a. To go
pervade
conceive
desire
throw
eat.
वी (वीः) 3.
m.
 Going
covering.
Spoken Sanskrit
English
वी vI
adj.
 set in motion
वी vI
adj.
 covered
वी vI
adj.
 desirous or fond of
वी vI
adj.
 eager for
वी vI
adj.
 going to
वी vI
f.
 female bird
वी vI
m.
 motion
वी vI
m.
 act of going
वी vI
m.
 bird
वेति { वी } veti { vI } verb get
वेति { वी } veti { vI } verb promote
वेति { वी } veti { vI } verb approach
वेति { वी } veti { vI } verb go
वेति { वी } veti { vI } verb set in motion
वेति { वी } veti { vI } verb arouse
वेति { वी } veti { vI } verb impel
वेति { वी } veti { vI } verb excite
वेति { वी } veti { vI } verb lead or bring or help anyone to
वेति { वी } veti { vI } verb further
वेति { वी } veti { vI } verb procure
Wilson
English
वी r. 2nd cl. (वेति)
1 To go, to move.
2 To pervade.
3 To conceive, to be impregnated.
4 To desire.
5 To throw or send.
6 To eat.
With सम् prefixed, To invest, to inclose, to cover or wrap round or over.
वी
m.
 (-वीः)
1 Going, moving.
2 Covering.
E.
 वी to go,
aff.
 क्विप्.
Apte
English
वी [vī], I. 2
P.
 (वेति, rarely used in classical literature)
To go, move.
To approach.
To pervade.
To bring, convey.
To throw, cast.
To eat, consume.
To obtain.
To conceive, bring forth.
To be born or produced.
To shine, be beautiful.
To desire, wish.
To shine. -II. (वि
+
 इ) 2
P.
To go away, depart
तस्यामहं त्वयि च संप्रति वीतचिन्तः
Ś.*
 4.13
so वीतभय, वीतक्रोध, etc.
To undergo a change
सदृशंत्रिषु लिङ्गेषु यन्न व्योति तदव्ययम् Sk.
To spend.
To be diffused, to spread.
To vanish, disappear.
To cross over, traverse.
वीः [vīḥ], 1 Act of going, motion.
A female bird.
Apte 1890
English
वी {vI.v} {c2c} P. (वेति, rarely used in classical literature) 1 To go, move.
2 To approach.
3 To pervade.
4 To bring, convey.
5 To throw, cast.
6 To eat, consume.
7 To obtain.
8 To conceive, bring forth.
9 To be born or produced.
10 To shine, be beautiful.
11 To desire, wish.
12 To shine. {vII.v} (वि + इ) {c2c} P. 1 To go away, depart
तस्यामहं त्वयि च सप्रांति वीतचिंतः Ś. 4. 12
so वीतभय, वीतक्रोध.
2 To undergo a change
सदृशं त्रिषु लिंगेषु यन्न व्योति तदव्ययं Sk.
3 To spend.
4 To be diffused, to spread.
5 To vanish, disappear.
6 To cross over, traverse.
Monier Williams Cologne
English
1. वी
cl.
 2.
P.
 (Dhātup. xxiv, 39) वेति (accord. to some in the conjug. tenses substituted for √ अज्
2. sg. वे॑षि also as
Impv.
RV.
3.
pl.
 व्य॑न्ति,
RV.
AV.
Br.
Subj. 2. 3. sg. वेस्,
RV.
Impv.
 वीहि॑, वीतात्, ib.
3.
pl.
 वियन्तु,
TS.
p.
 Ā. व्यान॑,
RV.
pf. विवाय, विव्ये, ib.
aor.
 अवैषीत्
Gr.
3.
pl.
 अवेषन् Subj. वेषत्,
RV.
fut. वेता, वेष्यति
inf.
 वेतुम्
Gr.
 ),
to go, approach, (either as a friend i.e. ‘seek or take eagerly, grasp, seize, accept, enjoy’, or as an enemy i.e. ‘fall upon, attack, assail, visit, punish, avenge’),
RV.
AV.
TS.
Br.
to set in motion, arouse, excite, impel,
RV.
to further, promote, lead or bring or help any one to (two
acc.
 ), ib.
to get, procure, ib. :
Pass.
 -वीय॑ते
&c.
 ,
AV.
Br.
 :
Caus.
 वाययति or वापयति (aor. अवीवयत्), to cause to go or approach
&c.
to impregnate,
Pāṇ.
 vi, 1, 55 :
Desid.
 विवीषति
Gr.
 :
Intens.
 , See आ-√ वी and √ वेवी.
वी [cf.
accord.
 to some,
Lat.
 ve-nari
Germ.
 weida, Weide, weiden. ]
2. वी॑
mfn.
 going to, eager for, desirous or fond of (gen. ),
RV.
 i, 143, 5 (cf. देव-वी॑, पद-वी॑)
set in motion (See पर्ण-व्°)
वी॑
m.
 the act of going, motion,
L.
√ 3. वी (वि- 5. इ)
P.
 व्य्-एति (3.
pl.
 वियन्ति
impf.
 व्य्-ऐत्
pf. वीयाय
inf.
 व्य्-एतुम्
for व्ययति, व्यययति See √ व्यय्),
to go apart or in different directions, diverge, be diffused or scattered or distributed or divided or extended,
RV.
&c.
&c.
to be lost, perish, disappear,
Up.
MBh.
&c.
to go through, traverse,
RV.
VS.
AitBr.
 :
Intens.
 (or
cl.
 4. Ā.) वीयते, to pass through, traverse,
RV.
4. वी
mfn.
 (weak form of √ व्ये) covered (cf. हिरण्य-वी॑).
5. वी,
m.
=
 1. वि, a bird (see तक्व-वी॑)
वी
f.
 a female bird,
L.
6. वी in comp.
=
 3. वि (in वी-काश, -चयन, -तंस, -नाह, -बर्ह, -मार्ग, -रुध्, -वध, -वाह, -विध, -वृत, -सर्प, -हार, qq.vv.)
Monier Williams 1872
English
वी 1. वी, cl. 2. P. वेति (2nd sing. Impv.
वीहि, 3rd pl. व्यन्तु), विवाय, वेष्यति,
अवैषीत्, वेतुम्, to go, move
to go towards, ap-
proach, (in Ṛg-veda I. 77, 2. वेः 2nd sing. Impf.
= वेति = गच्छति)
to pervade
to bring, convey,
offer
to attain, obtain, accept
to conceive, become
pregnant, engender, bring forth
to desire, love, wish
for, (according to Nirukta IX. 42, 43. वीताम् = पि-
बताम् or कामयेताम्)
to eat, enjoy, consume,
partake of (with gen. or acc.)
to send, throw, hurl,
cast
to drive (in this sense regarded as a substitute
for rt. अज्): Pass. or cl. 4. A. वीयते, to be gone,
&c.: Caus. वाययति, -यितुम्, Aor. अवीवयत्, to
cause to go or approach
to cause to obtain or
accept
to cause to eat or partake of
to cause to
desire or love
to cause to conceive (in this sense
also वापयति): Desid. विवीषति: Intens. वेवीयते,
वेवयीति, वेवेति, (see also वेवी)
[cf. Gr. οἴσω,
οἴαξ, οἰήϊον
Lat. in-vītus, in-vitare.]
2. वी, ईस्, ईस्, इ, Ved. going, moving, (according to
Sāy. वेः = गन्त्र्याः, Ṛg-veda III. 5, 5)
pervad-
ing, extensive, (Sāy. = व्याप्त, Ṛg-veda IV. 5, 8)
(ईस्), f. the act of going, motion
covering. (For वी,
‘a bird, ’ see under 2. वि, p. 908.)
वी 3. वी (वि-इ), cl. 2. P. व्य्-एति (3rd pl.
वि-यन्ति), Impf. व्य्-ऐत्, Perf. वीयाय, व्य्-एतुम् (for
व्ययति, व्यययति, see व्यय्), to go apart or in
different directions
to go or extend in every direc-
tion, to be diffused or scattered, become distributed
or divided
to go away, disappear, vanish, be lost
to go through, traverse: cl. 4. A. वीयते, to go
apart or away, &c., (Sāy. वीयसे = गच्छसि, Ṛg-
veda IX. 86, 37
according to some वीयसे is an
Intens. form.)
Macdonell
English
वी 1. VĪ, Ⅱ. P. véti, (V.) seek or approach 🞄eagerly
accept gladly
grasp (weapons)
🞄strive to obtain, procure
avenge
fall upon, 🞄attack: pp. vītá, desired, pleasant (V.). 🞄abhi, pp. abhivīta, sought, desired. ā, undertake
🞄approach
seize. upa, seek to obtain, 🞄strive after. pra, go forth
make for, 🞄enter into (ac.)
assail
enter, fertilize. 🞄prati, accept.
वी 2. VĪ, Ⅱ. P. véti, (V.) set in motion, 🞄arouse
lead (ac.) to (ac.
rare). pra, 🞄urge on, stimulate.
वी 3. VĪ, intv. vevīyate, flutter (RV.¹)
🞄ā, intv. feel trepidation (TS.¹).
वी 4. VĪ, v. व्या VYĀ.
वी vī,
a.
 〈1.〉 (vī́) eager for (g.
RV.¹)
〈2.〉 set 🞄in motion by (—° in parṇa-, wings)
〈3.〉 covered 🞄with (—° in hiraṇya-, gold)
〈4.〉 = vi, bird 🞄(in takva-vī́, bird of prey)
〈5.〉 = vi, ad. °— in 🞄some compounds.
Benfey
English
1. वी वी, ii. 2, Par. (ved.),
1. To
go.
2. To approach.
3. To pervade,
to obtain.
4. To conceive, to grow
pregnant.
5. To desire, to love, Chr.
287, 6 = Rigv. i. 48, 6.
6. To eat, to
enjoy.
7. It is used as substitute for
the vb. अज्, To drive, to move.
8. To
throw. Ptcple. of the pf. pass. वित,
Tranquil, quiet, tame. Caus. वायय
and वापय, To cause to conceive (see
वप्). -- Cf. οἴσω, οἴαξ, οἰήϊον
Lat. in
-vītus (Not liking), in-vitare, To in-
vite.
2. वी वी,
f.
 Going.
Apte Hindi
Hindi
वी
अदा* पर* वि-इ -
"चले जाना, विदा होना"
वी
अदा* पर* वि-इ -
परिवर्तित होना
वी
अदा* पर* वि-इ -
खर्च करना
वी
अदा* पर* - -
"जाना, हिलना-जुलना"
वी
अदा* पर* - -
पहुँचना
वी
अदा* पर* - -
व्याप्त होना
वी
अदा* पर* - -
"लाना, पहुँचाना"
वी
अदा* पर* - -
"फेंक देना, डालना"
वी
अदा* पर* - -
"खाना, उपभोग करना"
वी
अदा* पर* - -
प्राप्त करना
वी
अदा* पर* - -
"गर्भधारण करना, उत्पन्न करना"
वी
अदा* पर* - -
"पैदा होना, जन्म लेना"
वी
अदा* पर* - -
"चमकना, सुन्दर होना"
L R Vaidya
English
vI {% vt. or vi. 2P (pres. वेति) %} 1. To go, to move
2. to pervade
3. to throw, to cast
4. to eat
5. to be born, to be produced
6. to be beautiful.(This root is very rarely found in classics.)
Bopp
Latin
वी 2. P.
1) ire, adire. RIGV. 35. 9.: वेति सूर्यम्.
2) adi-
pisci, accipere. RIGV. 76. 4.: वेषि होत्रम्.
3) deside-
rare, amare. RIGV. 48. 6.: पदन् न वेति.
4) comede-
re. RIGV. V. 57. 6.: व्यन्तु हवींषि (v. Westerg. et cf.
वीज्).
Lanman
English
√1vī (véti
vivā́ya, vivyé
vītá).
—1.
seek eagerly
—2. accept gladly
enjoy
—3. strive to get
—4. fall upon.
[cf. Lat. vēnāri, ‘hunt, ’ a denom. of
*vē-na, ‘hunt’
AS. wā-ð, ‘hunt’
Old
High Ger. weida, ‘1. the seeking, esp. of
food, i. e. hunting, fishing, and then 2. place
for getting food, pasture, and 3. food,
fodder’
weida appears w. mg 1 in Ger.
Waid-mann, ‘hunter’ (also as family
name, Weidmann, ‘Hunter’), and w. mgs
2 and 3 in Weide, ‘pasture, food’: perhaps
2váyas, ‘food, ’ q. v., comes fr. √vī
in mg 1, ‘seek for, hunt, ’ and in this case
the development of mg is like that of
weida 3 and like that of Lat. vēnātiōn-em,
‘hunting, game, ’ whence Eng. venison.]
+ upa, seek after.
√2vī, see vyā.
Kridanta Forms
Sanskrit
वी (वी॒ गतिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = वयनम्
अनीयर् = वयनीयः - वयनीया
ण्वुल् = वायकः - वायिका
तुमुँन् = वेतुम्
तव्य = वेतव्यः - वेतव्या
तृच् = वेता - वेत्री
क्त्वा = वीत्वा
ल्यप् = प्रवीय
क्तवतुँ = वीतवान् - वीतवती
क्त = वीतः - वीता
शतृँ = वियन् - वियती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 वी
मूलधातुः:
 वी
धात्वर्थः:
 गति-व्याप्ति-प्रजन-कान्ति-असन-खादनेषु
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 अर्थानुगुण्यम्
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 वेति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
वी गति, प्रजन, कान्ति, असन, खादनेषु
- वेति । वीतः । वियन्ति । विवाय । विव्यतुः । विव्युः । वेता ।। 39 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
वी *m. = गमन H XLVIII, 3 [in
विवीवः = विशिष्टेन गमनेन वाति गच्छति यः?].
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भक्ष्(भक्षति/ते), भक्ष् (भक्षयति), भुज्, खाद्, अश्, घस्, खद्, हु, चर्ब, छम्, चम् (चमति), वी, वेवी, चम् (चम्नोति), वल्भ्, जक्ष्, चष्, (वि)चम्, चर्व् (चर्वति), चर्व् (चर्वयति), कुड्, अम्, (सम्) अञ्ज्, चर्, कूड्, क्रुड्, स्खद्, स्नुस्, (उप)युज् (उपयुनक्ति), (उप)युज् (उपयुङ्क्ते), भ्रक्ष्, भ्लक्ष्, प्लक्ष्
verb
अन्नस्य गल-बिलाधः-संयोगानुकूल-व्यापारः।
"भो माणवक, भक्षय एतत् फलम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वी, ल ईलवत् । कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजनखादने ।इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदा०-पर० कान्तौअक०-गतौ व्याप्तौ क्षेपे प्रजने खादने च सक०-अनिट् ।) ल, वेति । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वी कान्तौ जनने च अक० गतो व्याप्तो क्षेपे भोजने च
सक०
 अदा०
पर०
 अनिट् । येति अवैषीत् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
वी गति, प्रजन, कान्ति, असन, खादनेषु
-(अर्थविवरणम्) प्रजनः प्रथमगर्भग्रहणम्
, (अर्थविवरणम्) असनं क्षेपः
, अशनं व्याप्तिरित्येके वेति प्रजने वीयतेः (6155) इति णावात्त्वं वा-पुरोवातो गाः प्रवापयति, प्रवाययति वीपतिभ्यां तनन् (उ03150) वेतनम् वियस्तुट् च (द0 उ0 945) इत्यसच् वेतसः असुन् (द0 949) वयस् वीज्याज्वरिभ्यो निः (उ0448) वेणिः गुधृवीपचिवचि (द0उ0 889) इति त्रन् वेत्रम् अजिवृरीभ्यो निच्च (उ0 338) इति णुः-वेणुः वीतम् असारं हस्त्यश्वम् क्तिच् (द्र0 33174) वीतिरश्वः 36
धातुवृत्तिः
Sanskrit
वी (अर्थः) गति, प्रजन, कान्त्य, असन, खादनेषु
जनो जन्म, ( 2 ) ( 2 ) जननं जन इति पाठो बहुषु पुस्तकेषु प्रजनो जन्मन उपक्रमो गर्भग्रहणम् ( वेति, वीतः, वियन्ति, वेषि, वेमि, वीवः) अजादावगुणवृद्धिविषये इयङ् ( विवाय, विव्यतुः, विव्युः, विवयिथ, विवेथ, विव्यथुः, विव्य, विवायविवय ) पिद्वचनेषु वृद्धिगुणायायां स्थानिवत्त्वे वीशब्दस्य द्विर्वचनम् आययोरेवे वा स्थानिवत्त्वे वैशब्दस्य वेशब्दस्य वा अपिद्वचनेषु इयङः स्थानिवत्त्वात् विशब्दस्य द्विवचने पुनरुत्तरखण्डस्य प्रवर्तमानमियङं बाधित्त्वा ऽनेकाच्त्वाद् यणादेशः "कटि गतौ' इत्यत्रायमर्थः प्रपञ्चितः ( वेता वेष्यति वेतु, वीतां, वियन्तु, वीहि ) हेरपित्त्वात् ङित्त्वान्न गुणः ( वयानि, वयाव, ) इयङं बाधित्वा परत्वाद्गुणः ( अवेत्, अवीताम्, अवियन्, अवेः, अवयम्, अवीव, ) अडागमात्प्रागपि वर्तमानं प्रकृत्त्यनेकाच्त्वमाश्रित्य अजादौ किति "'एरनेकाच'' इति यणादेश इत्यात्रेयः अन्ये तु परत्वादियङमेवाहुः "असिद्धवदत्र'' इति "असिद्धत्वं विप्रतिषेधविषयेन'इति "घुमास्था'' इत्यत्र हल्ग्रहणेन ज्ञापितम् ( वीयात्, वीयातां, वीयातां, वीयुः) आशिषि ( वीयात्, वीयास्ताम् अवैषीत् अवैष्टाम्, अवैषीः, अवैषम् विवीषति ) "इको झल्'' इति कित्त्वान्न गुणः ( वेवीयते, वेवेति, वेवयीति, वेवीतः वेव्यति ) णिचि ( वाययति, अवीवयत् ) प्रजनार्थत्वे तु "प्रजने वीयतेः'' इति णौ विभाषया आत्वे पुकि, पुरो वातो गाः (प्रवापयति) इति पुरोवातो गर्भं ग्राहयतीत्यर्थः कर्मणि वीयते इत्यादि (वीत्वा वीतः वेत्रम) "गुधृवी'' इत्यादिना त्रप्रत्ययः ( वेत्रकीयम् )"नडादीनां कुक्च'' इति चातुरर्थिकश्छः, कुगागमश्च अत्र प्रश्लिष्टनिर्देशाद् "ई' इत्यपि धातुमाहुः, ( 3 ) ( 3 ) ई गतिठ्याप्तिप्रजनकान्त्य उनखादने तु वर्तते इत्यर्थ इत्याधिकं पुस्तकान्तरे (एति, इतः, इयन्ति, ईयात्, ईयाताम्, ऐषित्) इत्यादि सिद्यर्थम् 38
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वी गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु”@} 2 3 ‘ईज’ इत्यत्र ‘वीजेरलौकिकादवीजयत्’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते।
‘वीज- धातुः शास्त्रेष्वपठितोऽपि लोके लब्धप्रचार इत्यर्थः।
‘संवीजते’ इति प्रयोगस्तु जाम्बवतीविजये दृश्यते यथा-- ‘घर्मालसाङ्गी मधुराणि कूजन् संवीजते पक्षपुटेन कान्ताम्।।’ इति तट्टीकायामुक्तम्।
‘वीजन्ति वालव्यजनैः--’ इति हरिवंशे 4 5 इति च।]] अत्र व्याप्तिः इत्यर्थः धातुवृत्ति, क्षीरतरङ्गिणी, जै, का।
कृ, द।
उ।
वृत्ति।
कातन्त्रशाकटायनीयेषु न दृश्यते।
“प्रजनः = प्रथमगर्भग्रहणम्, असनं = क्षेपणं, अशनं = व्याप्तिरित्येके” इति क्षीरस्वामी।
‘प्रजननकान्त्यासन- खादनेषु च’ इति काशकृत्स्नधातुपाठे।
“कन्नडटीकायाम् आसनार्थस्य निर्देशात् काशकृत्स्ने ‘आसन’ इति पाठो द्रष्टव्यः।
यद्वा मूलपाठे प्रमाद- पठितस्यैव टीकाकृता तथा व्याख्यानं कृतं स्यात्” इति का।
कृ।
टीका।
‘अजेर्व्यघञपोः’ 6 इति सूत्रभाष्यरीत्या अस्य धातोः आर्धधातुके नास्ति प्रयोग इति शब्देन्दुशेखरे स्थितम्।
“‘वी’ इत्यत्र ईकारोऽपि धात्वन्तरं प्रश्लिष्यते” इति सि।
कौमुदी।
‘--कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजन- खादनेषु’ इति वोपदेवः।
वायकः-यिका, वायकः, 7 वापकः-पिका, 8 विवीषकः-षिका, वेवीयकः-यिका
9 वेता-त्री, वाययिता-वापयिता-त्री, विवीषिता-त्री, वेवीयिता-त्री
10 वियन्-ती, वाययन्-पुरोवातो गाः, प्रवापयन्, वापयन्-न्ती, विवीषन्-न्ती
-- वेष्यन्-न्ती-ती, वाययिष्यन्-वापयिष्यन्-न्ती-ती, विवीषिष्यन्-न्ती-ती
-- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रैयादिकलिनातिवत् 11 ज्ञेयानि, प्राति- स्विकरूपाणि विना।
निष्ठायाम् वीतम्-तः, 12 वयः, क्तिनि-वीतिः, वेणिः 13, वेणुः 14, वीणा 15, 16 वेतनम्, 17 वेत्रम्, 18 वेतसः, वयः, इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६१७)
02
=>
 (२-अदादिः-१०४८, सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (१३-९२)
05
=>
 (म। भारते ७-३०७)
06
=>
 (२-४-५६)
07
=>
 [[१। ‘प्रजने वीयतेः’ (६-१-५५) इति प्रजने वर्तमानस्य णौ विभाषा आत्वे, पुकि च रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः।]]
09
=>
 [पृष्ठम्१२४५+ २६]
10
=>
 [[१। ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि प्रकृतेः इत्यङादेशे च रूपमेवम्।]]
11
=>
 (१४९२)
12
=>
 [[२। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे अकर्तरि च कारके संज्ञायामच्प्रत्यये रूपम्। घञोऽपवादः।]]
13
=>
 [[३। ‘वीज्याज्वरिभ्यो निः’ (द। उ। १-१८) इति निप्रत्ययः। बाहुलकात् णत्वम्। वेणिः = केशबन्धः।]]
14
=>
 [[४। औणादिके (द। उ। १-१४८) णुप्रत्यये रूपमेवम्। वेणुः = वंशः। अत्रापि बाहुल- कादेव णत्वम्।]]
15
=>
 [[५। औणादिके (द। उ। ५-४७) नप्रत्ययो णत्वं गुणाभावश्च निपातनात्। तेन रूपमेवम्। वेति जायते स्वरोऽस्यामिति वीणा = वल्लकी। ‘वीणा तु वल्लकी। विपञ्ची’ इत्यमरः।]]
16
=>
 [[६। ‘वीपतिभ्यां तनन्’ (द। उ। ६-५६) इति तनन्प्रत्ययः। वेतनम् = भृतकदानम्। भृतकर्मकधनमिति केचित्।]]
17
=>
 [[७। ‘गुधृवी--’ (द। उ। ८-८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। वेत्रम् = वीरुद्विशेषः।]]
18
=>
 [[८। ‘वियस्तुट् च’ (द। उ। ९-४५) इति अचस्प्रत्यये तुडागमे च रूपमेवम्। बेतसः = काष्ठजातिः।]]
Capeller
German
1. वी, वे॑ति ausgehen auf, streben nach,
kommen zu (Acc. 0. Loc.), gern an-
nehmen, genießen
verschaffen, erregen,
fördern, jemd. (Acc.) zu einer S. (Acc.,
Dat. 0. Loc. verhelfen
losgehen auf,
bekämpfen. p. p. वीत॑ begehrt, beliebt.
अभि, p. p. gesucht, begehrt.
उप anstreben (Acc.). प्र zustreben auf,
andringen gegen Acc.)
erregen, begeistern.
2. वी॑ (Nom. वी॑स्)
m.
 Begehrer o. Förderer.
3. वी, Intens. वेवीयते flattern.
Grassman
German
1. √vī, „gehen, führen“ [vgl. Fick 〔191〕 und 2. vī]. Die Grundbedeutung „auf ein Ziel gerade losgehen, es erstreben“, hat sich zugleich in die causative „zu einem Ziele hinführen“ umgesetzt. Aus der ersten entwickeln sich die Begriffe „an ein Werk gehen“, „einem Dargereichten zustreben, d. h. es gerne annehmen“, „zu einer Sache oder Person freundlich oder feindlich herandringen“. Aus der zweiten entwickeln sich die Begriffe: „herbeibringen, erweisen“. Also 1〉 hinstreben, verlangend kommen zu [A., L.]
2〉 kommen etwas zu thun [D., A. des Inf.], beginnen
3〉 an ein Werk [A., G., D.] herangehen, es unternehmen
4〉 zu jemandem [A.] kommen = ihm zu Theil werden
5〉 dargebotenes [A.] gerne annehmen
insbesondere 6〉 Speise [A.] zu sich nehmen, geniessen, auch 7〉 mit Gen.
8〉 an jemand freundlich herangehen, ihn erfreuen, erquicken, in deva-vī́
9〉 ein Weib [A.] angehen, d. h. es beschlafen (siehe prá)
10〉 feindlich herandringen an [A.], bedrängen
11〉 Schuld (ṛṇám) verfolgen, rächen
12〉 Waffen [A.] ergreifen
13〉 herbeikommen, herbeieilen ohne Obj.
14〉 jemand, etwas [A.] hinbringen zu [A., L., D., Adv.], auch 15〉 in dem Sinne es ihm mittheilen
16〉 in Bewegung setzen (die Sonne), herbeischaffen (Gut, Hülfe)
17〉 Huld [A.] erweisen.
Mit áti hindurchdringen durch [A.].
ápa sich abwenden.
abhí erwünschen, begehren [A.].
áva Speise [A.] in sich [Page1313] aufnehmen, verzehren.
ā́ 1〉 herbeikommen zu [D.]
2〉 herbeibringen [A.], heranführen
3〉 jemandem [D.] etwas [A.] zuführen
4〉 Botschaft [A.] ausführen
5〉 Begierde [A.] hinrichten auf [L.].
úpa 1〉 hingehen zu [A.]
2〉 gelangen zu [A.], erlangen.
ā́ úpa jemandem [D.] zu Hülfe kommen, förderlich sein.
ní Intens. hineindringen in [L.].
prá 1〉 vorschreiten zu [A.]
2〉 vordringen
3〉 vordringen gegen [A.]
4〉 begeistern, anregen [A.]
5〉 schwängern [A.].
práti 1〉 kommen zu [A.]
2〉 Speisen [A.] zu sich nehmen
3〉 in Empfang nehmen [A.].
Stamm I. vī, vé:
-émi 2〉 ṛñjáse, stótave {624, 17}.
-emi 3〉 tásya {624, 17}(?).
-éṣi 1〉 sūrī́n, jánān {173, 8}
mánuṣas {189, 7}
me hávam {215, 15}. — 2〉 vītáye {74, 4}. — 3〉 hotrám utá potrám {76, 4}
{828, 2}
ṛtā́ya {834, 5}
dūtíam {305, 6}. — 6〉 havyā́ mā́nuṣāṇaam {305, 5}. — 10〉 bhū́yasas {384, 4} (ékas). — Ferner mit konjunktivischer Bedeutung, also wol zum Aorist gehörig: 1〉 dáme viśā́m {443, 10}. — 15〉 nas suastí {445, 8} (rāyás pathíbhis). — 16〉 rāyás {453, 6}
vā́riam {532, 5}.
-eṣi úpa 1〉 yajñám {631, 4}.
-éti 2〉 dhā́yase {141, 6}
stótave {681, 5}. — 4〉 tvā́m {847, 2} (upasécanī)
sā́ma {925, 2}. — 5〉 asya práyatā {388, 4}. — 10〉 druhás {783, 1}. 16〉 sū́riam {35, 9} (savitā́). — áti spṛ́dhas {398, 7}. — ā́ 1〉 kád cid {456, 1} (divás). — práti 2〉 havyā́ni {710, 10}.
-eti 1〉 śíśum {186, 5}. — 12〉 ā́yudhāni {834, 7}. — Unklar {48, 6} padám ná 〰 ódatī. — ápa kā́mas me {415, 18}
mánas me {869, 2}. — áva mádhu {849, 4}. — prá 1〉 ā́pas {830, 5}.
-īthás [2. du.] 1〉 adhvarám {151, 7} = {598, 7} (neben gáchathas).
-īthas prá 1〉 adhvarám {151, 3}.
-ianti 10〉 mā 〰 ādhías vṛ́kas ná tṛṣṇájam mṛgám {105, 7}.
-iánti 15〉 tvā vā́riā purú {377, 3}.
-és [2. s. Co., vgl. den Aorist] 1〉 viśás {456, 14}. — 3〉 dūtíāni {303, 8}. — ā́ 2〉 hárī {63, 2}.
-es 11〉 mā́ ṛṇám {299, 13}.
-īhí 1〉 devā́n {533, 3}. — 6〉 puroḍā́śam {262, 3}
{275, 3}. — 14〉 nṝ́n sukṣitím {443, 11}. — 17〉 mṛḍīkám {297, 5}.
-īhi 14〉 devā́n anāgāstvé {491, 2}. — práti 2〉 somiám mádhu {227, 4}.
-ihí [aus -īhí metrisch gekürzt] 6〉 hót(a)rās {344, 1}.
-ihi prá 4〉 manāyatás {217, 2}. — práti 3〉 tā́n (stokā́n) devaśás {255, 5}.
-ītāt [2. s.] 15〉 nas bhāgám vásumantam {837, 8}.
-étu 5〉 me hávam {368, 5}.
-etu 5〉 gíras dhītím {77, 4} (ávasā)
váṣatkṛtim {531, 6}. — úpa 1〉 nas yajñám {365, 4}. — 2〉 śéṣas {842, 5}. — ā́ úpa nas devā́nām śáṃsas {857, 1}. — prá 2〉 krandanús {558, 1}.
-ītám [3. du.] 5〉 me yajñám {887, 4}. — 6〉 havyā́ni {287, 1}
{501, 15}
{584, 1}. — 7〉 havíṣas prásthitasya {93, 7}
{153, 4} [Page1314] (neben pātám páyasas).
-iántu 6〉 (sómam) {202, 15}. — 13〉 devī́s {400, 8}. — 16〉 vā́jam {535, 6}.
-iantu 6〉 havī́ṃṣi {573, 6}. — 14〉 nas vā́ríam devatrā́ {242, 7}. — práti 2〉 havyā́ {517, 18}.
Impf. ávī (ávy), áve:
-yan ā́ 5〉 yásmin (índre) kā́mam {283, 1}.
Stamm II. váya [vgl. vā], (betont nur {854, 9}):
-ati ā́ 3〉 nas gávyam {641, 10}.
-at 8〉 oder 10〉 vṛṣabhám {854, 9} (vatsás).
Perf. vivī (vivy), vivā́y:
-ā́ya [3. s.] ā́ 1〉 índrāya {156, 5}
sákhibhyas {832, 2}. — ā 2〉 dákṣiṇām {933, 5}.
-āya ā́ 4〉 dūtíam {71, 4}. — prá 3〉 dásyūn {522, 3}.
-ie [3. s.] prá 4〉 devā́n, nṝ́n {875, 11}.
Aorist vés:
-s [2. s.] siehe Präsensstamm.
-s [3. s.] 3〉 adhvarā́ya {303, 7} (agnís). — 5〉 tád {196, 3}. — 14〉 devā́n mártāya {77, 2} (agnís).
-ṣat 13〉 préṣat 〰 vā́tas ná sūrís {180, 6}.
Aorist aveṣa:
-an 1〉 divás páyas dídhiṣāṇās 〰 {940, 1}.
Stamm I. des Intens. vevī, veve:
-eti ní āsu {289, 9} (palitás dūtás)
āsu {334, 6} (śréṇibhis ráthānām).
Part. viát [von Stamm I.], vgl. á-viat:
-ántā [du.] 13〉 {122, 4} (neben pā́ntā).
-ántas 1〉 padám devásya {442, 4}. — 9〉 yóṣaṇas {301, 5}. — 16〉 gómat {543, 5}
ávas {127, 5}.
viāná:
-ás 13〉 ákṣas {911, 12}.
Part. II. vītá [vgl. vyā]:
-ám 5〉 áśvam {162, 15}.
-é [L.] 3〉 adhvaré {794, 3}.
-átamāni 6〉 havyā́ {517, 18} (sehr gern genossen, beliebtest).
vīta [vgl. á-pravīta u. s. w.]:
-ā [f.] abhí dákṣiṇā sákhibhyas {543, 4}. — prá 5〉 {263, 3} (vṛ́ṣaṇam jajāna).
Infin. vītí [siehe für sich].
Verbale ví,
als selbständiges Substantiv und mit participialer Bedeutung in deva-vī́ u. s. w.
2. √vī oder √vi, flattern
Intens. ängstlich flattern.
Int. vevīya:
-ate vés ná 〰 matís {859, 2}.
3. √vī, bedecken
siehe vyā.
vī́, m., Annehmer, Empfänger [von vī 5].
-ī́s [N. s.] ucáthasya {143, 6}.
√vyā, √vī, 1〉 bedecken, einhüllen [A.], daher 2〉 beschützen [A.]
3〉 med., sich hüllen, sich ganz eintauchen [in L.]
4〉 med., sich in die zehn Finger [A.] hüllen, sich in sie hineinschmiegen, vom Soma
5〉 med., sich kleiden in [A.].
Mit ápa enthüllen [A.]
2〉 ablassen (von einer Arbeit) in án-apavyayat.
abhí sich hüllen in [A.].
áva ein Gewand [A.] ausziehen.
ā́ 1〉 med. sich hüllen in [L.]
2〉 bildlich: sich bergen in, sich anschmiegen an jemandes Herz [hā́rdi], um Schutz zu suchen
3〉 act. bedecken = ganz erfüllen [A.] mit [I.].
pári 1〉 rings bedecken [A.] mit [I.]
2〉 rings bedecken, umpanzern [A.]
3〉 bildlich bedecken, bekleiden, d. h. versehen mit [I.]
4〉 auch ohne Instr.
5〉 verstecken in [L.]
6〉 auch ohne Loc.
7〉 med. sich umhüllen mit [I., A.].
antár pári verbergen [A.] in [L.].
sám 1〉 verhüllen [A.]
2〉 das Gewebe [A.] zusammenwickeln
3〉 sich hüllen in [A.]
4〉 bildl. sich bekleiden mit [I.]
5〉 me. sich verbergen
6〉 jemand [D.] etw. [A.] (wie ein Gewand) anlegen, es ihm zutheilen.
Stamm vyaya:
-ati ápa támas {597, 1} (SV. moderner vṛṇute).
-eyam ā́ 2〉 vas hā́rdi {220, 6}.
-asva abhí khadirásya sā́ram {287, 19}. — pári 1〉 agnés várma góbhis {842, 7}. [Page1360]
Impf. avyaya:
-am 2〉 ákṣam {549, 4}.
-at sám 1〉 2〉 támāṃsi {208, 4}.
Perf. vivy (vgl. 1. vī):
-yathus sám 6〉 śúṣmam carṣaṇíbhyas {513, 5}.
-yé [3. s.] 2〉 yásyās párvāṇi {318, 2}.
-ye sám 3〉 〰 índras vṛjánam ná bhū́mā {173, 6}.
Aor. ávya (betont nur {166, 4}):
-at sám 2〉 púnar 〰 vítatam váyantī {229, 4}.
-ata [2. p.] ā́ 3〉 rájāṃsi táviṣībhis {166, 4}.
-ata [3. s.] 3〉 pavítre {813, 15}
sā́no ávye {809, 12}
váneṣu {819, 18}. — 4〉 {809, 12}. — ā́ 1〉 átke {813, 14}
{819, 13}. — pári 7〉 átkam {781, 4}
avyáyam ráthe ná várma 〰 {810, 2}
vástrāṇi gávyāni {720, 6}.
vyá:
-áta [3. s.] pari 2〉 tanúam {208, 2} (yutsú).
-ata pári 7〉 vā́sasā {781, 5}
sū́ryasya raśmíbhis {798, 32}
apás {782, 2}.
Part. vyáyat (vgl. án-apavyayat):
-an ava ásitam vásma {309, 4}.
Part. Perf. vivyāná, viviāná ({130, 4}):
-ás sam 4〉 ójasā {130, 4} (índras). — 5〉 {283, 4} (〰 cid).
Part. II. vītá:
-ám 3〉 váne ā́ {303, 6} (agním).
vīta:
-as pári 3〉 (agnís) bhānúbhis {832, 1}. — 4〉 agnís {128, 1}
{299, 2}
(vánas pátis) {242, 4} (suvā́sās). — 6〉 tritás {872, 6}. — antár pári mātúr yónau {164, 32}
ananté {297, 7}.
-am pári 5〉 〰 áśmani ananté antár áśmani {130, 3}.
Burnouf
French
*वी वी, (वि
इ, ?) वेमि 2 [3p. pl. वियन्ति]
p. विवाय
f1. वेतास्मि
f2. वेष्यामि
a1.
अवैषम्। Ps. वीये
pp. वीत। Aller: वीहि
देवान् va vers les devas, Vd.
Obtenir, accueillir: गिरो
वेतु qu'il reçoive nos hymnes, Vd.
Désirer, aimer: हव्या
व्यन्तु देवास् que les dieux aiment les holocaustes, Vd.
manger:
व्यन्तु हवींषि qu'ils mangent le beurre sacré, Vd.
Porter,
mener, jeter, Vd.
Concevoir, enfanter.
वी वी
m.
 mouvement, progression.
Stchoupak
French
१ वी-
(इ-) (व्य्-एति, etc.) aller de divers côtés, se séparer,
se disperser
passer, disparaître, cesser
1 वीत- passé, révolu,
disparu
iic. libre de, dépourvu de.
वीत-भीति- a. sans peur
m.
n.
 d'un Asura
°शङ्क- a. id.
°राग- a. aux passions apaisées.
°व्रीड- a. qui n'a plus honte.
°शोक- a. sans douleur
m.
 l'arbre Aśoka.
°हिरण्मय- a. manquant (de vases) d'or.
वीतोत्तर- a. incapable de répondre.
२ वी
qqf. pour 3 वि (v. les comp. infra).
३ वी-
v. पद-वी-।
४ वी-
(véd.) वेति, v. आ-वि- et 2 वीत-।