| YouTube Channel

विस्मयः (vismayaH)

 
Apte
English
विस्मयः [vismayḥ], 1 Wonder, surprise, astonishment, amazement
पुरुषः प्रबभूवाग्नेर्विस्मयेन सहर्त्विजाम्
R.*
 1.5.
Astonishment or wonder, being the feeling which produces the adbhuta sentiment
S. D. thus defines it: विविधेषु पदार्थेषु लोकसीमातिवर्तिषु । विस्फारश्चेतसो यस्तु स विस्मय उदाहृतः ॥ 27.
Pride, arrogance
तपः क्षरति विस्मयात्
Ms.*
 4.237.
Uncertainty, doubt.
Comp.
 -आकुल, -आविष्ट
a.
 astonished, struck with wonder. -पदम् a matter of astonishment
मधुस्फीता वाचः परमममृतं निर्मितवतस्तव ब्रह्मन् किं वागपि सुरगुरोर्विस्मयपदम् Śiva mahimna 3.
Apte 1890
English
विस्मयः 1 Wonder, surprise, astonishment, amazement
पुरुषः प्रबभूवाग्नेर्विस्मयेन सहर्त्विजां R. 10. 50.
2 Astonishment or wonder, being the feeling which produces the adbhuta sentiment
S. D. thus defines it:
विविधेषु पदार्थेषु लोकसीमातिवतिंषु । विस्फारश्चेतसो यस्तु स विस्मय उदाहृतः ॥ 207.
3 Pride, arrogance
तपः क्षरति विस्मयात् Ms. 4. 237.
4 Uncertainty, doubt.
Comp.
आकुल,
आविष्ट a. astonished, struck with wonder.
Hindi
Hindi
आश्चर्य
Apte Hindi
Hindi
विस्मयः
पुं*
 - वि + स्मि + अच्
"आश्चर्य, ताज्जुब, अचम्भा, अचरज"
विस्मयः
पुं*
 - -
"आश्चर्य या अचम्भे की भावना, जिससे अद्भुत रस की निष्पत्ति होती है, "
विस्मयः
पुं*
 - -
"घमंड, अभिमान"
विस्मयः
पुं*
 - -
"अनिश्चय, सन्देह"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अद्भुतम्, आश्चर्यम्, चमत्कारः, विस्मयः, कौतुकम्, विस्मितिः
noun
आश्चर्यजन्यवस्तु।
"तेजोमहालयः सप्तसु अद्भुतेषु एकः"।"
Synonyms:
 विस्मयः, अद्भुतम्, आश्चर्यम्, चित्रम्
noun
अलङ्कारशास्त्रानुसारं नवरसेषु एकः।
"किमपि असाधारणं वस्तु दृष्ट्वा पठित्वा श्रुत्वा वा अस्माकं हृदये जायमानं विस्मयभावः भवति अद्भुतः।"
Synonyms:
 विस्मयः, आश्चर्यम्, चमत्करणम्, चमत्कारः, चमत्कृतिः, चोद्यम्
noun
मनसः सः भावः यः किञ्चित् अभूतपूर्वं दृष्ट्वा श्रुत्वा ज्ञात्वा वा जायते।
"माम् अकस्मात् दृष्ट्वा तस्य विस्मयः अभूत्।"
Tamil
Tamil
விஸ்மய: : ஆச்சரியம், கர்வம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: विस्मयः
Root: विस्मयः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ None
Shloka(s):
3|3|245|1 ► खेदानुकम्पासन्तोषविस्मयामन्त्रणे बत। (नानार्थवर्गः)
3|4|9|1 ► व वा यथा तथेवैवं साम्येऽहो ही च विस्मये। (अव्ययवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|245|1 ⇢ (बत) (अव्य)
➠ 3|4|9|1 ⇢ अहौः (अहो) (अव्य)
➠ 3|4|9|1 ⇢ हीः (ही) (अव्य)
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विस्मयः,
पुं,
 (वि + स्मि + “एरच् ।” इत्यच् ।)आश्चर्य्यम् । तत्पर्य्यायः । अहो २ ही ३ ।इत्यमरः ॥
“अन्यदद्भुतशब्दे द्रष्टव्यम् ।‘अद्भुतो विस्मयस्थायिभावो गन्धर्व्वदैवतः ।पीतवर्णो वस्तु लोकातिगमालम्बनं मतम् ॥
’इति भावरसयोः पर्य्यायत्वं अद्भुतस्य विस्मय-स्थायिभावात्मकत्वात् ।” इति भरतः ॥
* ॥
तस्य लक्षणम् । यथा, --“विविधेषु पदार्थेषु लोकसीमातिवर्त्तिषु ।विस्फारश्चेतसो यस्तु स विस्मय उदाहृतः ॥
”इति साहित्यदर्पणम् ॥
(अस्मात्तपःक्षयो भवति । यथा, मनुः । ४ । २३७ ।“यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् ॥
”)दर्पः । इति मेदिनी ॥
सन्देहः । इति शब्द-रत्नावली ॥
(विगतः स्मयो गर्व्वो यस्येति ।नष्टगर्व्वे, त्रि । यथा, भागवते । ३ । १७ । ३० ।“तं वीरमारादभिपद्य विस्मयःशयिस्यसे वीरशये श्वभिर्वृतः ॥
”)