विवक्षा (vivakSA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विवक्षा f.
  (-क्षा)
	 1. Wish,  desire.
	 2. The wish to speak.
	 3. Meaning,  sense.
E.
  वच् to speak,  in the desiderative form,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 विवक्षा f.
  desire of saying,  teaching,  expressing
meaning,  sense (loc.  or —°),  mere desire of saying etc.,  i.e.
 
hesitation,  doubt. 

Yates

English

 विवक्षा (क्षा) 1.
f.
  Wish
 desire to
speak.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  desire
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  wish
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  question
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  uncertainty
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  meaning
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  signification
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  hesitation
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  wish or intention to speak
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  sense of
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  doubt
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  wish or desire to speak or declare or teach or express
विवक्षा 	-	 vivakSA 	-	 f.
  	-	  sense

Wilson

English

 विवक्षा
f.
  (-क्षा)
1 Wish,  desire.
2 The wish to speak.
E.
  वच to speak,  in the desiderative form,  aff.
   अच्.

Apte

English

विवक्षा [vivakṣā],  1 A desire to speak.

Wish,  desire.

Meaning,  sense.

Intention,  purpose.

Uncertainty,  doubt,  hesitation
 किं ते विवक्षया वीर जहि भीष्मं महारथम् Mb.
 *  6.117.5.

Apte 1890

English

 विवक्षा 1 A desire to speak. 
Wish,  desire. 
Meaning,  sense. 
Intention,  purpose. 

Monier Williams Cologne

English

 विवक्षा f.
  (fr.  Desid.
  of √ वच्) the wish or desire to speak or declare or teach or express,  Śaṃk.
 
 Sarvad.
  &c.
  

 meaning,  signification,  sense,  sense of (loc.   or comp. ),  BhP.
  
 Pāṇ.
 ,  Sch.

 the (mere) wish or intention to speak,  uncertainty,  doubt,  hesitation (‘as to’ comp. ),  MBh.
  
 R.

 wish,  desire,  W.
 

 a question,  MW.
  

Monier Williams 1872

English

 विवक्षा विवक्षा,  f. (fr. Desid. of rt. वच्),  a
wish or desire to speak
 meaning,  sense
 intention,  pur-
pose,  wish,  desire
 a question.
—विवक्षा-वशात्,  ind.
according to the meaning (of a speaker or writer).

Benfey

English

 विवक्षा विवक्षा,  i. e. विवक्ष,  de-
sider. of वच्,  + अ,  f.
 
 1. Wish to
speak.
 2. Wish.
 3. A question, 
MBh. 1,  7197.

Hindi

पसंद

Apte Hindi

Hindi

विवक्षा
स्त्री*
  - वच् + सन् + अ + टाप्
बोलने की इच्छा

विवक्षा
स्त्री*
  - -
"अभिलाषा,  इच्छा"

विवक्षा
स्त्री*
  - -
"अर्थ,  आशय"

विवक्षा
स्त्री*
  - -
"इरादा,  प्रयोजन"

L R Vaidya

English

 vivakzA {% f. %} 1. A wish to speak
 2. meaning,  sense
 3. intention,  purpose.

Abhyankara Grammar

English

विवक्षा  intention or desire,  generally of the speaker with regard to the sense to be conveyed by his words
 the words वक्तुर्विवक्षा are often used by grammarians in this sense: cf. विवक्षातः कारकाणि (Pari- bhāṣā)cf. also कथम् । विवक्षातः । M. Bh. on P.I.1.66-67,  I.2.64 Vārt. 53,  IV.1.3: cf. also विवक्षाधीना शब्दव्युत्पत्तिः Durgh. Vr. II.2.8
 cf. also इतिकरणो विवक्षार्थ: Kāś. on P.II. 2.27,  IV.2.21,  IV.2.55, 57,  etc.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chad 'dod
विवक्षा

rjod par 'dod pa
१) वक्तुकाम २) विवक्षा

brjod par 'dod pa
१) विवक्षा २) विवक्षित ३)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विवक्षा,  स्त्री,
   वक्तुमिच्छा । सनन्तवचधातोरप्र-त्ययेन निष्पन्नमिदम् । यथा । विवक्षावशात्कारकाणि भवन्ति । इति व्याकरणटीका ॥
शक्तिः । यथा,  --“प्रकृत्यर्थोऽपि खल्वेतदुद्दिश्यस्य विशेषणम् ।संख्यया तुल्यनीतित्वादविवक्षां प्रपद्यते ॥
”एत्येकादशीतत्त्वम् ॥

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि”@} 2 3 वाचकः-चिका,  वाचकः-चिका,  4 विवक्षकः-क्षिका,  वावचकः-चिका
   वक्ता-वक्त्री,  वाचयिता-त्री,  विवक्षिता-त्री,  वावचिता-त्री
   5 ब्रुवन्-ती,  वाचयन्-न्ती,  विवक्षन्-न्ती
   -- वक्ष्यन्-न्ती-ती,  वाचयिष्यन्-न्ती-ती,  विवक्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- ब्रुवाणः,  वाचयमानः,  विवक्षमाणः,  वावच्यमानः
   वक्ष्यमाणः,  वाचयिष्यमाणः,  विवक्षिष्यमाणः,  वावचिष्यमाणः
   6 सुवाक्-सुवाग्-सुवाचौ-सुवाचः
   -- -- 7 उक्तम्-उक्तः-उक्तवान्,  वाचितम्-तः,  विवक्षितः,  वावचितः-तवान्
   8 9 ब्रुवः,  ब्राह्मणिब्रुवा,  10 विदुषिब्रुवा-विदुषीब्रुवा,  श्रेयसिब्रुवा-श्रेयसीब्रुवा,  11 विद्वद्ब्रुवा,  श्रेयोब्रुवा,  वाक्- 12 वाचा,  13 अनूचानः,  14 15 वाग्ग्मी,  वाचालः-वाचाटः,  16 प्रवचनीयः 17,  18 गुणवचनः,  वाचः विव क्षुः,  वावचः
   वक्तव्यम्,  वाचयितव्यम्,  विवक्षितव्यम्,  वावचितव्यम्
   प्रवचनीयम्,  वाचनीयम्,  विवक्षणीयम्,  वावचनीयम्
   19 20 वाच्यम्-वाक्यम्,  21 प्रवाच्यम्,  अविवाक्यम्,  वाच्यम्,  वाकोवाक्यम्,  विवक्ष्यम्,  वावच्यम्
   ईषद्वचः-दुर्वचः-सुवचः
   -- -- उच्यमानः,  वाच्यमानः,  विवक्ष्यमाणः,  वावच्यमानः
   वाचः,  22 अनुवाकः-प्राड्विवाकः,  वाचः,  विवक्षः,  वावचः
   वक्तुम्,  वाचयितुम्,  विवक्षितुम्,  वावचितुम्
   उक्तिः,  23 निरुक्तम्-पुनरुक्तिः,  वाचना,  विवक्षा,  वावचा
   वचनम्,  वाचनम्,  विवक्षणम्,  वावचनम्
   उक्त्वा,  वाचयित्वा,  विवक्षित्वा,  वावचित्वा
   प्रोच्य,  संवाच्य,  प्रविवक्ष्य,  प्रवावच्य
   वाचम् २,  उक्त्वा २,  वाचम् २,  वाचयित्वा २,  विवक्षम् २,  विवक्षित्वा २,  वावचम् २
   वावचित्वा २
   24 25 इति ञुण्प्रत्यये ककारस्यान्तादेशे च रूप- मेवम्। 
 कृकेण = गलेन ब्रवीतीति कृकवाकुः = कुक्कुटः।]] कृकवाकुः 26,  27 उक्थम्,  28 वक्त्रम्,  29 वचः,  30 वचक्नुः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (११३२)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०४४। अक। [अनि।] सेट्। उभ।)
 03 =>
  [[१। आर्धधातुके विवक्षिते ‘ब्रुवो वचिः’ (२-४-५३) इति वच्यादेशे रूपमेवम्। एवमेव तृजादिषु सर्वत्र शुद्धे,  ण्वुलादिषु ण्यन्ते च वच्यादेशे रूपं ज्ञेयम्।]]
 04 =>
  [[२। सन्नन्ताण्ण्वुलि वच्यादेशे रूपम्। तत्र वच्यादेशस्य ‘पचिं वचिं--’ इत्यानिट्कारिकासु (भाष्ये-७-२-१०) वचनादनिट्त्वम्। कुत्वषत्वयोः रूपमेवम्। एवमेव सन्तन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
 05 =>
  [[३। शतरि,  अदादित्वात् शपो लुकि,  शतुः सार्वधातुकत्वेन ङित्त्वात्,  ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्यादिनोवङि रूपमेवम्।]]
 06 =>
  [[४। ताच्छीलिके क्विपि,  ‘क्विब् वचिप्रच्छि--’ (वा। ३-२-१७८) इति दीर्घोऽसंप्रसारणं च भवति।]]
 07 =>
  [[५। निष्ठायाम्,  ‘वचिस्वपियजादीनां किति’ (६-१-१५) इति वकारस्य संप्रसारणे,  ‘सम्प्रसारणाच्च’ (६-१-१०८) इति पूर्वरूपे च रूपमेवम्। एवमेव क्तिनि,  क्त्वायां च रूपनिष्पत्तिर्बोध्या।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०९३३+ २८]
 09 =>
  [[१। ब्रवीति इति ब्रुवः। कर्तरि पचाद्यचि रूपम्। ‘घरूपकल्पचेलट्ब्रुव--’ (६-३-४३) इति सूत्रे ‘ब्रुव’ इति निपातनात् गुणाभावे,  वच्यादेशाभावे च रूपम्। अनेनैव सूत्रेण भाषितपुंस्कात् परस्य ङीप्प्रत्ययान्तस्यानेकाचो ह्रस्वः। काशिकायामेव (८-१-२७) सूत्रे ‘ब्रुव इति ब्रुवः कन्,  निपातनात् वच्यादेशाभावश्च।’ इत्युक्त- मप्यत्रानुसन्धेयम्।]]
 10 =>
  [[२। ‘उगितश्च’ (६-३-४५) इति ब्रुवशब्दे परे ह्रस्वविकल्पः।]]
 11 =>
  [[३। ‘पुंवद्भावोऽप्यत्र पक्षे वक्तव्यः’ (काशिका। ६-३-४५) इति वृत्तिकार- वचनादत्र पुंवद्भावे विद्वद्ब्रुवा,  श्रेयोब्रुवा इति रूपे भवतः। परंतु भाष्ये नैतादृशं वचनं दृश्यते।]]
 12 =>
  [[४। क्विबन्तात् स्त्रियां टापि रूपमेवम्। ‘आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा।’ इति भागुरिवचनात् टाप् इति सि। कौमुदी। भाष्ये तु नैतादृशं वचनं दृश्यते।]]
 13 =>
  [[५। ‘उपेयिवाननाश्वाननूचानश्च’ (३-२-१०९) इत्यनेन,  ‘अनु’ इत्युपसर्गपूर्वकादस्मात् लिटः कर्तरि कानचि,  सम्प्रसारणे पूर्वरूपे द्वित्वे सवर्णदीर्घे च ‘अनूचानः’ इति सिद्ध्यति। अनूचानः = साङ्गवेदाध्येता।]]
 14 =>
  [[आ। ‘इदमूचुरनूचानाः प्रीतिकण्टकितत्वचः।।’ कुमारसम्भवे ६-१५।]]
 15 =>
  [[६। वाक्छब्दात् ‘वाचो ग्मिनिः’ (५-२-१२४) इति मत्वर्थीये ग्मिनिप्रत्यये रूपमेवम्। प्रशस्तवाग्वति प्रत्ययोऽयम्। अत्रैव प्रकरणे ‘आलजाटचौ बहुभाषिणि’ (५-२-१२५) इति कुत्सितार्थे मत्वर्थीये आलच्-आटच्प्रत्यययोः वाचालः,  वाचाटः इति रूपे इत्यपि ज्ञेयम्।]]
 16 =>
  [[७। ‘भव्यगेयप्रवचनीय--’ (३-४-६८) इत्यादिना कर्तरि अनीयर् प्रत्ययः। प्रवचनीयः = ब्राह्मणः। अत्र कर्मण्येव प्रत्ययो निपात्यते इति मते तु प्रवच- नीयः = अनुवाकः।]]
 17 =>
  (ब्राह्मणः,  अनुवाको वा)
 18 =>
  [[८। गुणम् उक्तवान् इति गुणवचनः। ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति भूते कर्तरि ल्युट्प्रत्ययः। अत्र च निदानम्,  ‘गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः--’ (५-१-१२४) इत्यत्र ‘गुणवचन--’ इति निर्देश एवेति ज्ञेयम्।]]
 19 =>
  [पृष्ठम्०९३४+ २८]
 20 =>
  [[१। ‘आर्धधातुके’ (२-४-३५) इत्यत्र विषयसप्तमीत्वाश्रयणात् प्रत्ययोत्पत्तेः प्रागेव वच्यादेशे हलन्तलक्षणे ण्यति ‘वचोऽशब्दसंज्ञायाम्’ (७-३-६७) इति कुत्व- निषेधे वाच्यम् इति रूपम्। शब्दसंज्ञायां तु कुत्वे वाक्यम् इत्येव। वाक्यम् = वार्तिकादिरूपः शाब्दिकसंज्ञासिद्धः ग्रन्थः।]]
 21 =>
  [[२। ‘यजयाचरुचप्रवचर्चश्च’ (७-३-६६) इत्यनेन कुत्वनिषेधे प्रवाच्यम् इति रूपम्। ‘प्रवाच्यम् = ग्रन्थविशेषः’ इति वृत्त्यादिषु प्रोक्तम्। परं तु भाष्ये (७-३-६६) प्रवचिग्रहणप्रत्याख्यानप्रकरणे ‘प्रपूर्वश्च वचिरशब्दसंज्ञायां वर्तते।’ इत्युक्तत्वात् ग्रन्थविशेषस्य प्रवाच्यमिति संज्ञेति पक्षः चिन्त्य इति उद्द्योते प्रकृतसूत्रे स्फुटम्। अविवाक्यम् इत्यत्र तु पृषोदरादित्वात् (६-३-१०९),  न्यङ्क्वादित्वात् (७-३-५३) वा अहर्विशेषे कुत्वम्। द्वादशाहे दशरात्रस्य यज्ञ- विशेषस्य दशममहः अविवाक्यम्,  यस्मिन्नहनि याज्ञिकाः न विब्रुवते = न नानावाक्यान्युच्चारयन्ति। अन्यत्र अविवाच्यम् इत्येव।]]
 22 =>
  [[३। शब्दसंज्ञात्वात् कुत्वमत्रेति ज्ञेयम्। अनुवाकः = श्रुतौ विभागविशेषः। पृच्छतीति प्राट्। विशेषेण सूक्ष्मेक्षिकया न्यायादिकं ब्रवीति-इति विवाकः। प्राट् चासौ विवाकश्च प्राड्विवाकः = नीतिस्थले न्यायवादी। अत्रापि ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञि कुत्वमिति ज्ञेयम्।]]
 23 =>
  [[४। पुनरुक्तिः,  निरुक्तम् इत्यत्र ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इत्यनेन क्तिच् क्तश्च संज्ञायां भवतः। पुनरुक्तिरिति असकृदाम्नानस्य संज्ञा। एवं निरुक्त- मिति ग्रन्थविशेषस्य संज्ञा।]]
 24 =>
  [पृष्ठम्०९३५+ ३५]
 25 =>
  [[१। ‘कृके वचः कश्च’ [द। उ। १। ९१।]
 26 =>
  [[आ। ‘अनुनयमगृहीत्वा व्याजसुप्ता पराची रुतमथ कृकवाकोस्तारमाकर्ण्य कल्ये।’ शि। व। ११। ९।]]
 27 =>
  [[२। औणादिके (द। उ। ६। ३२) थक्प्रत्यये सम्प्रसारणे च रूपमेवम्। उक्थम् = सामविशेषः।]]
 28 =>
  [[३। ‘गुधृवीपचिवचि--’ (द। उ। ८। ८९) इत्यादिना कर्तरि त्रप्रत्यये रूपम्। ब्रवीत्य- यमिति वक्त्रम् = आस्यम्।]]
 29 =>
  [[४। ‘असुन्’ (द। उ। ९। ४९) इत्यनेनासुन्प्रत्यये वच्यादेशे च रूपमेवम्।]]
 30 =>
  [[५। ‘सृ यु वचिभ्योऽन्यज् आकूज् अक्नुचः’ (द। उ। १०। ४) इत्यनेन यथासंख्य- मक्नुच्प्रत्यये रूपमेवम्। ब्रवीति इति वचक्नुः = वाग्ग्मी।]]

1 {@“वह प्रापणे”@} 2 यजादिः। 
 ‘प्रापणे = धारणे’ इति काशकृत्स्नः। 
 वाहकः-हिका,  वाहकः-हिका,  3 विवक्षकः-क्षिका,  वावहकः-हिका
   4 वोढा-ढ्री,  5,  वाहयिता-त्री,  विवक्षिता-त्री,  वावहिता-त्री
   परिवहन्-उद्वहन् 6 -न्ती,  प्रणिवहन्,  प्रवहन्-न्ती,  7 व्यतिवहन्-न्ती,  8 वाहयन् भारं देवदत्तेन,  वाहयन् यवान् बलीवर्दान्,  विवक्षन्-न्ती
   -- वक्ष्यन्-न्ती-ती,  वाहयिष्यन्-न्ती-ती,  विवक्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- वहमानः 9,  वाहयमानः,  विवक्षमाणः,  वावह्यमानः
   वक्ष्यमाणः,  वाहयिष्यमाणः,  विवक्षिष्यमाणः,  वावहिष्यमाणः
   10 11 विश्वोट्,  12 अनड्वान्-अनड्वाहौ-अनड्वाहः
   -- -- 13 ऊढम्- 14 कल्पनापोढः- 15 प्रौढः-ऊढवान्,  वाहितः,  विवक्षितः,  वावहितः-तवान्
   16 वहः-वहनः-वाहः,  17 कूलमुद्वहः 18,  वहः,  19 भारवाही,  20 प्रवाहणः
   21 ऋषीवहः,  कपीवहः,  मुनीवहः,  22 वावहिः,  वाहः,  विवक्षुः,  वावहः
   प्रणिवोढव्यम्,  वाहयितव्यम्,  विवक्षितव्यम्,  वावहितव्यम्
   23 प्रणिवहनीयम्,  वाहनीयम्,  विवक्षणीयम्,  वावहनीयम्
   24 25 वह्यम् 26 27,  वाह्यम्,  वाह्यम्,  विवक्ष्यम्,  वावह्यम्
   उह्यमानः,  वाह्यमानः,  विवक्ष्यमाणः,  वावह्यमानः
   ईषद्वहः-दुर्वहः-सुवहः
   -- -- -- 28 वहः,  वाहः,  परिवाहः-परीवाहः,  वाहः,  विवक्षः,  वावहः
   प्रणिवोढुम् 29,  वाहयितुम्,  विवक्षितुम्,  वावहितुम्
   30 प्रौढिः,  वहा,  वाहना,  विवक्षा,  वावहा
   वहनम्,  31 इक्षुवाहणम्,  वाहनम्,  दाक्षिवाहनम्-इन्द्रवाहनम्,  भारवाहणम् 32,  विवक्षणम्,  वावहनम्
   ऊढ्वा,  वाहयित्वा,  विवक्षित्वा,  वावहित्वा
   प्रवह्य,  प्रवाह्य,  प्रविवक्ष्य,  प्रवावह्य
   33 पुरुषवाहं 34,  वाहम् २ ऊढ्वा २ वाहम् २,  वाहयित्वा २,  विवक्षम् २,  विवक्षित्वा २,  वावहम् २
   वावहित्वा २
   35 वह्निः,  36 वधूः। 
 37
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१५८२)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-१००४। द्विकर्म। अनि। उभ।)
 03 =>
  [[१। धातोरनिट्त्वात् सन्नन्ते,  ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति धातुहकारस्य ढत्वे,  ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति ककारे ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इति षत्वे च रूपं बोध्यम्।]]
 04 =>
  [[२। तृचि,  ‘सहिवहोरोद् अवर्णस्य’ (६-३-११२) इत्युपधाकारस्य ओकारे ढत्व- ष्टुत्वढलोपदीर्घेषु रूपमेवम्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्। ‘आकाशो ह वै नामरूपयो- र्निर्वहिता--’ (छान्दोग्ये ८-१४-१) इत्यत्र तु छान्दसत्वात् न ओकार उपधायाः। प्रत्ययस्येडागमोऽपि छान्दसत्वादेव। स्पष्टमिदमुपनिषद्भाष्येषु।]]
 05 =>
  [निर्वहिता]
 06 =>
  [[आ। ‘लाङ्गूलमुद्धतं धुन्वन् उद्वहन् परिघं गुरुम्।’ भ। का। ९। ७।]]
 07 =>
  [[३। “‘वि’ ‘अति’ इत्युपसर्गद्वयपूर्वकात् वहधातोः ‘कर्तरि कर्मव्यतिहारे’ (१-३-१४) इत्यात्मनेपदे प्राप्ते ‘न गतिहिंसार्थेभ्यः’ (१-३-१५) इति निषेधे व्यतिवहन् इति रूपं सिद्ध्यति। आचार्यचरणैः ‘वहेर्न निषेध इति केचित्’ इत्युक्तत्वात् तन्मते व्यतिवहते इत्युदाहृतम्” इति प्रक्रियाकौमुदी।]]
 08 =>
  [[४। ‘नीषह्योः प्रतिषेधः’ (वा। १-४-५२) इति अण्यन्तावस्थायां कर्तुः ण्यन्ते कर्मत्वस्य प्रतिषेधात् रूपमेवम्। ‘वहेः अनियन्तृक्र्तृकस्य’ (वा। १-४-५२) इति कर्मत्वस्य प्रतिप्रसवसद्भावात्,  अत्र च नियन्तृ = (सारथि) कर्तृकत्वात् कर्मत्वं भवत्येव।]]
 09 =>
  [[B। ‘सहैव चरमाणौ द्वौ वहमानौ मितं धनुः’। अत्र वयोवचने चानश् इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
 10 =>
  [पृष्ठम्१२१९+ २८]
 11 =>
  [[१। विश्वं वहतीत्यर्थे क्विपि सम्प्रसारणपूर्वरूपगुणढत्वादिकेषु रूपमेवम्।]]
 12 =>
  [[२। अनः वहतीत्यर्थे ‘अनसि हेः’ इति क्विपि,  ‘डश्चानसः’ (द्रष्टव्या द। उ। ९-१०७) इति अनश्शब्दान्त्यवर्णस्य उकारे रूपमेवम्। ‘सावनडुहः’ (७-१-८२) इति नुम्।]]
 13 =>
  [[३। क्तप्रत्यये सम्प्रसारणढत्वष्टुत्वढलोपदीर्घादिषु रूपमेवम्। एवं क्त्वाक्तिन्प्रभृतिष्वपि।]]
 14 =>
  [[४। कल्पनायाः अपोढः इति वृत्तौ ‘अपेतापोढ--’ (२-१-३८) इति क्तान्तेन पञ्चमीसमासः।]]
 15 =>
  [[५। ‘प्रादूहोढोढ्येषैष्येषु’ (वा। ६-१-८९) इति वृद्धिः। एवं प्रौढिः इति क्तिन्नन्तेऽपि ज्ञेयम्।]]
 16 =>
  [[६। वह इत्यत्र पचाद्यच्। वहनः इति तु सारथ्यादिवाचकं पदं ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति बहुलग्रहणात् कर्तरि ल्युटि बोध्यम्।]]
 17 =>
  [[७। कूलं उद्वहतीति वृत्तौ उत्पूर्वात् वहेः ‘उदि कूले रुजिवहोः’ (३-२-३१) इति खश्। खित्त्वात् नुम्। शित्त्वात् शपि तस्य ‘अतो गुणे’(६-१-९७) इति पररूपम्।]]
 18 =>
  [[आ। ‘उत्तीर्णौ वा कथं भीमाः सरितः कूलमुद्वहाः।’ भ। का। ६-९६।]]
 19 =>
  [[८। भारं वहतीति भारवाही। णिनिप्रत्ययान्तमिदम्।]]
 20 =>
  [[९। प्रपूर्वकात् ण्यन्तात् वाहयतेः नन्द्यादित्वात् कर्तरि ल्युः। ‘कृत्यचः’ (८-४-२९) इति णत्वम्,  इति केचित्। वस्तुतस्तु ‘णेर्विभाषा’ (८-४-३०) इति प्राप्तं पाक्षिकं णत्वं बाधित्वाऽत्र संज्ञात्वात् ‘पूर्वपदात् संज्ञायां--’ (८-४-३) इति नित्यं णत्वमिति बोध्यम्।]]
 21 =>
  [[१०। ‘इको वहेऽपीलोः’ (६-३-१२१) इति इगन्तस्य पूर्वपदस्य पीलुवर्जितस्य वहे उत्तरपदे दीर्घो भवति।]]
 22 =>
  [[११। ‘सासहिवावहि’ -- (वा। ३-२-१७१) इति निपातनात् यङन्तात् कर्तरि किः किन् वा प्रत्ययः। द्वित्वादिकं बोध्यम्।]]
 23 =>
  [[१२। ‘नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्सातिवपतिवहति--’ (८-४-१७) इत्यादिना उपसर्गस्थात् निमित्तादुत्तरस्य नेः णत्वं बोध्यम्।]]
 24 =>
  [पृष्ठम्१२२०+ २६]
 25 =>
  [[१। वहत्यनेनेति करणार्थे शकटादिके विवक्षिते ‘वह्यं करणम्’ (३-१-१०२) इति निपातनात् यत्प्रत्ययान्तता। ण्यतोऽपवादः। करणभिन्नयोः भावकर्मणोरर्थयोः विवक्षितयोस्तु वाह्यम् इति ण्यदन्तत्वमेव।]]
 26 =>
  [[आ। ‘तेन वह्येन हन्तासि त्वमर्यं पुरुषाशिनम्।’ भ। का। ६-५२]]
 27 =>
  [शकटम्]
 28 =>
  [[२। वहन्त्यनेन बलीवर्दादयः भारमिति वहः = स्कन्धः। करणे ‘गोचरसञ्चरवह--’ (३-३-११९) इति घप्रत्ययान्तो निपातितः। हलन्तलक्षणघञोऽपवादः। वाहः अश्वः। अत्र तु वहतीति वाहः इति वा,  उह्यतेऽनेनेति वा वृत्तिर्बोध्या।]]
 29 =>
  [[B। ‘वृद्धौ रसां राज्यधुरां प्रवोढुं कथं कनीयानहमुत्सहेय।’ भ। का। ३। ५४।]]
 30 =>
  [[३। प्रौढिरित्यत्र ‘प्रादूहोढोढ्येषैष्येषु’ (वा। ६-१-८९) इति वृद्धिः। इयं च क्तिन्तन्त एव
\n\n  क्तिजन्ते नेत्याहुः।]]
 31 =>
  [[४। अत्र ‘वाहनम् आहितात्’ (८-४-८) इति णत्वम्। वाहने यत् आरोपितं तत् आहितम्
\n\n  उपरि निपतितेक्षुकं वाहनमित्यर्थः। दाक्षिवाहनम् इन्द्रवाहनम् इत्यादिषु तु आहितार्थकत्वाभावात् न णत्वम्।]]
 32 =>
  [[C। ‘दूरादपावर्तितभारवाहणाः पथोऽपसस्रुस्त्वरितं चमूचराः।।’ शि। व। १२। ३४।]]
 33 =>
  [[५। ‘कर्त्रोर्जीवपुरुषयोर्नशिवहोः’ (३-४-४३) इति कर्तृवाचिनि पुरुषशब्दे उपपदे वहेः णमुल्। पुरुषप्रेष्यो भूत्वा वहतीत्यर्थः।]]
 34 =>
  (वहति)
 35 =>
  [[६। ‘वहिश्रि--’ (द। उ। १-२१) इति निप्रत्ययः। वहति,  उह्यते वा वह्निः = अग्निः।]]
 36 =>
  [[७। ‘वहेर्धश्च’ (द। उ। १-१६६) इति ऊप्रत्ययः,  धात्वन्तस्य धकारादेशश्च। वहति गृहकार्यमिति वधूः = स्नुषा।]]
 37 =>
  [पृष्ठम्१२२१+ २७]

Capeller

German

 विवक्षा f.
  (meist —°) das Sagen- o. Ausdrückenwollen, 
Meinen
 Bedenken, 
Zweifel.

Burnouf

French

 विवक्षा विवक्षा f.
  (वच्) désir de parler.
		 Désir,  en
gén. 
विवक्षामि dés. de वच् et de वह्।

Stchoupak

French

 विवक्षा-
 f.
  désir de parler 
 fait d'hésiter ou de se recueillir avant.
de parler 
 -इत- a. v. qu'on a voulu dire,  signifié 
 -उ- a. qui a envie
ou l'intention de parler,  de dire (acc.).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.