| YouTube Channel

विश्वरूप (vizvarUpa)

 
शब्दसागरः
English
विश्वरूप
mfn.
 (-पः-पी-पं) Taking all forms, existing in all forms,
universal, omnipresent.
m.
 (-पः) VISHṆU.
n.
 (-पं) Agallochum.
E.
विश्व all, रूप form.
Capeller Eng
English
विश्व॑रूप (f. आ & विश्वरूपी॑)
a.
 many-coloured,
multiform, manifold, various.
m.
E.
 of Viṣṇu,
N.
 of a son of
Tvaṣṭṛ, of an Asura, & of
sev.
 men.
Yates
English
विश्व-रूप (पः-पी-पं)
a. Taking all
forms, omnipresent.
m.
 Vishnu.
n.
 Agallochum.
Spoken Sanskrit
English
विश्वरूप - vizvarUpa -
adj.
 - wearing all forms
विश्वरूप - vizvarUpa -
adj.
 - variegated
विश्वरूप - vizvarUpa -
adj.
 - various
विश्वरूप - vizvarUpa -
adj.
 - many-coloured
विश्वरूप - vizvarUpa -
adj.
 - manifold
विश्वरूप - vizvarUpa -
m.
 - yoked horses of bRhaspati
विश्वरूप - vizvarUpa -
n.
 - Agallochum or agarwood [ aromatic resin embedded wood ]
Wilson
English
विश्वरूप
mfn.
 (-पः-पी-पं) Taking all forms, existing in all forms,
universal, omnipresent.
m.
 (-पः) VIṢṆU.
n.
 (-पं) Agallochum.
E.
 विश्व all, and रूप form.
Monier Williams Cologne
English
विश्व—रूप
n.
 sg. various forms,
Mn.
Pañcar.
RāmatUp.
विश्व॑—रूप mf(आ or ई॑)n. many-coloured, variegated,
RV.
AV.
&c.
wearing all forms, manifold, various,
RV.
AV.
TS.
&c.
विश्व॑—रूप
m.
N.
 of partic. comets,
VarBṛS.
of Śiva,
MBh.
of Viṣṇu-Kṛṣṇa,
Cat.
of a son of Tvaṣṭṛ (whose three heads were struck off by Indra),
RV.
TS.
Br.
&c.
of an Asura,
MBh.
Hariv.
of various scholars
&c.
 (esp. of a Sch. on
Yājñ.
 ),
Kull.
Cat.
&c.
विश्व॑—रूप
n.
 Agallochum,
W.
विश्व॑—रूप (prob.)
n.
N.
 of wk.
Hindi
Hindi
ब्रह्मांड के रूप में
Apte Hindi
Hindi
विश्वरूप
वि* विश्व-रूप -
"सर्व व्यापक, सर्वत्र विद्यमान"
विश्वरूपः
पुं*
 विश्व-रूपः -
विष्णु का विशेषण
विश्वरूपम्
नपुं*
 विश्व-रूपम् -
अगर की लकड़ी
L R Vaidya
English
viSva-rUpa {% (I) m. %} an epithet of Vishṇu.
viSva-rUpa {% (II) n. %} agallochum.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
विश्वरूप dh. Oppert 3010. 6209 (an.).
विश्वरूप lexicographer. Quoted by Maheśvara Oxf. 188^a,
by Medinīkara, by Bhaṭṭoji Oxf. 162^b.
विश्वरूप lawyer. Quoted by Hemādri in Pariśeṣakhaṇḍa
1, 159, by Śūlapāṇi Oxf. 283^a, in Madanapārijāta,
by Vācaspatimiśra Oxf. 273^b, by Allāḍanātha W.
p. 332, by Raghunandana in Dāyabhāgatattva, by
Kamalākara in Nirṇayasindhu, and others. See Vi-
śvarūpanibandha and Viśvarūpasamuccaya. Perhaps
it is the same author who wrote a C. to the Yājñava-
lkyasmṛti, and is quoted by Vijñāneśvara Oxf. 356^a.
सुरेश्वर आचार्य or विश्वरूप civilly called Maṇḍanamiśra,
a disciple of Śaṅkarācārya:
Kāśīmokṣanirṇaya.
Taittirīyaśrutivārttika.
Naiṣkarmyasiddhi.
Pañcīkaraṇavārttika.
Bṛhadāraṇyakopaniṣadvārttika.
Brahmasiddhi.
Brahmasūtrabhāṣyavārttika. Compare Vivaraṇa-
tattvadīpana.
Bhāvanāviveka.
Mānasollāsa or Dakṣiṇāmūrtistotravārttika.
Laghuvārttika.
Vārttika (which?). NP. VIII, 38. Oppert 1646.
II, 5070.
Vārttikasāra.
Vārttikasārasaṃgraha.
विश्वरूप lawyer. Quoted by Devaṇṇa in Vyavahārakāṇḍa,
and said to be later than Dhāreśvara.
विश्वरूप
Siddhāntadīpikā ny.
Abhyankara Grammar
English
विश्वरूप a grammarian of the sixteenth century who has written a small grammar treatise called विश्वरूप- निबन्ध.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
विश्वरूप m. °Eigenname, S II, 283, 20.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
विष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
नाममाला
Sanskrit
स्कन्दपितृ, शङ्कर, शम्भु, शिव, स्थाणु, महेश्वर, त्र्यम्बक, धूर्जटि, शर्व, पिनाकिन्, प्रमथाधिप, त्रिपुरारि, विशालाक्ष, गिरीश, नीललोहित, रुद्र, इन्दुमौलि, यज्ञारि, त्रिनेत्र, वृषभध्वज, उग्र, शूलिन्, कपालिन्, शिपिविष्ट, भव, हर, उमापति, विरूपाक्ष, विश्वरूप, कपर्दिन्
तत्पिता शङ्करः शम्भुः शिवः स्थाणुर्महेश्वरः ।
त्र्यम्बको धूर्जटिः शर्वः पिनाकी प्रमथाधिपः ॥ ६८ ॥
त्रिपुरारिर्विशालाक्षो गिरिशो नीललोहितः ।
रुद्रेन्दुमौलिर्यज्ञारिस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः ॥ ६९ ॥
उग्रः शूली कपाली च शिपिविष्टो भवो हरः ।
उमापतिर्विरूपाक्षो विश्वरूपः कपर्द्यपि ॥ ७० ॥
verse 0.1.1.68
page 0036
Mahabharata
English
Viśvarūpa^1, an Asura. § 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 366 (among the Daityas and Dānavas in the palace of Varuṇa).
Viśvarūpa^2, son of Tvashṭṛ. § 555 (Indravijaya): V, 8, 230 (Tvashṭṛ created a three-headed (triśiras) son V., whom Indra slew with his thunderbolt
Tvashṭṛ then created Vṛtra)
17, 522 (ºvināśena).--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7584 (Tvashṭuś caivātmajaḥ).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 343, VII), ††13207 (Tvāshṭraḥ purohitaḥ devānāṃ), ††13208 (ºmātaraṃ), ††13209 (Tvāshṭro Vºas Triśirā devānāṃ purohitaḥ), ††13211, ††13212, ††13213 (V., the son of Tvashṭṛ and an Asura woman, was the purohita of the gods, but afterwards he joined the Asuras and was then slain by Indra with the thunderbolt, cf. § 555).--§ 778b (SaṃvarttaMaruttīya): XIV, 5, 114 (ºsya nihantā, i.e. Indra). Cf. Triśiras, Tvashṭṛputra, Tvāshṭra.
Viśvarūpa^3 = Śiva: VII, †9548, 9621 (etymology)
X, 253
XII, 211 (Mahādevaḥ), †10438 (1000 names^1), 11785 (Rudrasya)
XIII, 589, 606 (Śivāya, B. Vishṇurāpāya), 727 (Maheśvaraḥ), 908, 1125, 1149 (1000 names^2), 1155 (do.), 7503, 7513 (etymology)
XIV, 209, 211.--Do.^4 = Hiraṇyagarbha: XII, 11233.--Do.^5 = Mahāpurusha (Mahāpurushastava).--Do.^6 = Kṛshṇa (Vishṇu)
XII, †2403, 13109
XIII, †7367, †7388, †7390.
पुराणम्
English
त्रिशिरस् २ / TRIŚIRAS II (viśvarūpa). Once there was a celebrated prajāpati of name tvaṣṭā. Though he was of a pious nature interested in the welfare of Brahmins, he hated indra. He thought of destroying indra somehow. With that purpose in view he produced by his wife Recanā, a powerful son and named him viśvarūpa. The boy had three heads and so he was called triśiras (Tri=three Śiras--head) also. He could use his three heads for three different purposes at a time. He would drink wine with one head and mutter the veda-mantras by another head and see the world by the third.
Even from boyhood he disliked worldly pleasures and, abandoning even food, started to do penance. During the hot season he would sit amidst fire and during the cold season he would sit in water to do penance. He would stand with his head down and do penance. The penance of triśiras was so severe that indra began to get frightened. He sent celestial maidens to stop the penance but all the attempts proved futile before that great ascetic. Then indra himself riding on airāvata went and killed the sage by his vajrāyudha. indra feared whether triśiras would come to life again and wreak vengeance on him. So he ordered a carpenter standing nearby to bring to him the three heads separated from the body. The carpenter cut off the heads from the body and as each head fell to the ground several kinds of birds were found escaping from it. From the head which used to mutter Vedic mantras rose the Kapiñjala birds
from the head used for drinking wine rose kalapiṅga birds and from the third rose the tittiri birds. When the birds thus rose to the air indra was convinced that triśiras was dead and he went away See under viśvarūpa. (6th skandha, devī bhāgavata).
विश्वरूप १ / VIŚVARŪPA I. A rākṣasa (giant). Mention is made in mahābhārata, Sabhā Parva, Chapter 9, Stanza 14, that this giant sits in the palace of varuṇa glorifying him.
विश्वरूप २ / VIŚVARŪPA II. The son of tvaṣṭā, the son of viśvakarmā. This viśvarūpa is also known as triśiras. (For further details see under indra, para 7).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विश्वरूपः,
पुं,
 (विश्वमेव रूपं यस्य ।) विष्णुः ।इति हेमचन्द्रः ॥
(महादेवः । यथा, महा-भारते । ७ । २०० । १२४ ।“विश्वे देवाश्च यत्तस्मिन् विश्वरूपस्ततःस्मृतः ॥
”त्वष्टृपुत्त्रः । यथा, विष्णुपुराणे । १ । १५ । १२२ ।“त्वष्टुश्चाप्यात्मजः पुत्त्री विश्वरूपो महा-यशाः ॥
”सर्व्वरूपे, त्रि । यथा, भागवते । ६ । ४ । २८ ।“स सर्व्वनाना स च विश्वरूपःप्रसीदतामनिरुक्तात्मशक्तिः ॥
”)
Capeller
German
विश्व॑रूप (f. आ u. विश्वरूपी॑) allfarbig,
bunt, allgestaltig, verschiedenartig.
m.
N. eines Sohnes des Tvashṭar.
f.
 आ
eine bunte Kuh, Schecke.
Grassman
German
viśvá-rūpa, a., m., 1〉 a., alle Farben oder Gestalten [rūpá] an sich tragend, allgestaltig, vielfarbig
insbesondere 2〉 zur Bezeichnung der von den Ribhuʼs geschaffenen bunten Kuh ({329, 8}), die Brihaspati herbeitreibt ({161, 6})
3〉 m., Eigenname eines Sohnes des Tvaschtar, dem Indra die drei Köpfe abschlägt ({834, 9}).
-as 1〉 ajás {162, 2}
(agnís) {272, 4}
tváṣṭā savitā́ {289, 19}
{836, 5}
vṛṣabhás {290, 3}
{482, 3} (sómas).
-am 1〉 tváṣṭāram {13, 10}
vṛṣabhám (bṛ́haspátim) {296, 6}
rátham (savitúr) {35, 4}
niṣkám {224, 10}
vā́jam {893, 10}
śalmalím {911, 20}. — 3〉 tvāṣṭrám {202, 19}.
-asya 3〉 tvāṣṭrásya {834, 9}.
-ās [m.] 1〉 paśávas {709, 11}
áṅgirasas {904, 5}.
-ebhís 1〉 áśvais (agnés) {896, 2}.
-ām 2〉 dhenúm {329, 8}
(gā́m) {161, 6} (vgl. V. _{161, 7}).
-ās [N. p. f.] 1〉 óṣadhīs {437, 5}
saṃhátas {235, 7}.
-ās [A. p. f.] 1〉 óṣadhīs {914, 10}.