विषुव (viSuva)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विषुव n.
  (-वं) The first point of ARIES or LIBRA into which the sun
enters at the vernal or autumnal equinox.
 E.
  विषु equally,  (the
night and day, ) and व or प aff.
  
 also विषुप ।

Yates

English

 विषुव (वं) 1.
n.
  Idem. 

Spoken Sanskrit

English

 
   विषुव  viSuva m.
   equinox  [ astron.  ]  
   अर्धरात्रार्धदिवस  ardharAtrArdhadivasa m.
   equinox    
   विषुण  viSuNa m.
   equinox   
   विषुप  viSupa m.
   equinox    
   वैषुवत  vaiSuvata n.
   equinox  [ astron.  ]  
   विष्वञ्च्  viSvaJc n.
   equinox    
   महाविषुव  mahAviSuva n.
   vernal equinox   
   हरिपद  haripada n.
   vernal equinox    
   आश्विनचिह्नित  Azvinacihnita n.
   autumnal equinox   
   जलविषुव  jalaviSuva n.
   autumnal equinox    
   विषुपद  viSupada n.
   autumnal equinox   
   विषुवदिन  viSuvadina n.
   day of the equinox    
   वैषुवत  vaiSuvata adj.
   relating to the equinox   
   क्रान्तिपातगति  krAntipAtagati f.
   precession of the equinox    
   विषुवत्  viSuvat n.
   equinoctial point or equinox   
   पञ्चतीथी  paJcatIthI f.
   bathing on the day of the equinox    
   होलाका  holAkA f.
   spring festival at the approach of the vernal equinox   
   विषुवत्सङ्क्रान्ति  viSuvatsaGkrAnti f.
   passing of the the sun into the next sign at either equinox      
            

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 विषुव
n.
  (-वं) The equinox.
E.
  विषु equally,  (the night and day, ) and व or प aff.
  
 also
विषुप.

Apte

English

विषुवम् [viṣuvam],  The first point of Aries or Libra into which the sun enters at the vernal or autumnal equinox,  the equinoctial point
 अयने विषुवे कुर्याह्यतीपाते दिनक्षये Bhāg.*
  7. 14.2. Comp.
   -छाया the shadow of the gnomon at noon. -दिनम् the day of the equinox. -रेखा the equinoctial line. -संक्रान्तिः f.
  the sun's equinoctial passage. -समयः the equinoctial season. 

Apte 1890

English

 विषुवं The first point of Aries or Libra into which the sun enters at the vernal or autumnal equinox,  the equinoctial point. 
Comp. 
छाया the shadow of the gnomon at noon. 
दिनं the day of the equinox. 
रेखा the equinoctial line. 
संक्रांतिः f. the sun's equinoctial passage. 

Monier Williams Cologne

English

 विषुव m.
  or n.
  (cf.   विषुव॑त्
 acc.
   विषुवम् or विष्वम् cf.
   1. विषु above) the equinox,  MBh.
  
 Pur.
 

Monier Williams 1872

English

 विषुव,  अम्,  n. (abbreviated from विषु-वत्), 
‘point of equal separation, ’ the equinoctial point,  the
first point of Aries or Libra into which the sun enters
at the vernal or autumnal equinox.
—विषुव-
च्छाया,  f. the shadow of the gnomon or index of a
dial at noon when the sun is on the equinoctial
points.
—विषुव-दिन,  अम्,  n. the day of the
equinox.
—विषुव-रेखा,  f. the equinoctial line.
—विषुव-सङ्क्रान्ति,  इस्,  f. the sun's equinoctial
passage,  the passing of the sun into the next sign at
either equinox.

Macdonell

English

 विषुव viṣuva,  m.
  equinox.

Benfey

English

 विषुव विषुव,  विषुवत् विषुवत्, 
i. e. विषु + वन्त्,  n.
  (व,  by dropping
the final त्),  The equinox,  Hit. 114,  22
(व).

Apte Hindi

Hindi

विषुवम्
नपुं*
   - विषु + वा + क
"मेषराशि या तुलाराशि का प्रथम बिन्दु जिसमें सूर्य शारदीय या वासन्तिक विषुव में प्रविष्ट होता है,  विषुवीय बिन्दु"

L R Vaidya

English

 vizuva {% n. %} The first point of Aries or Libra into which the sun enters at the vernal or autumnal equinox.

Bopp

Latin

 विषुव n. (a praec. s. अ vel व) aequinoctium. HIT. 114.
22.

Indian Epigraphical Glossary

English

 viṣuva (CII 4
 SII 1),  the autumnal or vernal equinox
also called viṣuvat (q. v.).

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
तुल्यनक्तंदिने काले विषुवद्विषुवं च तत् ॥ १४६ ॥
-wordlist-
 
विषुवत् (पुंक्ली),  विषुव (क्ली)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: विषुवः
Root: विषुव
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ रवेः तुलायां वा मेषे संक्रान्तिः
 समरात्रिन्दिवकालः
Meaning(s):
⇒ Equinox in Mesa and Tula
 vernal equinox
Shloka(s):
2|1|90|1 ► उत्तरायणमाग्नेयं विषुवान् विषुवोऽस्त्रियौ। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|90|1 ⇢ विषुवः (विषुव) (पुं) ⇒ Equinox in Mesa and Tula
 vernal equinox ⇒ रवेः तुलायां वा मेषे संक्रान्तिः
 समरात्रिन्दिवकालः
➠ 2|1|90|1 ⇢ विषुवम् (विषुव) (नपुं) ⇒ Equinox in Mesa and Tula
 vernal equinox ⇒ रवेः तुलायां वा मेषे संक्रान्तिः
 समरात्रिन्दिवकालः
➠ 2|1|90|1 ⇢ विषुवान् (विषुवत्) (पुं) ⇒ Equinox in Mesa and Tula
 vernal equinox ⇒ रवेः तुलायां वा मेषे संक्रान्तिः
 समरात्रिन्दिवकालः
➠ 2|1|90|1 ⇢ विषुवत् (विषुवत्) (नपुं) ⇒ Equinox in Mesa and Tula
 vernal equinox ⇒ रवेः तुलायां वा मेषे संक्रान्तिः
 समरात्रिन्दिवकालः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ दिवसः
जातिः ➡ कालः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विषुवं,  क्ली,
   समरात्रिन्दिवकालः । तत्पर्य्यायः ।विषुवत् २ । इत्यमरः ॥
 विषुपम् ३ विष्वक् ४विश्वक् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
 विषुणः ६ ।इति रामाश्रमः ॥
 विषुवः ७ । इति मुकुटः ॥
तत्तु मेषतुलयोः संक्रान्ती । यथा,  --“मृगकर्कटसंक्रान्ती द्वे तूदग्दक्षिणायने ।विषुवती तुलामेषे गोलमध्ये तथापराः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
 * ॥
ते तु महाविषुवजलविषुवनामभ्यां क्रमेण ख्याते ।यथा,  --“विषुवाभ्यां वत्सरः स्यादिति शब्दविदां मतम् ।महाविषुवमाख्यातं कृतिभिश्चैत्रचिह्नितम् ।तथा स्याज्जलविषुवं क्रमादाश्विनचिह्नितम् ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
 * ॥
विषुवारम्भकालो यथा,  --“मृगसंक्रान्तितः पूर्व्वं पश्चात् तारा दिनान्तरे ।एकवर्षे चतुःपञ्चपलमानक्रमेण तु ।षट्षष्टिवत्सरानेकदिनं स्यादयनं रवेः ।एवं चतुःपञ्चदिनमयनारम्भणं क्रमात् ॥
व्युत्क्रमेण च तद्वत् स्यादुदग्यानं रवेर्ध्रुवम् ।कर्किसंक्रमणे तद्वदभितो दक्षिणायनम् ॥
अयनांशक्रमेणैव विषुवारम्भणं तथा ।रविसंक्रान्तितो मेषतुलयोरभितः पुनः ॥
विषुवं मीनकन्यार्द्धे त्वेकाक्षीन्द्रशकाब्दके ।दिनमानाय मीनार्द्धान्मेषार्द्धं पालिकं शतम् ॥
ततो वृषार्द्धपर्य्यन्तमशीतिः पलभाजिनी ।मिथुनार्द्धं चतुस्त्रिंशत्पलानां वर्द्धते क्रमात् ॥
कर्कटार्द्धन्तु षट्त्रिंशत् सिंहार्द्धन्तु द्व्यशीतकम् ।कन्यार्द्धन्तु द्विनवतिः क्रमात् त्रुट्यति वासरे ॥
कन्यार्द्धाद्रजनीमानं बोध्यं पूर्व्वक्रमेण हि ।दिने दिने भागहारान्मानं बोध्यं दिवानिशोः ॥
एकमानं दण्डषष्ट्या त्यक्त्रान्यमाननिर्णयः ।षट्षष्टिवत्सरानेवं ततः स्यात् षोडशांशके ।पुनस्तद्वत्सरांस्तद्वत् एवं सप्तदशादिके ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
 * ॥
अन्यच्च“मेषसंक्रमतः पूर्व्वं पश्चात्तारा दिनान्तरे ।प्रातिलोम्यानुलोम्येन विषुवारम्भणं भवेत् ॥
त्रयोदशदिने सौरे चैत्रे नखतिथौ शके ।विषुवारम्भणं तत्र समं मानं दिवानिशोः ॥
ततः प्रतिदिनं वेला सपादत्रिपलात्मिका ।वर्द्धते मेषविश्वांशपर्य्यन्तं स्थूलमार्गतः ॥
तथा ज्येष्ठान्तपर्य्यन्तं पादोनत्रिपलात्मिका ।तादृगाषाढपर्य्यन्तं पलैकप्रमिता मता ॥
ततः कर्क्कटविश्वांशपर्य्यन्तं प्रत्यहं क्रमात् ।सपादपलमानेन वेला त्रुट्यति निश्चितम् ॥
तादृग्भाद्रान्तपर्य्यन्तं पादोनत्रिपलात्मिका ।तादृगाश्विनशेषान्तं हरनेत्रपलात्मिका ॥
दिवामानं दण्डषष्टेस्त्यक्त्वा रात्रेः प्रमाणकम् ।वैशाखादौ दिवामानं रात्रिमानं तुलादिषु ॥
षट्षष्टिवत्सरानेवं ततः स्यात् द्वादशांशके ।पुनस्तद्वत्सरांस्तद्वत् तत एकादशादिके ॥
”इति सत्कृत्यमुक्तावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विषुव ग० विषु दिनरात्र्योः साम्यं वाति वा--क । १ सम-रात्रिदिनकाले अमरः । अयनांशक्रमणे २ रवेः तुला-मेषराशिसंक्रान्तिभेदे च“मृगकर्कटसंक्रान्ती द्वे तूदग्दक्षिणायने । विषुवतीतुलामेषे गोलनध्ये तथापरा” ज्यो० त० । “भचक्रनाभौविषुवद्द्वितयं समसूत्रगम् । अयनद्वितयं चैव चतस्रःप्रथितास्तु ताः” सू० सि० । “भचक्रनाभौ भगोलस्यध्रुवद्वयाभ्यां तुल्यान्तरेण मध्यभागे विषुवद्द्वितयं समसू-त्रग परस्परं व्याससूत्रान्तरितं ध्रुवमध्ये विषुवद्वृत्त-स्थानात् तद्वृत्ते क्रान्तिवृत्तभागौ यौ लग्नौ तौ क्रमेणपूर्वापरौ विषुवत्सञ्ज्ञौ मेषतुल्याख्यौ चेत्यर्थः” रङ्ग०कालभेदे विषुवसंक्रमणरम्भांशभेदः अयनसंक्रान्तिशब्देदर्शितः सत्कृत्यमुक्ता० संक्षिप्य कालभेदे विषुवारम्भणाद्युक्तंयथा “मेषसंक्रमतः पूर्वं पश्चात्तरादिनान्तरे । प्राति-लोम्येन साम्येन विषुवारम्भणं भवेत् । त्रयोदशदिने सौरेचैत्रे नखतिथौ १५२० शके । विषुवारम्भणं तत्र समं मानंदिवानिशोः । ततः प्रतिदिनं वेला सपादत्रिपला-त्मिका । वर्द्धते मेषविश्वांशपर्य्यन्तं स्थूलमार्गतः ।तथाज्यैष्ठान्तपर्य्यन्तं पादोनत्रिपलात्मिका । तादृशा-षाढपर्य्यन्तं पलैकप्रमिता मता । ततः कर्कटविश्वांश-पर्य्यन्तं प्रत्यहक्रमात् । सपादपलमानेन वेला त्रु-द्यति निश्चितम् । तादृग्भाद्रान्तपर्य्यन्तं पादोनत्रि-पलात्मिका । दिवामानं दण्डषष्टेस्त्यक्ता रात्रेः प्रमा-णकम् । वैशाखादौ दिवामानं रात्रिमानं तुलादिषु ।षट्षष्टितत्सरानेवं ततः स्यात् द्वादशांशके । पुनस्तद्वत्सरांस्तद्वत् तत एकादशादिके” ।

Stchoupak

French

 विषुव-
 -अन्त्- (-अत्-) m.
  nt. équinoxe.
°समय- m.
  saison de l'équinoxe.
विषुवत्-संक्रान्ति- f.
  passage du soleil dans l'équinoxe.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.