विष्टम्भ (viSTambha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishविष्टम्भ - viSTambha - - stopping
विष्टम्भ - viSTambha - - paralysis
विष्टम्भ - viSTambha - - resistance
विष्टम्भ - viSTambha - - constipation
विष्टम्भ - viSTambha - - restraint
विष्टम्भ - viSTambha - - obstruction of the urine or feces
विष्टम्भ - viSTambha - - support
विष्टम्भ - viSTambha - - checking
विष्टम्भ - viSTambha - - prop
विष्टम्भ - viSTambha - - loss of motion
विष्टम्भ - viSTambha - - fixing
विष्टम्भ - viSTambha - - planting firmly
विष्टम्भ - viSTambha - - endurance
विष्टम्भ - viSTambha - - ischury
विष्टम्भ - viSTambha - - suppression
विष्टम्भ - viSTambha - - particular disease of the fetus
विष्टम्भ - viSTambha - - impediment
विष्टम्भ - viSTambha - - supporters
विष्टम्भ - viSTambha - - stopping
आयामिन् - AyAmin - - stopping
निवर्तक - nivartaka - - stopping
बन्धन - bandhana - - stopping
रोधक - rodhaka - - stopping
विस्खलित - viskhalita - - stopping
विष्टम्भकर - viSTambhakara - - stopping
विष्टम्भिन् - viSTambhin - - stopping
संस्तम्भिन् - saMstambhin - - stopping
स्तम्भक - stambhaka - - stopping
स्तम्भन - stambhana - - stopping
स्तम्भिन् - stambhin - - stopping
स्थायुक - sthAyuka - - stopping
संवर - saMvara - - stopping
अवरति - avarati - - stopping
आरति - Arati - - stopping
पिहिति - pihiti - - stopping
यति - yati - - stopping
स्थिति - sthiti - - stopping
विमुच् - vimuc - - stopping
विष्टम्भ viSTambha supporters
आश्रिताः AzritAH pl. supporters
अनुषङ्गिनः anuSaGginaH pl. supporters
Wilson
EnglishApte
Englishविष्टम्भः [viṣṭambhḥ], 1 Fixing firmly.
Obstruction, hindrance, an impediment.
Obstruction of the urine or ordure, constipation.
Paralysis.
Stopping, staying.
Stepping, placing the feet.
Prop, support.
Endurance, resistance
शीतोष्ण-वर्ष-पवन-विष्टम्भविभिन्न- सर्वत्वचः * 12.192.1.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiविष्टम्भः
- वि + स्तंभ् + घञ्
पक्की तरह से जमाना
विष्टम्भः
- -
"अवरोध, रुकावट, बाधा"
विष्टम्भः
- -
"मूत्रावरोध, मलावरोध कोष्ठबद्धता"
विष्टम्भः
- -
लकवा
विष्टम्भः
- -
"ठहरना, टिकाव"
L R Vaidya
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritविष्टम्भः, (वि + स्तन्भ + क्तः ।) प्रतिबन्धः ।(यथा, भागवते । ५ । २२ । १२ ।“स वृष्टिविष्टम्भग्रहोपशमनः ॥
” * ॥
आक्रमणम् । यथा, भारविः । १३ । १६ ।“प्रविकर्षनिनादभिन्नरन्ध्रःपदविष्टम्भनिपीडितस्तदानीम् ॥
”)रोगविशेषः । इति मेदिनी । भे, २० ॥
स तुआनाहरोगः । तस्य लक्षणमाह ।“आमं सकृद्वा निचितं क्रमेणभूयो विबद्धं विगुणानिलेन ।प्रवर्त्तमानं नयथास्वमेनंविकारमानाहमुदाहरन्ति ॥
”आमं अपक्वमाहारसारं शकृत् पुरीषं वाक्रमेण निचितं सञ्चितम् । भूयो विगुणानिलेनदुष्टवायुना विबद्धं व्यामशोषितं वा यथास्वंपूर्व्ववदप्रवर्त्तमानं एनं विकारं आनाह-माहुः ॥
* ॥
तत्रामजमानाहमाह ।“तस्मिन् भवत्यामसमुद्भवे तुतृष्णा प्रतिश्यायशिरोविदाहाः ।आमाशये शूलमथो गुरुत्वंहृत्स्तम्भ उद्गारविघातनञ्च ॥
”विघातनं अप्रवृत्तिः ॥
* ॥
शकृत्सञ्चयजमाह ।“स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रेशूलोऽथ मूर्च्छा शकृतो वमिश्च ।श्वासश्च पक्वाशयजे भवन्तितथालसोक्तानि च लक्षणानि ॥
”पक्वाशयजे शकृत्सञ्चयजे । अलसोक्तानिआध्मानवातनिरोधादीनि ॥
* ॥
आनाहोदा-वर्त्तयोश्चिकित्सायास्तुल्यत्वादुभयचिकित्सा अत्रलिख्यते । अथोदावर्त्तानां चिकित्सा ।“अधोवातनिरोधोत्थे ह्युदावर्त्ते हितं मतम् ।स्नेहपानं तथा स्वेदो वस्तिर्यच्चानुलोमनम् ॥
विड्विघातसमुत्थे तु विड्भेव्यन्नं तथौषधम् ।वर्त्त्यभ्यङ्गावगाहश्च स्वेदो वस्तिर्हितो मतः ॥
”वर्त्तिः फलवर्त्तिः ।“मूत्रावरोधजनिते क्षीरवारिवचां पिबेत् ।दुष्पर्शास्वरसं चापि कषायं ककुभस्य च ॥
दुष्पर्शा कण्टकारी दुरालभा च तुल्यगुणत्वात् ।एर्व्वारुबीजं तोयेन पिबेद् वा लवणीकृतम् ।सितामिक्षुरसं क्षीरं द्राक्षारसमथापि वा ॥
सर्व्वथैव प्रकुर्व्वीत मूत्रकृच्छ्राश्मरीविधिम् ।जृम्भाभिघातजे स्नेहं स्वेदं चापि प्रयोजयेत् ॥
अन्यानपि प्रयुञ्जीत समीरणहरान् विधीन् ।नेत्रनीरावरोधोत्थे मुञ्चेदुच्चैर्दृ शोर्जलम् ॥
सुप्यात् सुखेन तस्याग्रे कथयेच्च कथाः प्रियाः ।छिक्काभिघातजे तीक्ष्णाघ्राणनस्यार्कदर्शनैः ॥
प्रवर्त्तयेत् क्षुतं सक्तं स्नेहस्वेदौ प्रशीलयेत् ॥
”तीक्ष्णं मरीचराजिकादि ।“उद्गारस्यावरोधे तु स्नैहिकं धूममाचरेत् ॥
छर्द्दिनिग्रहसंजाते वमनं लङ्घनं हितम् ।विरेचनं चात्र मतं तैलेनाभ्यञ्जनं तथा ॥
वस्तिशुद्धिकरैः सिद्धं चतुर्गुणजलं पयः ।आवारिनाशात् क्वथितं पीतवन्तं प्रकामतः ॥
रमयेयुः प्रिया नार्य्यः शुक्रोदावर्त्तिनं नरम् ।तस्याभ्यङ्गोऽवगाहश्च मदिरा चरणायुधः ॥
शालिः पयो निरूहश्च हितं मैथुनमेव च ।क्षुद्विघातसमुद्भूते स्निग्धमुष्णं तथा लघु ॥
रूच्यमल्पं हितं भक्ष्यं पुष्पं सेव्यं सुगन्धि यत् ।तृषाविघातसंभूते शीतः सर्व्वो विधिर्हितः ॥
कर्पूरशिशिरं स्वल्पं पिबेत्तोयं शनैः शनैः ।श्रमश्वासे धृते शस्तो विश्रामः सरसौदनः ॥
निद्रावेगविघातोत्थे पिबेत्क्षीरं सितायुतम् ।सुवाहनं सुशय्यात्र हिताः श्रोत्रप्रियाः कथाः ॥
”वातादिवेगविघातजनितानामुदावर्त्तानां चिकि-त्सामभिधाय रूक्षादिकुपितवातजनितस्य उदा-वर्त्तस्य चिकित्सामाह ।“हिङ्गुमाक्षिकसिन्धूत्थैः पिष्टैर्वर्त्तिविनिर्म्मिताम् ।घृताभ्यक्तां गुदे न्यस्येदुदावर्त्तविनाशिनीम् ॥
”फलवर्त्तिः ।“मदनं पिप्पली कुष्ठं वचा गौराश्च सर्षपाः ।गुडक्षीरसमायुक्ता फलवर्त्तिरिहोदिता ॥
”मदनफलादिवर्त्तिः ॥
* ॥
“खण्डपलं त्रिवृताक्षः कृष्णाकर्षं द्बयोश्चूर्णम् ।प्राग्भोजनस्य मधुना विडालपदकं नरोलिह्यात् ॥
एतद्गाढपुरीषे देयं विज्ञैरुदावर्त्ते ।मधुरं नरपतियोग्यं चूर्णं नाराचकं नाम्ना ॥
”इति नाराचचूर्णम् ॥
* ॥
“सव्योषं पिप्पलीमूलं त्रिवृद्दन्ती च चित्र-कम् ।तच्चूर्णं गुडसंमिश्रं भक्षयेत् प्रातरुत्थितः ॥
एतद्गुडाष्टकं नाम्ना बलवर्णाग्निवर्द्धनम् ।उदावर्त्तप्लीहगुल्मशोथपाण्ड्वामयापहम् ॥
”इति गुडाष्टकम् ॥
* ॥
“मूलकं शुष्कमार्द्रञ्च वर्षाभूपञ्चमूलकम् ।कृतमालफलं चाप्सु पक्त्रा तेन घृतंपचेत् ।तत् पीतं शमयेत् क्षिप्रमुदावर्त्तमशेषतः ॥
”पञ्चमूलकमत्र बृहत् । शुष्कमूलकाद्यघृतम् ॥
* ॥
अथ आनाहस्य चिकित्सा ।“तुल्यकारणकार्य्यत्वादुदावर्त्तहरीं क्रियाम् ।आनाहेऽपि च कुर्व्वीत विशेषश्चाभिधीयते ॥
त्रिवृत्कृष्णाहरीतक्यो द्विचतुःपञ्चभागिकाः ।गुडेन तुल्या वटिका हरन्त्यानाहमुल्वणम् ॥
वर्त्तिस्त्रिकटुसैन्धवसर्षपगृहधूमकुष्ठमदनफलैः ।मधुनि गुडे वा पक्वैर्निहिता स्वाङ्गुष्ठपरि-माणाः ॥
वर्त्तिरियं दृष्टफला शनैः प्रणिहिता गुदे घृता-भ्यक्ते ।आनाहोदावर्त्तौ शममति जठरं तथागुल्मम् ॥
”त्रिकटुकाद्या वर्त्तिः ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(त्रि, विशेषेण स्तम्भयिता । यथा, ऋग्वेदे ।९ । ८६ । ३५ ।“दिवो विष्टम्भ उपमो विचक्षणः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
SanskritGrassman
GermanBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.