| YouTube Channel

विरोध (virodha)

 
शब्दसागरः
English
विरोध
m.
(-धः)
1. Enmity, animosity.
2. Restraint, check, control,
confinement.
3. Opposition, contradiction.
4. Preventing, hin-
drance.
5. War.
6. Calamity, misfortune.
7. Surrounding, invest-
ing, siege, blockade.
8. Impediment to a successful progress of
the story, (in a play.)
9. Antithesis, contrast.
10. Opposition of
qualities, (in articles of food or medicine, &c.)
11. Inconsistency,
(in argument.)
f.
(-धी) Fixed rule, ordinance, institute.
E.
वि
before रुध् to stop,
aff.
घञ्
Capeller Eng
English
विरोध
m.
obstruction, hindrance, disturbance
opposition, contradiction
adversity, injury, detriment, calamity
hostility, contest between (instr. ±सह or —°).
Yates
English
वि-रोध (धः) 1.
m.
Enmity
barrier
restraint
opposition
obstacle
contrast
incompatibility
in-
conclusiveness
siege.
f.
Fixed
rule, institute.
Spoken Sanskrit
English
विरोध - virodha -
m.
- objection
आक्षेप - AkSepa -
m.
- objection
मम तु आक्शेपः नास्ति - mamatuAkzepaHnAsti -
sent.
- Ihavenoobjection.
आशङ्का - AzaGkA -
f.
- objection
उद्ग्रहणिका - udgrahaNikA -
f.
- objection
उद्ग्राहिणी - udgrAhiNI -
f.
- objection
निर्बन्ध - nirbandha -
m.
- objection
उत्तरक्रम - uttarakrama -
m.
- objection
उद्ग्राह - udgrAha -
m.
- objection
परवाद - paravAda -
m.
- objection
बाध - bAdha -
m.
- objection
प्रतिबन्धि - pratibandhi -
m.
- objection
परिहार - parihAra -
m.
- objection
प्रतिक्षेप - pratikSepa -
m.
- objection
दूषण - dUSaNa -
n.
- objection
प्रत्यववस्थान - pratyavavasthAna -
n.
- objection
समर्थन - samarthana -
n.
- objection
चोदक - codaka -
m.
- objectioner
कुत्सित - kutsita -
adj.
- objectionable
विसंवादित - visaMvAdita -
adj.
- objectionable
विरोध virodha
m.
objection
विरोध virodha
m.
opposition
विरोध virodha
m.
protest
विरोध virodha
m.
contradiction
विरोध virodha
m.
calamity
विरोध virodha
m.
antagonism
विरोध virodha
m.
prevention
विरोध virodha
m.
antithesis
विरोध virodha
m.
impediment to the successful progress of a plot
विरोध virodha
m.
misfortune
विरोध virodha
m.
hostility
विरोध virodha
m.
inconsistency
विरोध virodha
m.
obstruction
विरोध virodha
m.
hostile contact of inanimate objects
विरोध virodha
m.
hindrance
विरोध virodha
m.
quarrel
विरोध virodha
m.
strife between or with
विरोध virodha
m.
incompatibility
विरोध virodha
m.
conflict with
विरोध virodha
m.
siege
विरोध virodha
m.
strife
विरोध virodha
m.
perversity
विरोध virodha
m.
adversity
विरोध virodha
m.
apparent contradiction or incongruity
विरोध virodha
m.
blockade
विरोध virodha
m.
contrariety
विरोध virodha
m.
injury of
विधि-विरोध vidhi-virodha
m.
conflict of laws [ Law ]
विरोध virodha
m.
protest
निदर्शन nidarzana
n.
protest
विपत्र - अनादरप्रमाणन vipatra - anAdarapramANana
n.
protesting a bill [ Com. ]
विरोध virodha
m.
blockade
संरोध saMrodha
m.
blockade
अवरोधन avarodhana
n.
blockade
आरुणद्धि { आरुध् } AruNaddhi { Arudh } verb blockade
उपरुणद्धि { उपरुध् } uparuNaddhi { uparudh } verb blockade
उपरुन्द्धे { उपरुध् } uparunddhe { uparudh } verb blockade
उपरुन्धते { उपरुध् } uparundhate { uparudh } verb blockade
उपरुन्धति { उपरुध् } uparundhati { uparudh } verb blockade
रुणद्धि { रुध् } ruNaddhi { rudh } verb blockade
रुन्द्धे { रुध् } runddhe { rudh } verb blockade
उपरुद्ध uparuddha
adj.
blockaded
परोपरुद्ध paroparuddha
adj.
blockaded
विरुद्ध viruddha
adj.
blockaded
रुद्ध ruddha
adj.
blockaded
विरोध virodha
m.
objection
विरोध virodha
m.
opposition
विरोध virodha
m.
protest
विरोध virodha
m.
contradiction
विरोध virodha
m.
calamity
विरोध virodha
m.
antagonism
विरोध virodha
m.
prevention
विरोध virodha
m.
antithesis
विरोध virodha
m.
impediment to the successful progress of a plot
विरोध virodha
m.
misfortune
विरोध virodha
m.
hostility
विरोध virodha
m.
inconsistency
विरोध virodha
m.
obstruction
विरोध virodha
m.
hostile contact of inanimate objects
विरोध virodha
m.
hindrance
विरोध virodha
m.
quarrel
विरोध virodha
m.
strife between or with
विरोध virodha
m.
incompatibility
विरोध virodha
m.
conflict with
विरोध virodha
m.
siege
विरोध virodha
m.
strife
विरोध virodha
m.
perversity
विरोध virodha
m.
adversity
विरोध virodha
m.
apparent contradiction or incongruity
विरोध virodha
m.
blockade
विरोध virodha
m.
contrariety
विरोध virodha
m.
injury of
विधि-विरोध vidhi-virodha
m.
conflict of laws [ Law ]
विरोध virodha
m.
contradiction
निराकृति nirAkRti
f.
contradiction
निराक्रिया nirAkriyA
f.
contradiction
पराहति parAhati
f.
contradiction
प्रतीपोक्ति pratIpokti
f.
contradiction
विप्रतिपत्ति vipratipatti
f.
contradiction
विसंवादिता visaMvAditA
f.
contradiction
व्याहति vyAhati
f.
contradiction
पर्यवस्था paryavasthA
f.
contradiction
परावाक parAvAka
m.
contradiction
अपवाद apavAda
m.
contradiction
निह्नव nihnava
m.
contradiction
निकार nikAra
m.
contradiction
निरास nirAsa
m.
contradiction
निषेध niSedha
m.
contradiction
पक्ष pakSa
m.
contradiction
बाध bAdha
m.
contradiction
प्रतिबन्धि pratibandhi
m.
contradiction
प्रतिघ pratigha
m.
contradiction
प्रतिषेध pratiSedha
m.
contradiction
विरोध virodha
m.
contradiction
परावक्ति { परावच् } parAvakti { parAvac } verb contradict
विसंवदति { विसंवद् } visaMvadati { visaMvad } verb contradict
विवदते { विवद् } vivadate { vivad } verb contradict
विवदति { विवद् } vivadati { vivad } verb contradict
अपवदति { अप- वद् } apavadati { apa- vad } verb 1 contradict
प्रतिक्षिपति { प्रति- क्षिप् } pratikSipati { prati- kSip } verb 6 contradict
निराकरोति { निरा- कृ } nirAkaroti { nirA- kR } verb 8 contradict
प्रतिवारयति { प्रतिवृ } prativArayati { prativR } verb caus. contradict
परोक्त parokta
adj.
contradicted
पराहत parAhata
adj.
contradicted
विप्रतिषिद्ध vipratiSiddha
adj.
contradicted
प्रतिकूलभाषिन् pratikUlabhASin
adj.
contradicting
निराकर्तृ nirAkartR
adj.
contradicting
प्रतिवादिन् prativAdin
adj.
contradicting
विसंवादिन् visaMvAdin
adj.
contradicting
प्रतिपक्षित pratipakSita
adj.
contradictory
अपनीत apanIta
adj.
contradictory
अश्लिष्टार्थ azliSTArtha
adj.
contradictory
द्वन्द्विन् dvandvin
adj.
contradictory
Wilson
English
विरोध
m.
(-धः)
1 Enmity, animosity.
2 Restraint, check, controul, confinement.
3 Opposition, contradiction.
4 Preventing, hindrance.
5 War.
6 Calamity, misfortune.
7 Surrounding, investing, siege, blockade.
8 Impediment to a successful progress of the story (in a play).
9 Antithesis, contrast.
10 Opposition of qualities (in articles of food or medicine, &c.)
11 Inconsistency, (in argument.)
f.
(-धी) Fixed rule, ordinance,
institute.
E.
वि before रुध to stop,
aff.
घञ्.
Apte
English
विरोधः [virōdhḥ], 1 Opposition, obstruction, impediment.
Blockade, siege, investment.
Restraint, check.
Inconsistency, incongruity, contradiction
विरोधो विद्यते ब्रह्माद्वितीयमेव सत्यम् (-त्रिपाद्विभूतिमहानारायणोपनिषत् 4.2.)
Antithesis, contrast.
Enmity, hostility
विरोधो विश्रान्तः
U.*
6.11
Pt.*
1.332
R.*
1.13.
A quarrel, disagreement.
A calamity, misfortune.
(In
Rhet.
) An apparent incongruity which is merely verbal and is explained away by properly construing the passage
it consists in representing objects as antithetical to one another though in the nature of things they are not so
representing things as being together though really they cannot be together
(this figure is largely used by Bāṇa and Subandhu
पुष्पवत्यपि पवित्रा, कृष्णो$प्यसुदर्शनः, भरतो$पि शत्रुघ्नः being familiar instances
) it is thus defined by Mammaṭa: विरोधः सो$विरोधे- $पि विरुद्धत्वेन यद्वचः K.
P.*
1
this figure is also called विरोधाभास).
Comp.
-उक्तिः
f.
, -वचनम् contradiction, opposition. -उपमा (in
Rhet.
) a comparison founded on opposition
शतपत्रं शरच्चन्द्रस्त्वदाननमिति त्रयम् परस्परविरोधीति सा विरोधोपमा मता Kāv.2.33. -कारिन्
a.
fomenting quarrels. -कृत्
a.
opposing. (m. ) an enemy. -परिहारः reconciliation
Kull. on
Ms.*
7.152.
Apte 1890
English
विरोधः 1 Opposition, obstruction, impediment.
2 Blockade, siege, investment.
3 Restraint, check.
4 Inconsistency, incongruity, contradiction.
5 Antithesis, contrast.
6 Enmity, hostility
विरोधो विश्रांतः U. 6. 11
Pt. 1. 332
R. 10. 13.
7 A quarrel, disagreement.
8 A calamity, misfortune.
9 (In Rhet.) An apparent incongruity which is merely verbal and is explained away by properly construing the passage
it consists in representing objects as antithetical to one another though in the nature of things they are not so: representing things as being together though really they cannot be together
(this figure is largely used by Bāṇa and Subandhu
पुष्पवत्यपि पवित्रा, कृष्णोप्यसुदर्शनः, भरतोपि शत्रुघ्नः being familiar instances)
it is thus defined by Mammaṭa:
विरोध सोऽविरोधेऽपि विरुद्धत्वेन यद्वचः K. P. 10
this figure is also called विरोधाभास.
Comp.
उक्तिः f.,
वचनं contradiction, opposition.
कारिन् a. fomenting quarrels.
कृत् a. opposing. (
m.) an enemy.
Monier Williams Cologne
English
वि-रोध
m.
opposition, hostility, quarrel, strife between (gen. , rarely instr., or comp. ) or with (instr. with or without सह, or comp. ),
MBh.
Kāv.
&c.
hostile contact of inanimate objects (as of planets
&c.
),
VarBṛS.
(logical) contradiction, contrariety, antithesis, inconsistency, incompatibility,
KātyŚr.
Kaṇ.
Kap.
&c.
(ifc. ) conflict with, injury of (instr.
=
at the cost or to the detriment of),
Yājñ.
MBh.
hindrance, prevention,
Gaut.
blockade, siege,
W.
adversity, calamity, misfortune,
Sāh.
perversity,
Kathās.
(in rhet.) an apparent contradiction or incongruity (e.g. भरतो ऽपि शत्रु-घ्नः),
Kpr.
(in dram. ) impediment to the successful progress of a plot,
W.
Monier Williams 1872
English
वि-रोध, अस्, m. opposition, obstruction, hin-
drance, impediment
impediment to the successful
progress of a plot (in a drama)
restraint, check
blocking up, surrounding, investing, siege, blockade,
confinement
contradiction (in logic), contrariety,
antithesis, contrast
inconsistency, opposition of
qualities (in food, medicine, &c.)
hostility, enmity,
animosity, quarrel, war, calamity, misfortune
(ई),
f. a fixed rule, ordinance (?).
—विरोध-कारक,
अस्, इका, अम्, causing opposition or disagreement,
fomenting quarrels.
—विरोध-कृत्, त्, त्, त्, causing
hindrance or opposition
an enemy
(त्), m., N. of
the nineteenth year of Jupiter's cycle.
—विरोधा-
भास (°ध-आभ्°), अस्, m. the semblance of oppo-
site qualities, a particular figure in rhetoric.
—वि-
रोधालङ्कार (°ध-अल्°), अस्, m. (in rhetoric) ‘the
ornament of contradiction, a particular figure of
speech or mode of writing.
—विरोधोक्ति (°ध-
उक्°), इस्, f. adverse or contradictory speech, quarrel,
dispute, mutual contradiction.
Benfey
English
विरोध विरोध, i. e. वि-रुध् + अ,
I.
m.
1. Hindrance, impediment.
2.
Restraint, check.
3. Opposition, Pañc.
162, 14
Chr. 56, 16
contradiction,
Vedāntas. in Chr. 211, 18
Kusumāñj.
3, 8
i. d. 147.
4. Inconsistency (in
argument).
5. Surrounding.
6. Siege,
blockade.
7. Enmity, Utt. Rāmac.
146, 1
Pañc. 148, 10.
8. War.
9.
Calamity.
II.
f.
धी, Fixed rule, in-
stitute.
--
Comp.
वचन-,
m.
incon-
sistency of texts.
स्मृति-,
m.
1. ille-
gality. 2. disagreement between two
or more codes of law.
Hindi
Hindi
विपक्ष
Apte Hindi
Hindi
विरोधः
पुं*
- वि + रुध् + घञ्
"प्रतिरोध, रुकावट, विघ्न"
विरोधः
पुं*
- -
"नाकेबंदी, घेरा, आबरण"
विरोधः
पुं*
- -
"प्रतिबन्ध, रोक"
विरोधः
पुं*
- -
"असंगति, असंबद्धता, परस्परविरोध"
विरोधः
पुं*
- -
अर्थ विरोध वैषम्य
विरोधः
पुं*
- -
"शत्रुता, दुश्मनी"
विरोधः
पुं*
- -
"कलह, असहमति"
विरोधः
पुं*
- -
"संकट, दु्र्भाग्य"
विरोधः
पुं*
- -
(अलं में) प्रतीयमान असंगति जो केवल शाब्दिक हो
विरोधः
पुं*
- वि+रुध्+घञ्
"वैपरीत्य, बाधा, विघ्न"
विरोधः
पुं*
- वि+रुध्+घञ्
प्रतिबन्ध
विरोधः
पुं*
- वि+रुध्+घञ्
शत्रुता
विरोधः
पुं*
- वि+रुध्+घञ्
कलह
विरोधः
पुं*
- वि+रुध्+घञ्
असहमति
विरोधः
पुं*
- वि+रुध्+घञ्
संकट
L R Vaidya
English
viroDa {% m. %} 1. Opposition, obstruction, impediment
2. restraint, check
3. a siege, a blockade
4. hostility, enmity, मुक्तशेषविरोधेन कुलिशव्रणलक्ष्मणा (गरुत्मता) R.x.13
5. calamity, misfortune
6. inconsistency, contradiction
7. a rhetorical inconsistency which is apparent and can be explained away
it consists in describing things as existing together though in the nature of things they ought not so to exist, (विरोधः सोऽविरोधेन विरुद्धत्वेन यद्वचः K.Pr.x.).
Bopp
Latin
विरोध m. (r. रुध् impedire praef. वि s. अ) discordia, dis-
sensio, inimicitia. SU. 3. 21.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
विरोध ny. Oppert II, 887. 1164.
--by Gadādhara. Oppert II, 3802.
विरोध ny. by Gadādhara. Gov. Or. Libr. Madras 85.
विरोध ny. by Gadādhara. Hz. 1248.
Abhyankara Grammar
English
विरोध opposition or conflict between two rules where, the rule which is subsequently mentioned is regarded as stronger and given pre- ference to, as far as its application is concerned
cf. तुल्यबलयोर्विरोधो विप्र- तिषेधः विप्रतिषेधे परं कार्यम् P.I.4.2: (2) contradiction where one thing prevents another cf. सर्वनामस्थाने इति अनुवर्तमानमपि विरोधादिह संबध्यते Kāś.on P.VII.1.86.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khro
१) कांस्य २) कुप्यति ३) कुप्यते ४) कोप ५) क्रुद्ध ६) क्रोध ७) टंक ८) द्वेष ९) प्रकुप्यसि १०) विरोध ११) शबल १२) सरकं १३)
khon pa
१) अन्यथाकृति २) विरोध ३)
gal ba
अतिसारिणी २) प्रतिरोध ३) बाधित ४) विधुर ५) विरुद्ध ६) विरुद्धता ७) विरुद्धत्व ८) विरुध्यते ९) विरोध १०) विरोधिन् ११) व्याहत १२) समतिक्रम
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वैरं विरोधो विद्वेषो वयस्यः सवयाः सुहृत्
स्निग्धः सहचरो मित्रं सखा सख्यं तु सौहृदम् ७३०
सौहार्दं साप्तपदीनमैत्त्र्यजर्याणि संगतम्
-wordlist-
वैर (क्ली), विरोध (पुं), विद्वेष (पुं), वयस्य (पुं), सवयस् (पुं), सुहृद् (पुं), स्निग्ध (पुं), सहचर (पुं), मित्र (क्ली), सखि (पुं), सख्य (क्ली), सौहृद (क्ली), सौहार्द (क्ली), साप्तपदीन (क्ली), मैत्री (स्त्री), अजर्य (क्ली), सङ्गत (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विरोधः,
पुं,
(वि + रुध + घञ् ।) शत्रुता तत्-पर्य्यायः वैरम् विद्वेषः इत्यमरः
द्वेषः४ द्वेषणम् इति शब्दरत्नावली
अनुशयः६ समुच्छ्रयः इति जटाधरः
पर्य्यवस्था ८विरोधनम् इति संकीर्णवर्गे अमरः
(यथा, रघुः ४६ ।“नीपान्वयः पार्थिव एष यज्वागुणैर्यमाश्रित्य परस्परेण ।सिद्धाश्रमं शान्तमिवेत्य सत्त्वै-र्नैसर्गिकोऽप्युत्ससृजे विरोधः
”)विरोधकरणे दोषो यथा, --“अथ पुत्त्रं रेणुका सा कृत्वा स्नेहात् स्ववक्षसि ।उवाच किञ्चिद्वचनं परिणामसुखावहम्
अविरोधो भवाब्धौ सर्व्वमङ्गलमङ्गलम् ।विरोधो नाशबीजञ्च सर्व्वोपद्रवकारणम्
अकर्त्तव्यो विरोधश्च दारुणैः क्षत्त्रियैः सह ।प्रतिज्ञा चैषा कर्त्तव्या मदीयं वचनं शृणु
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणपतिखण्डे २९ अध्यायः
अपि ।“न कुर्य्याद्बहुभिः सार्द्धं विरोधं बन्धुभिस्तथा ।आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां समाचरेत्
”इति कौर्म्मे उपविभागे १५ अध्यायः
न्यायमते साध्यव्यापकाभावप्रतियोगित्वम् इतिचिन्तामणिः
साध्यासामानाधिकरण्यम् ।इति दीधितिः
*
प्रभवादिषष्टिसंवत्सरान्त-र्गतत्रयस्त्रिंशवर्षम् यथा, भविष्यपुराणे ।भैरव उवाच ।“विषमस्थं जगत् सर्व्वं विरोधे भयसंप्लवम् ।विकारी सर्व्वतोऽपायो मम वाक्यन्तु नान्यथा
”इति ज्योतिस्तत्त्वम्
अनैक्यः विपरीतार्थः यथा, --“श्रुतिस्मृतिविरोधे तु श्रुतिरेव गरीयसी ।अविरोधे सदा कार्य्यं स्मार्त्तं वैदिकवत् सता
”इति स्मृतिः
(नाशः यथा, महाभारते ३०० ।“यस्त्वं प्राणविरोधेन कीर्त्तिमिच्छसि शाश्वतीम् ।सा ते प्राणान् समादाय गमिष्यति संशयः
”नाटकोक्तप्रतिमुखाङ्गान्यतमः यथा, साहित्य-दर्पणे ३५१ ।“विरोधश्च प्रतिमुखे तथा स्यात् पर्य्युपासनम्
”तल्लक्षणोदाहरणे यथा, तत्रैव ३५९ ।“विरोधो व्यसनप्राप्तिः यथा, चण्डकौशिकेराजा नूनमसमीक्ष्यकारिणा मयान्धेनेवस्फुरच्छिखाकलापो ज्वलनः पद्भ्यां समा-क्रान्तः
*
अलङ्कारविशेषः यथा, साहित्यदर्पणे १० ७१८ ।“क्रियाक्रियाद्रव्याभ्यां यद्द्रव्यं द्रव्येण वा मिथः ।विरुद्धमिव भाषेत विरोधोऽसौ दशाकृतिः
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विरोध
पु०
वि + रुध--घञ् वैरे विरुद्धतायाम् न्या-योक्ते साध्येनासामानाधिकरण्यरूपे हेतुदोषे यथावह्निमान् जलादित्यत्र जलरूपहेतोर्वह्निना सामानाधि-करण्यं नास्ति अतस्तस्य दुष्टत्वम् अर्थालङ्कारभेदेअलङ्कारशब्द ४०४ पृ० दृश्यम् विपरीतार्थकत्वे ।“विरोधे त्वनपेक्षं स्यादसति ह्यनुमानम्” जैमि० प्रभ-वादिषु “विषमस्थं जगत् सर्वं विरोधे भयसंप्लवम् ।विकारः सर्वतोऽपायः इत्युक्तफलके वर्षभेदे
Capeller
German
विरोध
m.
Streit, Zwist, widerspruch,
Unvereinbarkeit, Verkehrtheit.
Burnouf
French
विरोध विरोध
m.
(रुध्) contrainte
empêchement.
Opposition, contradiction
discorde, inimitié. -- F. [ई]
commandement, règle établie.
विरोधन
n.
empêchement
opposition
action de prévenir,
d'arrêter.
विरोधयामि (c. de रुध्) empêcher.
विरोधिकृत्
m.
(कृ) la 45ᵉ année du cycle indien.
विरोधिन् a. qui empêche, qui s'oppose, qui est en désaccord
ennemi. -- S.
m.
la 24ᵉ année du cycle indien.
विरोधोक्ति
f.
(उक्ति) contradiction, dispute, querelle.
Stchoupak
French
वि-रोध-
m.
hostilité, querelle, conflit, litige (entre, instr. avec ou
sans सह, ifc.)
contradiction (logique), incompatibilité
perversité
-क- a. incompatible avec (gén. ), empêché par (ifc.)
-न- a. qui
lutte contre (ifc.)
nt. conflit, contestation (entre, gén. ), objection à
(ifc.)
-वन्त्- a. qui prête à objection
-इत- v. s. {%°RUDH-
%}
-इन्- a. qui obstrue, qui empêche, qui suspend
contraire, contradictoire
m.
adversaire, ennemi
-इता-
f.
hostilité, querelle
-य- a. v. qu'il
faut brouiller, désunir.
°क्रिया-
f.
conflit, litige, acte hostile.