विरोचन (virocana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English विरोचन virocana illuminating
विरोचन virocana shining upon
विरोचन virocana brightening
विरोचन virocana species of syonAka
विरोचन virocana species of karaJja
विरोचन virocana fire
विरोचन virocana moon
विरोचन virocana sun or the god of the sun
विरोचन virocana lustre
विरोचन virocana light
Wilson
EnglishApte
Englishविरोचनः [virōcanḥ], 1 The sun
दीप्तिनिर्जितविरोचनादयं गां विरोचनसुता- दभीप्सतः 14.74.
The moon
(सोममथाव्रवीत्) समं वर्तस्व भार्यासु मा त्वां शप्से विरोचन * 9.35.57.
Fire.
of the son of Prarhāda and father of Bali
14.74.
A species of करञ्ज tree.
A species of श्योनाक.
नम् Light, lustre.
Propounding (आलोचन)
विशुद्धविज्ञानविरोचनाञ्चिता विद्या$त्मवृत्तिश्चरमेति भण्यते 7.5.15. -सुतः an epithet of Bali.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishवि-रोचन, अस्, आ, अम्, shining, illuminating
(अस्),
m. the sun
the moon
fire
N. of the son of
Prahlāda or Prahrāda
(अम्), n. (?), light, lustre.
—विरोचन-वध, अस्, m., N. of a chapter of the
Krīḍā-khaṇḍa of the Gaṇeśa-Purāṇa.
—विरोचन-
सुत, अस्, m. ‘son of Virocana, ’ epithet of Bali
(sovereign of Mahābali-pura).
Benfey
EnglishHindi
Hindiएक राक्षस राजकुमार
Apte Hindi
Hindiविरोचनः
- विशेषण रोचते- वि + रुच् + ल्युट्
सूर्य
विरोचनः
- -
चन्द्रमा
विरोचनः
- -
अग्नि
विरोचनः
- -
प्रह्लाद के पुत्र और बालि के पिता का नाम
विरोचनम्
- वि+रुच्+युच्
"प्रकाश, चमक, दीप्ति"
Edgerton Buddhist Hybrid
Englishvirocana,
(1) (= vairocana 2
cf. Skt. virocana, Lex. and once in late lit., Schmidt, Nachträge, fire
so also AMg. viroyaṇa), a certain gem: kāṃścid °na-maṇiratnāvabhāsān Gv 〔519.24〕 (prose)
(2) n. of a Buddha, perh. the ‘transcendent’ B. otherwise called Vairocana (3): Gv 〔240.21〕
〔241.10〕 (vss)
(3) n. of a former Buddha (prob. not = 2
cf. Vairocana 4): LV 〔171.10〕 (vs), so Lefm. with ms. A, other mss. and Calc. Vairo° (meter indecisive)
(4) n. of a yakṣa: Māy 〔52〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetanlhang nge
१) २) विरोचते ३) विरोचन
lhan ne
१) तपति २) विरोचन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritआदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
वह्नि (पुं), बृहद्भानु (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), धनञ्जय (पुं), हव्याशन (पुं), हविराशन (पुं), हुताशन (पुं), कृपीटयोनि (पुं), दमुनस् (पुं), विरोचन (पुं), आशुशुक्षणि (पुं), छागरथ (पुं), तनूनपाद् (पुं), कृशानु (पुं), वैश्वानर (पुं), वीतिहोत्र (पुं), वृषाकपि (पुं), पावक (पुं), चित्रभानु (पुं), अप्पित्त (क्ली), धूमध्वज (पुं), कृष्णवर्त्मन् (पुं), अर्चिष्मत् (पुं), शमीगर्भ (पुं), तमोघ्न (पुं), शुक्र (पुं), शोचिष्केश (पुं), शुचि (पुं), हुतवह (पुं), उषर्बुध (पुं), सप्तजिह्व (पुं), मन्त्रजिह्व (पुं), ज्वालाजिह्व (पुं), ज्वलन (पुं), शिखिन् (पुं), जागृवि (पुं), जातवेदस् (पुं), बर्हिःशुष्मन् (पुं), अनिलसख (पुं), वसु (पुं), रोहिताश्व (पुं), आश्रयाश (पुं), बर्हिर्ज्योति (पुं), दहन (पुं), बहुल (पुं), हव्यवाह (पुं), अनल (पुं), अग्नि (पुं), विभावसु (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), उदर्चिस् (पुं), स्वाहा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritआदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
नाममाला
Sanskritतरणि, तपन, भानु, ब्रध्न, पूषन्, अर्यमन्, रवि, तिग्म, पतङ्ग, द्युमणि, मार्तण्ड, अर्क, ग्रहाधिप, इन, सूर्य, तमोऽरि, ध्वान्तारि, तिमिरारि, विरोचन
तरणिस्तपनो भानुर्ब्रध्नः पूषाऽर्यमा रविः ।
तिग्मः पतङ्गो द्युमणिर्मार्तण्डोऽर्को ग्रहाधिपः ॥ ४९ ॥
इनः सूर्यस्तमोध्वान्ततिमिरारिर्विरोचनः ।
verse 0.1.1.49
page 0026
Mahabharata
EnglishVirocana^1, an Asura. § 90 (Aṃśāvat.): I, 65, 2527 (son of Prahlāda).--§ 91 (do.): I, 65, 2528 (father of Bali).-§ 300 (Prahlāda): II, 68, 2315 (son of Prahlāda), 2335 (V.'s quarrel with Sudhanvan, cf. § 558).--§ 558 (cf. Prajāgarap.): At the svayaṃvara of Keśinī, V. and Sudhanvan staked their lives as to who of them was superior, and referred the question to Prahlāda (q.v., cf. § 300, where the same is told more in detail): V, 35, 1185 (ºsya saṃvādaṃ Keśinyarthe Sudhanvanā), 1187 (Daiteyaḥ), 1188, (1189), 1190, (1191), 1193, (1196), (1199), 1200, (1201), 1203, 1205, (1206), 1209, 1217, 1218, 1220.--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 26, †1193 (ºo devavarūthinīm iva, sc. jagāha). --§ 595 (Shoḍaśarāj., v. Pṛthu Vainya): VII, 69, 2413 (when the Asuras milked the earth, V. was their calf).-§ 615 (Gadāyuddhap.): IX, 58, 3250 (Śakreṇa māyayā nirjitaḥ).--§ 641 (Rājadh.): XII, 98, 3660 (had been slain by Indra).--§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII, 166, 6146. --§ 671b (Bali-Vāsavasaṃv.): XII, 225, 8154.--§ 673b (do.): XII, 227, 8262 (among the ancient rulers of the earth).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 340, 12943 (ºsya… Baliḥ putraḥ). Cf. Daiteya, Daityendra, Prāhrādi.
Virocana^2, a son of Dhṛtarāshṭra. § 232 (Svayaṃvarap.): I, 186, 6982 (came to the svayaṃvara of Draupadī).
Virocana^3 = Sūrya (the Sun): III, 193
V, 4920.--Do.^4 = Soma (the Moon): IX, 2025.--Do.^5 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
Englishविरोचन १ / VIROCANA I .1) General information. An asura. He was the son of prahlāda and the father of mahābali. three sons virocana, kumbha and nikumbha were born to prahlāda by his wife dhṛti. virocana, though an asura, performed rites and rituals carefully. He was kind towards Brahmins. His son bali became famous and got the name mahābali. (M.B. Ādi Parva, Chapter 65, Stanza 19).2) Other details. (i) Once there was a controversy between virocana and sudhanvā. (See under sudhanvā II).(ii) During the time of emperor pṛthu, when the asuras milked the earth virocana stood as the calf. (M.B. droṇa parva, Chapter 69, Stanza 20).(iii) virocana is included among the ancient Kings of prominence. (M.B. śānti Parva, Chapter 227, Stanza 50).(iv) There is a story about the quest for knowledge about universal and individual souls, by indra and virocana, in Chāndogyopaniṣad, as given below.
Once the devas and the asuras approached prajāpati to learn about Brahman, the impersonal God. prajāpati told them: “Ātman (soul) is the first tattva (Essential being) which is sinless, eternal, desireless and unimaginable in the earth.” Having heard this philosophy about the soul, the devas selected indra, and the asuras selected virocana and to know the details, they sent them to prajāpati as his disciples.
indra and virocana stayed with prajāpati for several years to know more about Ātman. But prajāpati did not reveal to them the secret about Brahman. At last to test them prajāpati said “Your reflection that you see in water or mirror is the Ātman (soul).”
virocana, who mistook what the prajāpati said as truth immediately took his bath, put on costly dress and ornaments and stood near water and saw his reflection in water. After that, taking the reflection for soul, he spread this doctrine among his people. With this the asuras accepted body as soul. But the devas did not recognize this philosophy. They accepted the doctrine that Ātman is that essence of Nature which is alien to body and mind and which is pure.(v) There are two different statements about the death of virocana in the Purāṇas.(1) In the battle with tārakāsura, virocana was killed by Devendra. (M.B. śānti Parva, Chapter 99. brahmāṇḍa 1. 20. 35
matsya: 10: 11
padma purāṇa, sṛṣṭi Khaṇḍa 16).(2) The Sun God was pleased with virocana and had given him a crown. The sun told him that death would come only if that crown was removed from the head by some body. Because of this boon virocana became arrogant. So Mahāviṣṇu took the form of a beautiful woman and enticed virocana towards him and taking away the crown killed him. (Gaṇeśa purāṇa 2, 29).
According to nārada purāṇa, Mahāviṣṇu took the form of a Brahmin and reached the palace of virocana. There changing the righteous wife of virocana into a mad woman he killed virocana.(vi) virocana had two wives called viśālākṣī and devī. Two children, bala and Ya odharā were born by them. The wife of the famous tvaṣṭā was this yaśodharā. (brahmāṇḍa. 3: 1: 86
nārada purāṇa 2: 32: bhāgavata, skandha 9).(vii) virocana had five brothers named kumbha, nikumbha, āyuṣmān, śibi and Bāṣkali and a sister named virocanā. (vāyu purāṇa. 84, 19).
विरोचन २ / VIROCANA II. A son of dhṛtarāṣṭra. He was also called durvirocana. This virocana was present at the svayaṁvara marriage of draupadī. (M.B. Ādi Parva, Chapter 185, Stanza 2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritविरोचनः, (विशेषेण रोचते इति । वि + रुच्+ “अनुदात्तेतश्च हलादेः ।” ३ । २ । १४९ । इतियुच् ।) सूर्य्यः । (यथा, महाभारते । ३ । ३ । ६३ ।“दिवाकरः सप्तसप्तिर्धामकेशी विरोचनः ॥
”)अर्कवृक्षः । इत्यमरः ॥
प्रह्लादतनयः । (यथा, महाभारते । १ । ६५ । १९ ।“प्रह्लादस्य त्रयः पुत्त्राः ख्याताः सर्व्वत्र भारत ।विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति भारत ॥
”)अग्निः । चन्द्रः । इति मेदिनी ॥
(यथा, महाभारते । ९ । ३५ । ५३ ।“तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः सोममथाब्रवीत् ।समं वर्त्तस्व भार्य्यासु मा त्वां शप्से विरोचन ! ॥
”रोहितकवृक्षः । श्योनाकप्रभेदः । घृतकरञ्जः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(दीप्तिशालिनि, त्रि ।यथा, महाभारते । १२ । ३४३ । ३४ ।“तेजसाभ्यधिकौ सूर्य्यात् सर्व्वलोकविरो-चनात् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
SanskritNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.